Ziyosfera

Qatar ayollari

Қатарда аёллар ҳуқуқлари – мамлакатнинг эркаклар васийлик қонуни[1] билан чекланган ва Исломнинг ваҳҳобий талқини таъсирида яшашади[2]. Мамлакатда бир вақтнинг ўзида, 1999-йилда аёллар ҳам, эркаклар ҳам бир хил ҳуқуққа эга бўлган[3]. Қатарлик аёлларнинг иш кучида иштирок этиш даражаси жаҳондаги ўртача кўрсаткичдан юқори ва араб дунёсидаги энг юқори кўрсаткичлардан[4], бу асосан илмий даражага эришаётган қатарлик аёллар сонининг кўпайиши натижасида юзага келади[5].

Жинслар ўртасида чекланган аралашиш бор ва қатарлик аёллар жамоат жойларида асосан абая ва шайладан иборат анъанавий кийим кийишади, бу иккаласи ҳам ташқи қиёфасини қисман яширади. Психолог Моуза Ал Малкининг таъкидлашича, жинслар бўлинишига диний омиллардан кўра кўпроқ маданий омиллар таъсир қилади[6]. Қатардаги аёллар турмуш қуриш, чет элда давлат стипендиялари асосида ўқиш, кўплаб давлат ишларида ишлаш, маълум ёшга қадар чет элда саёҳат қилиш, репродуктив саломатликнинг баъзи шаклларини олиш ва боланинг асосий васийси бўлиш учун эркак васийларидан рухсат олишлари керак[7].

Тарихи

Шаҳар жамияти барпо этилгунга қадар Қатар Саудия Арабистонининг Нажд ва ал-Ҳаса минтақаларидан келган кўчманчи қабилалар учун яйлов сифатида фойдаланилган[8]. Бадавий жамиятида аёллар ўз қабиласи номидан мол-мулк сотиб олиш ва сотиш учун масъул бўлган[9]. Эркаклар марварид йиғиш саёҳатларида қатнашиш ёки савдогар сифатида узоқ вақт давомида оилаларини тарк этганларида, аёллар кўпинча ўз қабилаларида қарор қабул қилиш лавозимларини эгаллашлари керак эди[10]. Улар ўз уйларида ёки чодирда эркаклардан ажратилган[11]. Бадавий анъаналарида кўпчилик аёллар учун таълим аҳамияциз ва деярли мавжуд эмас эди. Бошқа томондан, шаҳарлардаги болаларга ўн ёшга қадар Қур’он ўргатилган, шундан сўнг оила Қур’он ёдлашнинг охири бўлган ал-ҳатмани нишонлайди[12].

Саноат даври

Мамлакат 1950 ва 1960-йилларда нефт бурғулаш операцияларидан молиявий фойда олишни бошлаганидан сўнг, кўпроқ аёллар расмий таълим ола бошладилар[13]. Қувайтлик журналист Ҳидоят Султон Ал Салем 1968-йилда Қатар аёлларининг роли ҳақида шундай ёзган эди: " Ҳидоят Султон Ал Салим, „Араб кўрфазидаги саёҳатчининг ҳужжатлари“: - „Аёлларнинг аксарияти камдан-кам ҳоллардагина уйдан ташқарига чиқмайди. Йилига бир марта бозорга чиқишади. Албатта, аёллар эркаклардан бутунлай йироқ, ўзларининг ижтимоий йиғинлари, зиёфатлари бор. Икки жинс ўртасида аралашиш умуман мавжуд эмас.Радио ва газета аёлларнинг ташқи дунё билан ягона алоқасидир“.

Етмишинчи йилларнинг бошларида иш кучида аёллар сони сезиларли даражада ошди[14].

