Ziyosfera

Qashshoqlik

Даромадлари миллий қашшоқлик чегарасидан паст бўлган аҳоли улуши (CИА маълумотларига кўра, 2008-йил)

Қашшоқлик (Камбағаллик) — бу шахс ёки ижтимоий гуруҳнинг иқтисодий ҳолатининг ўзига хос хусусияти бўлиб, бунда улар меҳнат қобилиятини сақлаб қолиш, кўпайиш каби ҳаёт учун зарур бўлган минимал эҳтиёжларнинг маълум бир доирасини қондира олмайдилар.

Энг қашшоқ одам ЧатГпт

Қашшоқлик нисбий ва кўп маъноли тушунча бўлиб, маълум бир жамиятдаги умумий турмуш даражасига боғлиқ (Жини коэффициэнти, Тейл индекси).[1]

Маймансингҳ шаҳридаги харобалар (Бангладеш)
Калкутта (Ҳиндистон) харобаларидаги ҳаёт

Муаммони ўрганиш тарихи

Камбағалликнинг сабаблари ва жамиятдаги ўрнини ўрганиш тадқиқотларида ХВИИИ асрдан ХХ асрнинг биринчи ярмигача бўлган давр (А. Смит, Д. Рикардо, Т. Малтус, Г. Спенсер, Ж. Прудон, Э. Реклюс, К. Маркс, Ч. Бут ва С. Раунтри) ва ХХ аср даврига ажратилади. (Ф. А. Ҳаек, П. Таунсенд ва бошқалар). А. Смит ишларининг ўзи қашшоқлик тушунчасининг нисбий моҳиятида камбағаллик ва ижтимоий уят ўртасидаги боғлиқликни ижтимоий стандартлар ва улар бўйича яшашнинг моддий имконияти ўртасидаги фарқ орқали очиб берди. ХИХ асрдаёқ қашшоқлик чегарасини оила бюджети асосида ҳисоблаш ва шу билан мутлақ қашшоқлик мезонини жорий этиш, камбағалликни аниқлаш мезонларини даромад даражаси ва шахснинг асосий эҳтиёжларини қондиришга етарли бўлган ишчанлик қобилияти ва саломатлик билан боғлаш таклиф қилинган. Камбағаллик муаммоларини ўрганишга ҳам иқтисодчилар, ҳам социологлар катта ҳисса қўшдилар, уларнинг кўпчилиги жамиятда қашшоқлик қонуниятларининг мавжудлигини тан олди; нуқтаи назарлардаги фарқ, биринчи навбатда, қашшоқлик муаммосини ҳал қилишда давлат аралашуви зарурлигини тан олиш ёки рад этишда ва бундай аралашувнинг кўлами қанча бўлиши кераклигида эди.

Пайдо бўлиш сабаблари

Камбағаллик турли хил ва ўзаро боғлиқ сабабларнинг натижаси бўлиб, улар қуйидаги гуруҳларга бўлинган:

  • иқтисодий (ишсизлик, иқтисодий тенгсизлик, шу жумладан, паст иш ҳақи, паст меҳнат унумдорлиги, саноатнинг рақобатга бардошсизлиги),
  • ижтимоий-тиббий (ногиронлик, қарилик, юқори касалланиш),
  • демографик (тўлиқ бўлмаган оилалар, оила қарамоғидагиларнинг кўплиги, аҳолининг ҳаддан ташқари кўплиги),
  • маълумот ва малака (таълим даражаси паст, касбий тайёргарликнинг етарли эмаслиги);
  • сиёсий (ҳарбий можаролар, мажбурий миграция),
  • минтақавий-географик (ҳудудларнинг нотекис ривожланиши).
  • диний-фалсафий ва психологик (тежамкорликҳаёт тарзи сифатида, дарбадарлик)

„Оксфам“ халқаро гуманитар ташкилоти экспертларининг фикрича, 2010-йилдан бери дунёда қашшоқлик ва ижтимоий тенгсизликнинг ўсишининг сабаблари қуйидагилардан иборат:

  • бой одамларнинг солиқ тўлашдан бўйин товлаши,
  • ишчиларнинг иш ҳақини қисқартириш
  • иш ҳақининг энг кам ва максимал даражалари орасидаги фарқнинг ўшиши[2].

