Qaranqasho
Қаранқашо (арабча: القرنقشوه), Уммоннинг шимолида Тог (арабча: طوق) номи билан ҳам танилган, Уммон Султонлигида ҳар йили ўтказиладиган анъанавий болалар байрамидир. Рамазон ойининг 15-кунидан олдинги кечада, яъни ой ўртасида, болалар миллий либосларни кийиб, маҳалла ва қишлоқларда уйма-уй юриб қўшиқлар айтиб, конфет, ёнғоқ, пул ва ҳалва тўплашади. Илгари болалар қўшиқ айтиб юраркан, чиғаноқларни олиб, уларни бир-бирига уриб овоз чиқаришарди. Бу байрам дастлаб болаларнинг ойнинг биринчи ярмида рўза тутишни муваффақиятли бажаргани учун уларни рағбатлантириш ҳамда иккинчи ярмида ҳам давом эттиришга ундаш мақсадида бошланган[1].
Сўнгги йилларда Қаранқашо кенгроқ жамоавий байрамга айланган: оилалар уйларни безатади, тадбирларда қатнашади ва совғаларни анча олдиндан тайёрлаб қўяди. Уйлар ранг-баранг безаклар билан ёритилади, қўшнилар бирга байрам қилиш учун тўпланиб, дўстлик ва ҳамжамият ришталарини мустаҳкамлайди. Болалар анъанавий кийимлар кияди ва ширинликлар, ёнғоқлар, пишириқлар, ўйинчоқлар ҳамда кичик совғалар каби турли туҳфаларга эга бўлиши мумкин. Бу замонавий шакл маҳаллаларда маданий мерос ва бирликни таъкидлайди[2].
Этимологияси
Қаранқашо уммонча сўзлашувдаги „Қарқаш“ атамасидан келиб чиққан бўлиб, „менга бер“ деган маънони англатади[3].
Анъана
Қаранқашо – Рамазон ойининг ўрталарида ҳар йили нишонланадиган, Уммон маданиятида чуқур илдиз отган анъанадир. Уни болалар ҳам, катталар ҳам интиқлик билан кутади, байрамга тайёргарлик бир неча кун аввал бошланади. Байрам кечасида болалар маданий ифтихор ва байрамона кайфиятни акс эттириш учун синчковлик билан танланган, нафис тикилган ва ёрқин рангли анъанавий либосларни кийишади[4].
Шом намозидан сўнг, болалар тахминан соат 23:30 гача давом этадиган маҳалла юришини бошлайди. Сўнгра улар жамоасидаги уйларни айланиб чиқиб, анъанавий Қаранқашо қўшиғини айтишади: Қаранқашо я нас, ‘атуна шваят ҳалва бу Қаранқашо вақти келди, бизга бироз ширинлик беринг деган маънони англатади. Болалар турли неъматлар – одатда ширинликлар, ёнғоқлар ва баъзан кичик миқдордаги пулни байрамона ўралган пакетларда оларкан, бу ҳар бир уйда такрорланади. Юриш якунлангач, болалар бир жойга йиғилиб, неъматларни алмашишади ва ўзаро суҳбатлашишади, кўпинча ким энг кўп ширинлик йиғганини солиштиришади[4].
Тарихчи Аҳмад ал-Форсий Қаранқашонинг Уммон бўйлаб турлича нишонланиши ҳақида фикр билдирган. „Маскат ва бошқа шаҳарларда Қаранқашо маҳаллаларда уюштирилган учрашувлар билан янада йирик оммавий байрамга айланган. Аксинча, қишлоқ ҳудудларида ҳануз оилага йўналтирилган, янада самимий байрам сақланиб қолган: болалар уйма-уй юради, кўпинча жамоасидаги ҳар бир уйга кириш учун катта масофаларни босиб ўтади. Қандай шароит бўлишидан қатъи назар, тадбирнинг асосий қадриятлари ўзгармайди – ҳамжиҳатлик, саховат ва оила.“[5].
Манбалар
- ↑ „Қаранқашо, а спеcиал нигҳт ин Рамадан“ (эн). Тимес оф Оман. Қаралди: 2025-йил 8-июн.
- ↑ Посц, Мусcат Даилй „Қаранқашо боосц соcиал cоҳесион“ (эн). Мусcат Даилй| Оман Неwс |Бусинесс | Спорц |Лифестйле (2023-йил 4-апрел). Қаралди: 2026-йил 24-феврал.
- ↑ Ҳуберт „Чилдрен то cелебрате қаранқашо ин Оман томорроw“ (эн). Мусcат Даилй (2025-йил 12-март). Қаралди: 2025-йил 8-июн.
- ↑ 4,0 4,1 Балуши, Бадрия Моҳаммед ал „Қаранқашо: а традитион эагерлй аwаитед бй кидс ин Оман дуринг тҳе ҳолй монтҳ“ (эн). Оман Обсервер (2023-йил 5-апрел). Қаралди: 2025-йил 8-июн.
- ↑ Ҳуберт „Чилдрен то cелебрате қаранқашо ин Оман томорроw“ (эн). Мусcат Даилй (2025-йил 12-март). Қаралди: 2025-йил 8-июн.