Таълим

Қатардаги Шимоли-ғарбий университетида синфда ўқиётган талабалар

Қатар ҳукумати 1951-йилда Холид Бин Эл Валид ўғил болалар мактабини ташкил қилганида, Амна Маҳмуд Ал-Жайда исмли аёл ҳукуматдан қизлар учун бошқа мактаб очишни сўради. Қатар жамияти қизларнинг ўқиш ва ёзишни ўрганиш ғоясига қаттиқ қаршилик кўрсатгани учун унинг илтимоси рад этилди. Қаршиликларга қарамай, Амна Маҳмуд ўз уйида қатнашадиган қизларни ўқитиш учун ўзининг экспромт мактабини яратди. Ниҳоят, 1953-йилда Қатар ҳукумати Амна Маҳмуд мактабини расман тан олди ва шу тариқа уни Қатардаги биринчи қизлар мактабидаги биринчи аёл ўқитувчига айлантирди. 1957-йилда кўплаб ўзгаришлардан сўнг, Амна Маҳмуд мактаби Банат Ал Доҳа бошланғич мактаби сифатида танилди ва 100 дан ортиқ қиз ўқувчилар таҳсил олди[15]. Мактаб ташкил этилгунга қадар аёллар учун мавжуд бўлган таълимнинг ягона шакли диний таълим эди[16]. Таълим вазирлигининг йиллик статистик ҳисоботида маълум бўлишича, 1980—1981-йилларда 70 та қизлар мактабида 19356 нафар ўқувчи таълим олган; 1955-йилдаги 50 талаба қиздан кўпи таълим олган[17].

Қатарда биринчи университет 1973-йилда очилган[18]. У эркаклар ва аёллар учун алоҳида факултетларни тақдим этди. 157 нафар бошланғич талабалардан 103 нафари аёл эди[17]. Аёл-эркак талабалар нисбати кейинги йилларда барқарор бўлиб қолди. Шайха Абдулла Ал-Миснад 2003-йилда университетнинг биринчи аёл президенти бўлди. 2008-йилда университет ходимларининг 50 % дан ортиғини аёллар ташкил этган[19]. 2012-йилга келиб, университетда ўқиётган қизлар эркакларга қараганда деярли икки баробар кўп эди[20].

Таълим вазирлиги ходимларининг ярмидан кўпи аёллардир. 2008-йилда давлат мактабларида ўқувчилар ўқувчилари сонининг ўсиш сур’ати эркакларникидан ошиб кетгани ҳақида хабар берилган эди[19]. Хусусий олий ўқув юртларида таҳсил олаётган аёллар сони ҳам тез ўсиб бормоқда. Масалан, Қатардаги Карнеги Меллон университетида талабаларнинг 57 фоизи аёллардир[5]. Илгари муҳандислик ва ахборот технологиялари каби эркаклар устунлик қиладиган мартаба йўллари сўнгги йилларда кўпроқ аёл иштирокчиларни жалб қилмоқда[5]. Қатардаги Техас А&амп;М университети муҳандислик соҳасига ихтисослашган университет талабаларининг қарийб 40 фоизи аёллардир[5].

Қатарлик аёллар турли сабабларга кўра аёл таълимини муҳим деб билишади. Улардан бири ўзларини ажралишдан ҳимоя қилишдир. Қатарлик ёш аёлларнинг кўпчилиги мамлакатда ажралишлар сони ортиб бораётганига ишонишади, гарчи умумий ажралиш даражаси жуда паст — 8 %. Улар агар дипломга эга бўлсалар, келажакдаги эрлари уларни ажрашишга қарор қилсалар, молиявий ҳалокатдан хавфсиз бўлишларига ишонишади. Яна бир сабаб, бир қатор қатарлик аёллар таълим олишни аёлларнинг имкониятларини кенгайтиришнинг бир шакли деб билишади. Улар буни жамиятга ўзларининг қадр-қимматини исботлаш ва ўзлари учун ҳақиқатан ҳам мустақилликка эришиш имконияти деб билишади[21].

Бандлик

2001-йилда Қатар Давлат хизмати тўғрисидаги қонунни ва Вазирлар Кенгашининг 13-сонли буйруғини қабул қилди ва шу билан меҳнатда аёллар ҳуқуқларини ҳимоя қилувчи ҳуқуқий асос яратди. 2002-йилда аёлларга пенсия таъминоти ҳамда бева аёлларга пул нафақалари беришга рухсат берувчи яна бир қонун қабул қилинди[22].