2013-йилда Жаҳон банки Иқлим ва ривожланиш билимлари тармоғи кўмагида иқлим ўзгариши қашшоқликни камайтириш бўйича глобал саъй-ҳаракатларга тўсқинлик қилиши мумкинлигини аниқлаган ҳисоботни нашр этди. Ҳисоботда ҳароратнинг 2 °C ва 4 °C га кўтарилишининг Саҳрои Кабирдан жанубий Африка, Жанубий Осиё ва Жануби-Шарқий Осиёдаги қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари, сув ресурслари, қирғоқ экотизимлари ва шаҳарлар фаровонлигига эҳтимолий таъсири келтирилган. Ҳароратнинг 2° C га кўтарилиши оқибатлари: Африканинг Саҳрои Кабирдан жанубида мунтазам озиқ-овқат танқислиги; Жанубий Осиёда ёғингарчиликнинг ўзгариши туфайли унинг бир қисми сув остида қолган, бошқа қисми эса электр энергияси ишлаб чиқариш, суғориш ёки ичиш учун етарли сувсиз қолган; Жануби-Шарқий Осиёдаги рифларнинг деградацияси ва йўқолиши, балиқ заҳираларининг қисқаришига олиб келади; қирғоқ бўйидаги ҳамжамиятлар ва шаҳарлар тобора кучайиб бораётган бўронларга нисбатан заифроқ бўлади[3]. 2016-йилда БМТ ҳисоботида айтилишича, 2030-йилга бориб яна 122 миллион киши иқлим ўзгариши туфайли ўта қашшоқликка етиб келиши мумкин[4]. Кўпгина шарҳловчиларнинг фикрича, қашшоқлик ҳам атроф-муҳитнинг бузилишига сабаб бўлади, бойлар томонидан табиий ресурслардан эҳтиёциз фойдаланиш натижасида юзага келган экологик бузилишдан ҳам энг кўп камбағаллар жабр кўради[5]. Деҳлидаги Фан ва атроф-муҳит марказининг таъкидлашича, агар ривожланаётган давлатлар бир хил турмуш даражасига эришиш учун Ғарб мамлакатлари каби товар истеъмол қилсалар, „бундай миқдордаги ресурсларни ишлаб чиқариш ва чиқиндиларни ўзлаштириш учун бизга яна иккита Ер сайёраси керак бўлади“ — Ануп Шоҳ бу ҳақида „Қашшоқлик ва атроф-муҳит“ мақоласида шундай келтиради (2003)[6].

Қашшоқлик маданияти

Антропология бўйича ишлаган Оскар Люис шундай ёзган эди: „Субмаданият, яъни қашшоқликнинг ўзи, айниқса, бундай одамлар дунёқарашлари, муносабатлари, интилишлари ва болаларни тарбиялаш табиати уни доимий равишда қайта-қайта пайдо бўлсиҳига сабаб бўладиган механизмларни ривожлантиради“[7].

„Қашшоқлик субмаданияти“ тушунчаси (кейинчалик „қашшоқлик маданияти“ деб қисқартирилган) биринчи марта Люиснинг этнографик асарларида, хусусан, „Бешта оила: Мексика ишини қашшоқлик маданияти бўйича ўрганиш“ асарида пайдо бўлган, у ерда Люис камбағал одамлар ҳаёти қашшоқлик туфайли (ёмон томонга) ўзгартирилган ҳуқуқ субекти сифатида қаралиши мумкин деган позицияни ҳимоя қилган. Унинг таъкидлашича, камбағаллар жамият аъзолари сифатида доимо қашшоқлик юкини кўтариб юради, бу эса автоном субмаданиятнинг шаклланишига олиб келади. Бунинг сабаби шундаки, болалар ушбу муҳитда ўсади ва шунга кўра, уларнинг хатти-ҳаракатлари ва муносабатлари доимий равишда жамиятнинг энг қуйи табақасидан чиқа олмаслик ҳиссини келтириб чиқаради. Люиснинг ёзишича, қашшоқлик маданиятига мансуб одамлар чегараланганлик, ночорлик, қарамлик ва ёлғизлик каби доимий туйғуларга эга. Мавжуд институтлар уларнинг манфаатлари ва эҳтиёжларини қондирмаслигига ишонч ҳосил қилишгач, улар ўз мамлакатида ўзини бегона деб билади. Уларнинг манфаатлари давлат тузилмаларида ифодаланмаганидан келиб чиққан туйғу билан бир қаторда, жамият манфаати нуқтаи назаридан ўзларининг тўлиқсизлиги ва шахсий қадрсизлиги туйғуси кенг намоён бўлади. Бу алоҳида этник ёки ирқий гуруҳни ташкил этмайдиган ва ирқий камситишларга дучор бўлмаган Мехико шаҳридаги харобалар аҳолисига мутлақо тўғри келади. Америка Қўшма Штатларида бу маданият афро-америкаликлар орасида мавжуд ва ирқий камситишнинг намоён бўлиши билан тўлдирилади.

