Qashqar (daha)
Қашқар — Тошкент шаҳрининг Юнусобод туманидаги даҳа. Даҳа шаҳарнинг тарихий қисми бўлиб, унинг ўрни эски Тошкент атрофи, шаҳар деворининг Қашқар дарвозасидан унча узоқ бўлмаган жойи, Анҳор каналининг чап қирғоғи. Шаҳар аҳолиси орасида ушбу ҳудуднинг норасмий номи — Қашқарка кўпроқ тарқалган, бу ном баъзи босма нашрларда, хусусан, турли муаллифларнинг адабий асарларида ҳам учрайди.
Тарих
Қашқар — Тошкентнинг тарихий тумани[1], у ўз номини ХВИИ—ХВИИ асрларда қашғарликлар жойлашган жойдан олган. Қашқар аҳоли пункти яқинида жойлашган Тошкентнинг Қўқон дарвозалари ҳам Қашқар дарвозалари деб атала бошланган. ХИХ аср ўрталаригача Қашқар дарвозаси Тошкентнинг асосий дарвозаларидан бири бўлиб, у орқали Хитойдан келган карвонлар Буюк Ипак йўлининг қадимий қисми бўйлаб шаҳарга кириб келган.
Сўнгги феодал даврида Тошкентнинг Қашқар дарвозалари жойлашган ҳудудида „Қашқар“ маҳалласи бўлган („Қашқарка“ — шаҳар топонимиясида ҳозиргача сақланиб қолган этноним). Маҳаллада 127 та хонадон бор эди. Асосий аҳолини Қашғардан келган муҳожирлар ташкил этади. Уларнинг асосий касби савдо. Бозор, карвонсарой, масжид ва бошқалар бўлган. Кейинчалик уйғурлар Паркентга (ҳозирги Тошкент вилояти) ҳам жойлашдилар[2].
Қашқар янги қурилган Тошкентнинг шимолий қисмига айланди. Дастлаб бу ерда ҳарбий қисмларнинг казармалари жойлашган бўлса, кейинчалик кўплаб фойдали уйлар қурилди[3], уларда янги шаҳар аҳолисига нисбатан камбағал одамлар жойлашдилар. Бу ҳудуднинг чегараси шартли равишда Ўрдадаги Анҳор кўприги ёнида жойлашган шаҳар ҳокимлиги (милиция бўлими) ҳисобланиши мумкин. Рус рассоми Василий Верешчагин Туркистон этнографик албомини тузиш пайтида Қашқарда яшаган[4]. Бу ҳудудда 1864-йилда генерал Черняев қўшинларининг Тошкентга биринчи ҳужуми пайтида ҳалок бўлган рус аскарларининг оммавий қабри атрофида ўрнатилган Обуховский майдони бўлган. 1910-йилда қабр устига ёдгорлик ўрнатилди, кейинчалик у 1918-йилда болшевиклар томонидан бузиб ташланган[5].
Иккинчи жаҳон уруши йилларида СССРнинг Европа қисмидан эвакуация қилинган одамлар, жумладан яҳудийлар[6], Қашғарга оммавий равишда жойлашдилар, бу ҳақда таниқли исроиллик русийзабон ёзувчилар Дина Рубина ва Эли Люксембург ўз китобларида ёзган.
1966-йил апрел ойида Тошкентдаги вайронкор зилзила эпицентри Қашқар вилоятида жойлашган эди. Ушбу табиий офатдан энг кўп шаҳарнинг шу қисми жабр кўрган, турар-жой бинолари ва майдонлар деярли бутунлай вайрон бўлган. Тошкент шаҳри қайта тиклангач, тарихий туман ўрнида барпо этилган янги турар-жой даҳага C-4 номи берилди. Эски бинолардан Обуховский майдонининг фақат битта уч қаватли биноси ва бир нечта эски акациялари сақланиб қолган. 1970-йилда у ерда „Жасорат“ ёдгорлик мажмуаси ўрнатилди ва ушбу фожиали воқеага бағишланган музей очилди.
90-йилларнинг бошидан Тошкентнинг туман ва даҳаларига асл тарихий номлар қайтарилди, С-4 даҳаси ҳам бундан мустасно эмас эди[7]. 1990-йилда ушбу даҳа расман Қашқар номини олди[8][9].
Манбалар
- ↑ Виступлениэ И. Каримова на торжественном собрании, посвящённом 2200-летию города Ташкента
- ↑ „Уйгуры Узбекистана“. 2011-йил 21-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 11-март.
- ↑ Доходний дом — дом, построэнний для сдачи в наэм помещэния — квартир или комнат.
- ↑ „Говорящая“ карта столици
- ↑ „Русский Ташкент“. 2017-йил 23-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 6-апрел. (Wайбаcк Мачине сайтида 2017-07-23 санасида архивланган)
- ↑ К 45-летию Ташкенцкого землетрясения[сайт ишламайди]Андоза:Недоступная ссылка
- ↑ „Топонимика — история Ташкента“. 2015-йил 22-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 22-декабр.
- ↑ Атлас «Ташкент» малый.. Ташкент: Госкомгеодезкадастр, 2007 — 119-бет. ИСБН 978-9943-15-128-4.
- ↑ „Переименование массивов в Ташкенте“. 2015-йил 22-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 21-декабр.
Ҳаволалар
- %2Ф08%2Ф31%2Ф131932 Алексей Баер, „Картина мира: Еврейский век“, „Ведомости“ газета сайти, 31.08.2007, № 163 (1937)
- Владислав Поплавский, „Кашгарка“ (глави из повести) 2005-йил 22-декабрдаги Архив нусха
- Ах, Кашгарка, Кашгарка! 2016-йил 13-апрелдаги Архив нусха