2014-йилги статистик маълумотларга кўра, 32 000 дан ортиқ қатарлик аёллар иш билан таъминланган. Бу 2011-йилдаги 3 йил олдингига нисбатан 7000 дан ортиқ кўпдир. Иш билан банд бўлган қатарлик аёлларнинг тўртдан бири қурилиш соҳасида, 27 фоизи ахборот ва технология саноатида ва 45 фоизи ижтимоий ва табиий фанлар соҳасида ишлайди. Қатарлик аёлларнинг аксарияти давлат секторида ишлайди. Қатарда аёлларнинг ишчи кучи иштироки даражаси Форс кўрфази ҳамкорлик кенгашида энг юқори ва жаҳон ўртача кўрсаткичидан юқори бўлишига қарамай (2013-йил ҳолатига кўра)[23], иш кучидаги қатарлик аёлларнинг улуши ҳамон ривожланган мамлакатларникидан бироз орқада. Бироқ, қатарлик аёлларнинг олий маълумотга эга бўлиш сони ортиб бораётгани сабабли, Қатар ҳукумати аёлларнинг бандлик даражаси ўсиш тенденциясида давом этишини тахмин қилмоқда[5].

Қатарлик аёллар давлат секторида эркакларни ортда қолдирган бўлсалар-да, хусусий секторда ҳамон ортда қолмоқдалар. Бизнесда юқори маошли ишлар одатда эркакларга тўғри келади ва Қатар молия саноатида ҳали ҳам эркаклар устунлик қилади. Қатар аёллари сиёсат, иқтисодиёт ва қонунчилик каби соҳаларда қарор қабул қилишда ҳали иштирок этмайди. Улар давлат хизматининг маълум соҳаларида, масалан, таълим ва ижтимоий масалаларда қарор қабул қилиш ваколатига эга[24].

2022-йил 4-июлда МЕНАФН хабар беришича, Қатар аёлларнинг меҳнат бозорида, сиёсий иштирокида қарор қабул қилишда бевосита иштирок этишини рағбатлантиришга қаратилган аниқ ташаббусларни қабул қилган. Бу сиёсат Ташқи ишлар вазирлигининг Инсон ҳуқуқлари департаменти иккинчи котиби Ҳисса Ал Сулайтининг Инсон ҳуқуқлари бўйича кенгашининг 50-сессиясида берган баёнотида айтилган. Ал Сулайти Қатар аёлларни зўравонликнинг барча кўринишларидан ҳимоя қилиш соҳасида тегишли қонунчиликни қабул қилганини, шунингдек, Қатар жамғармаси қошида фаолият юритувчи Аман маркази каби ихтисослашган муассасалар ташкил этганини қўшимча қилди[25].

Ишга жойлашиш йўлидаги энг катта тўсиқлар орасида оилавий мажбуриятлар, иш ўринлари сонининг камлиги ва инглиз тилини етарли даражада билмаслик бор[26]. Ижтимоий қарашлар аёлларнинг иш имкониятларига ҳам салбий таъсир кўрсатди, чунки аҳолининг маълум консерватив қатламлари аёлларнинг меҳмондўстлик саноатида, меҳмонхона ишчилари ва актриса сифатида ишлашини нотўғри деб билади[27]. Шунга қарамай, қатарликларнинг аксарияти аёлларнинг иш кучидаги иштирокини ижобий деб ҳисоблайди[28].

Кийимлар

Шайх Файсал Бин Қосим Ол-Тани музейида Қатарнинг анъанавий аёллар кийимидаги манекенлар

Аёллар ва эркаклар камтарона кийинишади, аммо кийиниш услуби одатда ижтимоий урф-одатларга асосланади ва минтақадаги бошқа халқларга нисбатан анча қулайроқдир. Қатар аёллари одатда „узун қора халат“ ва қора бош кийими „ҳижоб“ни ўз ичига олган одатий кўйлаклар кийишади, маҳаллий тилда халқ бўшия деб аталади[6][29]. Бироқ, аёллар учун кўпроқ анъанавий сунний мусулмон кийимлари — бу қора рангдаги тана қопламаси, шунингдек, бошларини ёпиш учун ишлатиладиган қора рўмолшайло деб номланади[30]. Абая ва Шайлани қатарлик аёллар кийиши кутилмоқда. Бунга риоя қилмаган аёллар ўз оилалари ёки турмуш ўртоқлари томонидан оғир оқибатларга дуч келишлари мумкин.