Афро-америкалик „гетто“, Чикаго. 1974-йил.

Қашшоқлик маданияти вакиллари кўпинча ўзларининг „илдиз“ларини ҳис қилмайдилар. Булар фақат ўз муаммоларини биладиган, фақат ўзларининг яшаш шароитларини, ўз муҳитини кўрадиган ва фақат ўзларининг турмуш тарзини қабул қиладиган маргинал (жамиятдан ажралган) одамлардир. Улар одатда, ўз муаммолари ва дунёнинг бошқа қисмларида яшовчилар муаммолари ўртасидаги ўхшашликни тан олиш учун билим, тушунча ва фикрлаш тарзига эга эмаслар. Бошқача қилиб айтганда, улар синфий тафовутларга чинакам сезгир бўлишларига қарамай, синфий онгсизликни намойиш этадилар. Улар синфий онгини ривожлантирганда ёки касаба уюшма ташкилотларига аъзо бўлишганда ёки интернационалистик қарашларни қабул қилганда, Люиснинг сўзларига кўра, моддий жиҳатдан жуда камбағал одамлар бўлиб қолсалар ҳам, энди қашшоқлик маданиятининг бир қисми бўлмайдилар[8].

Люис ўз концепциясини ривожланаётган мамлакатлардаги қашшоқлик ҳақидаги билимларга асосланган ҳолда ишлаб чиққан бўлса-да, қашшоқлик маданияти тушунчаси Америка Қўшма Штатларидаги жамоат арбоблари ва сиёсий ташкилотлари учун ҳам жозибали кўриниб қолди. Бу эса „Мюнхен ҳисоботлари“да (1965) ва анча юзаки ишлатилган бўлса-да, „Қашшоқликка қарши кураш“ каби ҳужжатларда ўз аксини топди.

1970-йилларда. ХХ асрда бу назария Буюк Британияда соғлиқни сақлаш ва фаровонлик вазири сер Кейт Жозеф томонидан оммалаштирилди, у Буюк Британияда камбағаллар орасида маҳрумлик даври бор деб ҳисоблаган. Унинг фикрича, ўзлари ҳаётда муваффақиятга эриша олмаган кўп болали оилаларнинг ота-оналари ўз фарзандларига муваффақиятга қаратилган қадриятлар ва хулқ-атворни сингдира олмайдилар. Натижада уларнинг фарзандлари мактабда яхши ўқимаган, бу эса ўз ўзини ва фарзандларини моддий таъминлашга имкон бермаган. Шундай қилиб, авлоддан-авлодга такрорланган.

Аниқланиш консепциялар

Жаҳон амалиётида қашшоқликни аниқлашнинг учта асосий тушунчаси мавжуд:

Мутлақ

Мутлақ қашшоқлик тушунчаси қашшоқлик чегараси тушунчаси билан чамбарчас боғлиқ. Қашшоқлик чегараси шундай ялпи даромад ёки истеъмолчилик даражасики, ундан пастда одам камбағал деб ҳисобланади. Мутлақ қашшоқлик, кўпинча, истеъмоли ёки даромади қашшоқлик чегарасидан паст бўлган одамлар ёки уй хўжаликлари сони билан ўлчанади.

Агар биз қашшоқлик чегарасини ҳаётни қўллаб-қувватлаш учун зарур бўлган маблағлар сифатида оладиган бўлсак, унда биз ушбу чегарадан юқори бўлган барча маблағларни ихтиёрий даромад сифатида белгилашимиз мумкин (инглизча: дисcретионарй инcоме). Баъзида бир нечта қашшоқлик чегаралари қўлланади: қашшоқликни ўзи учун ва ўта қашшоқлик учун (инглизча: эхтреме повертй).

Жаҳон банки мутлақ қашшоқлик чегарасини кунига 1,25 АҚШ долларидан кам эмас деб белгилайди (валюта курси харид қобилияти паритети ёрдамида ҳисобланади). 2015-йилда Жаҳон банки қашшоқлик чегарасини кунига 1,9 долларга кўтарди[9].

Кўрсаткич сифатида камбағаллик чегараси битта муҳим камчиликка эга: у жуда кичик фарқ билан тўғридан-тўғри ундан юқорида бўлган уй хўжаликлари сонини ҳисобга олмайди. Бу, шунингдек, қашшоқлик ва тенгсизлик ортаётган вақтда қашшоқлик чегарасида бўлган одамлар сони камайиб борадиган ҳолатлар юзага келишига имкон беради.

Қиёсий (нисбий)

Қарама-қарши қўйганда мутлақ қашшоқлик нисбий қашшоқликка сабаб бўлади. Нисбатан қашшоқлик ўлчовлари нисбий қашшоқлик чегарасини очиб беради ва уни аҳоли даромадларида қиёслаб кўради. Агар бутун аҳолининг реал даромадлари ўсиб, уларнинг тақсимланиши ўзгармаса, нисбий қашшоқлик ўзгаришсиз қолади. Шундай қилиб, нисбий қашшоқлик тушунчаси тенгсизлик тушунчасининг бир қисмидир. Бироқ, бу камроқ тенгсизлик ҳар доим камроқ нисбий қашшоқликни англатади ёки аксинча, дегани эмас.

Нисбатан қашшоқлик ўлчови, масалан, қанча одам ўртача даромаднинг тўртдан бир қисмидан кам маош олишини кўрсатиши мумкин. Ушбу ёндашув, айниқса, нотаниш жамиятларда ёки товарлар тўпламини баҳолаш қийин бўлган жойларда қашшоқликни аниқлашда фойдалидир. Даромадни мода улуши ва гармоник ўртача кўрсаткич билан таққослаш жамиятнинг табақаланишини ўрганиш учун қўшимча воситадир.

Қашшоқликнинг нисбий концепциясининг асосчиси инглиз социологи Питер Таунсенд бўлиб, у қашшоқликни иқтисодий ресурсларнинг етишмаслиги туфайли жамият аъзоларининг кўпчилиги учун одатий ҳаёт кечириш имконсиз бўладиган ҳолат деб ҳисоблаган. У қашшоқлик таҳлилини одатий маҳрумликлар ва кўп ўлчовли маҳрумлик тушунчасига асослади, буни „ҳамжамият, жамият ёки миллат билан солиштирганда кузатилаётган ва исботланаётган шахс, оила ёки гуруҳнинг ёмон (фойдали бўлмаган) ҳолатдалиги“ деб тушунди.

Кўп ўлчовли маҳрумлик тушунчаси Таунсенд томонидан киритилган, чунки у моддий маҳрумлик билан бир қаторда озиқ-овқат, кийим-кечак, уй-жой шароитлари, узоқ муддат фойдаланиладиган товарлар, яшаш муҳитининг жойи ва ҳолати, меҳнат шакли ва шароити каби кўрсатгичларни ўз ичига олади; у бандлик шакли, бўш вақтни ўтказиш хусусиятлари, таълим каби ижтимоий маҳрумлик кўрсаткичлардан ҳам фойдаланган.

Ҳозирги вақтда камбағалликнинг ушбу таърифи доирасида иккита йўналиш пайдо бўлган.

Биринчиси, тирикчиликка, асосий эҳтиёжларни қондириш учун зарур бўлган товарларни сотиб олиш қобилиятига қаратилган. Бундай ҳолда, нисбий қашшоқлик чегарасини тузишда ўртача, шахсий ихтиёрий даромад кўрсаткичи қўлланади. Қўшма Штатларда нисбий қашшоқлик чегараси ўртача даромаднинг 40 % ига тўғри келади, аксарият Европа мамлакатларида — 50 %, Скандинавияда — 60 %.

Камбағалликнинг фуқаролик-ҳуқуқий назарияси деб аталадиган иккинчи йўналиш доирасида қашшоқлик сўзнинг кенг маъносидаги маҳрумлик билан ўлчанади. Бундай ҳолда, ҳисобга олинган маълум бир асосий маҳрумлик мажмуалари асосида мавжуд воситалар жамият ҳаётида тўлиқ иштирок этишга имкон берадими ёки йўқми, кўриб чиқилади.