Қатар аёллари ХИХ асрда катта иммиграция шароитида юз ниқобларидан фойдаланишни бошлаган деб ишонилади. Чет элликлардан юзларини яширишнинг амалий йўллари бўлмагани учун, улар форс ҳамкасблари билан бир хил турдаги юз ниқобларини кийишни бошладилар[31].

Театр

Аёллар ҳуқуқлари ва уларнинг Қатар жамиятидаги ўрни билан боғлиқ ижтимоий муаммоларни очиқ муҳокама қилиш тақиқланган деб ҳисобланса-да, театр томошалари бундай муҳокамалар учун машҳур восита бўлиб чиқди. Ижтимоий масалаларни шарҳловчи таниқли песалардан бири 1985-йилда Солиҳ Ал-Маннаи ва Одил Сақар томонидан ёзилган „ Доcкдаги Ибтисам“ спектакли бўлиб, у уюштирилган никоҳга бағишланган. Ҳикоя, яширин муносабатларга киришганидан сўнг, отасига ўзининг ўтмишдаги урф-одатларидан ҳафсаласи пир бўлганини ва оиласи унга уйланиш учун таклиф қилган совчи ҳақида эътироф этган ёш қиз ҳақида[32]. Абдулла Аҳмад ва Осим Тавфиқнинг " Қизлар бозори " номли яна бир спектаклида ҳам уюштирилган никоҳлар ҳақида ижтимоий шарҳ берилган. У аёлларга совчиларни бозорда савдо-сотиқ қилиш учун пул тўлашни таклиф қилиш ҳаракатини ўхшатади, шунинг учун уюштирилган никоҳни моддийлик билан боғлайди[33].

Ҳунармандчилик

Ҳунармандчилик фаолияти бадавийлар жамиятида бадиий ифоданинг машҳур шакллари эди. Улар функционал мақсадларда ҳам хизмат қилган[34].

Тўқув ва бўяш

Соуқ Вақифда кўргазмада атлас матолари

Бадавийлар маданиятида аёлларнинг тўқиш ва бўяш муҳим рол ўйнаган. Қўй ва туя жунини йигириб, мато ишлаб чиқариш жараёни машаққатли эди. Жун биринчи бўлиб ажратилган ва ғалтак билан боғланган, у ядро бўлиб хизмат қилади ва толаларни қаттиқ ушлаб туради. Шундан сўнг жунни қўлда ноул деб номланувчи шпинделда йигириш бошланди[34]. Кейин уларни ёғочдан ясалган вертикал тўқув дастгоҳига қўйишди, бунда аёллар тўқмоқни таёқ билан уришади[35].

Олинган матолар гилам, гилам ва чодирларда ишлатилган. Чодирлар одатда табиий рангли матолардан, гилам ва гиламларда эса бўялган матолардан фойдаланилган; асосан қизил ва сариқ.ъ[35]. Бўёқлар чўл ўтларидан тайёрланган, оддий геометрик нақшлар ишлатилган. ХИХ асрда санъат машҳурлигини йўқотди, чунки бўёқлар ва матолар Осиёнинг бошқа минтақаларидан тобора кўпроқ олиб келинган[35].

Кашта тикиш

Соуқ Вақифда кўргазмада тикилган либослар

Қатарлик аёллар томонидан қўлланиладиган кашта тикишнинг оддий шакли курар сифатида танилган. Унда ҳар бирида тўртта ип кўтарган тўрт аёл иштирок этди, улар ипларни кийим-кечак буюмларига — асосан эриниш ёки абаяларга ўрадилар. Турли хил рангдаги браидлар вертикал равишда тикилган. Бу оғир занжирли тикув каштасига ўхшарди[35] Одатда зари деб номланувчи олтин иплар ишлатилган. Улар одатда Ҳиндистондан олиб келинган.[36].

Кашта тикишнинг яна бир тури гоҳфия деб аталадиган қалпоқларни лойиҳалашни ўз ичига олган. Улар пахтадан қилинган ва аёлларнинг тешиклар орасига тикишларига имкон бериш учун палма дарахтлари тиканлари билан тешилган. Мамлакат кепкаларни импорт қила бошлаганидан сўнг, кашта тикишнинг бу шакли машҳурликдан маҳрум бўлди[36].