Нисбий қашшоқлик кўлами мутлақ қашшоқлик кўламига тўғри келмайди. Мутлақ қашшоқликни йўқ қилиш мумкин, аммо нисбий қашшоқлик доимо сақланиб қолади, чунки тенгсизлик табақалашган жамиятларнинг ажралмас атрибути ҳисобланади. Нисбий қашшоқлик сақланиб қолмоқда ва барча ижтимоий табақаларнинг турмуш стандарти ошгани сайин, ҳатто, ортиб бормоқда.

Субектив

Субектив қашшоқлик — бу камбағаллик консепцияси фақат шахс ўзининг камбағал ёки камбағал эмаслигини аниқлай олади, деган қарашга асосланади. Субектив қашшоқлик даражасини аниқлаш учун кўплаб ёндашувлар мавжуд: қанча одам ўзини ёки дўстларини камбағал деб билишини аниқлаш мумкин. Жамоатчилик фикрига асосланиб, субектив мутлақ қашшоқлик чегарасини аниқлаш, кейин эса у билан аҳоли даромадларини солиштириш мумкин.

Депривация ёндашуви

Камбағалликни депривация усули ёрдамида ҳам ўлчаш мумкин. Бу усул бўйича, камбағаллар — истеъмоли жамиятда қабул қилинган меъёрга мос келмайдиган, маълум бир товар ва хизматлар тўпламидан фойдаланиш имконига эга бўлмаган шахслардир. Яъни, бундай ёндашув билан камбағаллик нафақат даромаднинг етарли эмаслиги ёки энг муҳим товар ва хизматларнинг кам истеъмол қилиниши, балки сифациз овқатланиш, таълим ва соғлиқни сақлаш хизматларидан фойдаланиш имконсизлиги, нормал уй-жой шароитларининг йўқлиги ва бошқалар билан белгиланади.

Шундай қилиб, камбағаллик даражасини субектив ва депривацион ёндашувлар ёрдамида ўлчаш одамлар учун қашшоқлик тушунчаси шунчаки жисмоний омон қолиш ёқасидаги мавжудлик эмас, деган хулосага келишга имкон беради. Қашшоқлик — бу жамиятда шаклланган ижтимоий меъёрлар ва умумеътироф этилган стандартларни ҳисобга олган ҳолда, шахс у ёки бу даражадаги муносиб ҳаётни таъминлай олмайдиган ҳолат.

Қашшоқликка бўлган ана шундай муносабат орқали кўпгина манбалар аҳоли даромадларидан эмас, балки истеъмолидан фойдаланади. Истеъмол — ялпи ва ихтиёрий даромадларни ҳисоблашни талаб қилмайдиган, аллақачон олинган натижадир. У бўлиши мумкин бўлганини эмас, мавжуд нарсани кўрсатади. Бундан ташқари, қишлоқ жойларда даромадлар жуда мавсумий, истеъмол эса камроқ ўзгариб туради. Бундан ташқари, ривожланаётган мамлакатларда норасмий секторнинг иқтисодиётдаги улуши юқори бўлиб, бу даромадлар тўғрисидаги маълумотларни тўплашни янада мураккаблаштиради.

Бироқ, истеъмол камбағаллигини ҳисоблаш ҳам ўз камчиликларига эга, масалан, қиш фасли оғир ўтадиган шимолий мамлакатларда истеъмол даромаддан кам бўлмаган ҳолатда ўзгариб туриши мумкин.

Баъзида, жисмоний шахсга маълум молиявий хизматлар (кредитлар ёки ипотека) кўрсатиладиган даромаднинг минимал даражаси ёки тўпланган бойлик камбағаллик чегараси сифатида қабул қилинади.

Қашшоқликни аниқлашнинг замонавий муаммолари ва таклиф этиладиган янги ечимлари

Социал давлатларининг пайдо бўлиши билан бугунги кунда Ғарб мамлакатларидаги камбағаллар Виктория давридаги камбағалларга қараганда беқиёс яхши яшайди. Камбағалларнинг ижтимоий таркиби вақт ўтиши билан ўзгарди, масалан, Буюк Британияда улар 1970- ва 1980-йилларда нафақахўрлар ва ёлғиз ота-оналар бўлса, 1980-йилларда асосан кўп болали оилалар эди.

Аниқлашда фақат битта параметрдан (даромад) фойдаланиш кўпинча парадоксал вазиятларга олиб келади, мисол учун, тўлиқ тўланган кўчмас мулкка эга бўлган нафақахўрлар (масалан: оила 20 йил давомида тўлаган уй ёки ер участкаси) камбағаллар тоифаси киради. Бугунги кунда саноат маҳсулотларининг таннархи жуда паст бўлиб, камбағаллар учун телевизор, компютер ёки мобил телефон каби товарларни сотиб олиш имконияти пайдо бўлди, шу билан бирга, хизматлар ва уй-жой ижараси нархи эса юқори.

Шу сабабли, бугунги кунда социологлар камбағалликнинг бир қатор муқобил таърифларини кўриб чиқмоқдалар, энг кенг тарқалгани: хизматларнинг асосий саватини сотиб олиш ёки ундан фойдаланиш имкониятининг йўқлиги. Саватдаги хизматлар рўйхати турлича бўлади, масалан, АҚШ учун у тиббий суғуртани, Буюк Британиядаги банк ҳисобини ўз ичига олади, бу ерда тиббий ёрдам давлат томонидан қопланади.

Масштаблари ва профили

2004-йил учун БМТ маълумотларига кўра, белгиланган миллий чегарадан келиб чиққан ҳолда, энг юқори мутлақ қашшоқлик Мадагаскарда — 71,3 %, Серра-Леонеда — 70,2 %, Мозамбикда — 69,4 % кузатилган. Аммо, агар биз кунига 1 долларни қашшоқлик чегараси деб олсак (бу кўрсаткич БМТ томонидан ривожланаётган мамлакатлар учун қўлланади), 2005-йил маълумотларига кўра, энг юқори қашшоқлик Нигерияда (70,8 %), МАР (66,6 %) Замбияда (63,8 %) қайд этилган.

АҚШда 2010-йилда камбағаллар сони 46,180 миллион кишини ташкил этади, бу умумий аҳолининг 15,1 фоизини ташкил қилади. Бироқ, 2010-йилда қашшоқлик чегарасини, АҚШ аҳолини рўйхатга олиш бюроси тўрт кишилик оила учун йилига 22,314 доллар даромад деб баҳолаган. Камбағаллар сони ҳисоблаш бошлаган вақт, яъни 1959-йилдан бери энг юқори даражада эди; ва уларнинг умумий аҳоли сонидаги улуши 1984-йилдан бери энг юқори кўрсаткичдир. АҚШда камбағаллар сони кетма-кет тўртинчи йил ортиб бормоқда.[10][11]

2021-йилда Қўшма Штатларда қашшоқлик даражаси 7,7 % ни ташкил қилади[12]

Бугунги кунда Германияда аҳолининг деярли еттидан бир қисми, яъни 11,5 миллион киши қашшоқлик чегарасида ёки ундан пастда яшайди, бу кўрсаткич сўнгги ўн йил ичида уч мартага кўпайган[13].

Оксфам халқаро гуманитар ташкилотининг ҳисоботига кўра, 2010-йилдан бери инсониятнинг энг камбағал бўлган ярми 5 йил ичида 1 триллион доллар қашшоқлашди. Шу билан бирга, 2015-йилда Ернинг 1 % энг бадавлат аҳолиси қолган бутун инсоният эгалик қиладиган миқдордаги пулга эгаллик қилди[2].

Камбағалликни қисқартириш йўналишлари ва механизмлари

Камбағалликни камайтириш бўйича ҳукумат чоралари орасида:

  • ишлаб чиқариш ҳажмини кўпайтириш орқали аҳолининг пул даромадларини ошириш учун шарт-шароитлар яратиш;
  • ижтимоий йўналтирилган бозор иқтисодиётига ўтиш ва бой ва камбағал ўртасида даромадларни янада адолатли тақсимлаш учун прогрессив солиқ[14] жорий этиш;
  • макроиқтисодий барқарорликни сақлаш,
  • инфляцияга қарши сиёсатни амалга ошириш;
  • энг кам иш ҳақини мамлакатдаги ўртача иш ҳақининг камида 40 фоизи миқдорида белгилаш. Кейц индекси (энг кам ва ўртача иш ҳақи ўртасидаги нисбат) 2019-йил июн ҳолатига кўра Россияда тахминан 22,86 % ни ташкил қилади, ИҲТТ мамлакатларида у 40 % дан пастга тушмайди, Халқаро меҳнат ташкилоти тавсияларига кўра 50 %, Европа Иттифоқида эса 60 % бўлиши керак.
  • ижтимоий дастурлар ва уларни амалга ошириш механизмларини ишлаб чиқиш, муҳтожликни аниқлаш усулларидан фойдаланиш
  • шарциз асосий даромадни жорий этиш,
  • янада қашшоқ мамлакатлардан аҳолининг иқтисодий иммиграциясини назорат қилиш (қашшоқлик импортини камайтириш)[15].

Санъатда

П. Брейгел к. „Меҳрнинг етти иши“. 1616—1638-йиллар оралиғида

Қашшоқлик кўплаб асарларнинг мавзусидир, масалан:

Манбалар

  1. ↑ Wиэвиэл Лухус стеҳт Армен зу? (Wайбаcк Мачине сайтида 2010-01-14 санасида архивланган)(олм.)
  2. ↑ 2,0 2,1 „Половина человечества обеднела на $1 трлн за последние пять лет“. РБК. Қаралди: 2016-йил 18-январ.
  3. ↑ РЕПОРТ: Wармер wорлд wилл кеэп миллионс оф пеопле траппед ин повертй. Cлимате & Девелопмент Кноwледге Нетwорк. Ретриэвед 31 Жулй 2013.
  4. ↑ „Cлимате чанге cоулд дриве 122м море пеопле инто эхтреме повертй бй 2030“. Тҳе Гуардиан (2016-йил 17-октябр). Қаралди: 2016-йил 18-октябр.
  5. ↑ Анантҳа Дураиаппаҳ (1996). Повертй анд Энвиронментал Деградатион: а Литературе Ревиэw анд Аналйсис CРЕЭД Wоркинг Папер Сериэс Но 8 Интернатионал Институте фор Энвиронмент анд Девелопмент, Лондон. Ретриэвед он Жуне 27, 2016
  6. ↑ „Повертй анд тҳе Энвиронмент — Глобал Иссуэс“. www.глобалиссуэс.орг. Қаралди: 2019-йил 25-апрел.
  7. ↑ Леwис, Осcар (1969). „Cултуре оф Повертй“. Ин Мойниҳан, Даниэл П. Он Ундерстандинг Повертй: Перспеcтивес фром тҳе Соcиал Сcиэнcес. Неw Ёрк: Басиc Боокс. п. 199
  8. ↑ Леwис, Осcар (Жануарй 1998). „Тҳе cултуре оф повертй“. Соcиэтй. 35 (2) ҳттпс://линк.спрингер.cом/артиcле/10.1007[сайт ишламайди] %2ФБФ02838122
  9. ↑ „Всемирный банк повысил порог бедности | ФБА «Экономика сегодня»“. ФБА «Экономика сегодня». 2015-йил 16-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 10-октябр.
  10. ↑ В США насчитали 46 миллионов бедняков // Лента.ру, 13.09.2011
  11. ↑ Инcоме, Повертй, анд Ҳеалтҳ Инсуранcе Cовераге ин тҳе Унитед Статес: 2010 // Бюро переписи населения США, сент. 2011 (англ., формат ПДФ)
  12. ↑ Дйлан Маттҳеwс. „Тҳе биг дроп ин Америcан повертй дуринг тҳе пандемиc, эхплаинед“ (эн). Вох (2021-йил 11-август). Қаралди: 2021-йил 14-сентябр.
  13. ↑ 13,0 13,1 Бедниэ навсегда? Неwтимес.ру (Wайбаcк Мачине сайтида 2016-10-13 санасида архивланган). // Тҳе Неw Тимес, 04.07.2011
  14. ↑ „Налог на тунеядство или на бедность? Безработным предложили заплатить за ошибки властей - Персональный сайт Михаила Делягина“ (деадлинк). делягин.ру. 2015-йил 24-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 25-январ.
  15. ↑ „Русский архипелаг - Германия. Организационное устройство миграционной политики“ (деадлинк). www.арчипелаг.ру. 2016-йил 25-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 26-май.

Адабиётлар

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Qashshoqlik" dan olindi