„Мактаб каштачилиги“ деб таржима қилинган " Хият ал мадрасаси " атласдан тикилган буюмларни тикишни ўз ичига олган. Тикув жараёнидан олдин матога моҳир рассом томонидан шакл чизилган. Энг кенг тарқалган дизайнлар қушлар ва гуллар эди[37].

Спорт

Қатар хотин-қизлар спорт қўмитасининг бошқарув йиғилиши бўлиб ўтди

ХХИ асргача спорт билан аёллар камдан-кам қатнашган. 1998-йилда Қатар енгил атлетика федерацияси томонидан мамлакатда биринчи марта аёллар спорт мусобақалари ўтказилди. Мусобақа ИААФ томонидан рухсат этилган ва Қатарда аёллар томошабинларга рухсат берилган биринчи йирик спорт тадбирларидан бири бўлган[38].

Аёлларни спортга яхшироқ интеграция қилиш учун Қатар Аёллар Спорт Қўмитаси (ҚWСC) 2000-йилда Шайха Моза бинт Носир ташаббуси билан тузилган. Қатар Олимпия қўмитаси ҚWСCни 2001-йилда аккредитация қилган. Унинг асосий мақсади оммавий ташаббусларни бошлаш орқали спортда гендер тенглигига эришишдир[39].

2012-йилги Лондон Ёзги Олимпия ўйинларигача Қатар Олимпия ўйинларида ҳеч қачон аёл рақиби бўлмаган учта давлатдан бири эди[40]. Қатар охир-оқибат сузиш (Нада Аркажи), енгил атлетика (Нур Ҳусайн Ал-Малки), стол тенниси (Ая Мажди) ва отиш (Баҳия Ал-Ҳамад) бўйича тўрт нафар аёлни юборди[40]. Баҳия ал-Ҳамад шунингдек , очилиш маросимида Қатар байроғини кўтариб юриши керак эди, буни у „ҳақиқатан ҳам тарихий лаҳза“ деб таърифлади[40].

Ижтимоий ҳаёт

Қатарлик аёллар абая кийинган, Доҳа корнишида юришмоқда

Қатар Ислом давлати бўлиб, сунний исломнинг салафий версиясига эга бўлиб, Қатарни Саудия Арабистони билан бирга мусулмон дунёсидаги икки салафий давлатдан бирига айлантиради[41]. Қатардаги аёлларнинг ижтимоий қадриятлари Саудия Арабистонига қараганда анча либералдир ва жинсий сегрегация камроқ[42].

Ижтимоий йиғилишлар учун аёллар одатда ижтимоий тадбирларга олиб келинмайди, бундан ташқари, ғарбий услубдаги йиғилишлар ёки иштирокчилар яқин қариндошлардан иборат бўлса. Қизлар учун давлат мактаблари ўғил болалар учун давлат мактабларидан алоҳида. Иш билан таъминлаш имкониятлари нуқтаи назаридан аёллар одатда давлат лавозимларида ишлайдилар, гарчи аёллар юқори даражадаги давлат лавозимларида кам вакил бўлсалар ҳам, Қатар тарихи давомида фақат тўрт нафар аёл вазир этиб тайинланган[43].

Сиёсат

Қатарда аёллар овоз беришади ва давлат лавозимларига киришлари мумкин. Қатар 1999-йилги Марказий муниципалитетга сайловлар муносабати билан эркаклар билан бир вақтда аёлларга ҳуқуқ берди[3][44][45]. Қатарда илк бор бу сайловлар атайлаб 1999-йил 8-март Халқаро хотин-қизлар кунида ўтказилди[3]. Бу ўз аҳолисини ҳуқуқларга эга бўлган биринчи ГCC давлати эди[46].

Ҳукумат вазирлари

Ҳесса Ал Жабер, Қатарнинг учинчи вазирлар маҳкамаси аъзоси, 2012-йилда нутқ сўзламоқда

Қатар 2003-йилда Шайха Аҳмад ал-Маҳмуд Таълим вазири этиб тайинланганида ўзининг биринчи аёл вазирлар маҳкамасига тайинланган эди[47]. 2008-йилда Гҳалия бинт Муҳаммад бин Ҳамад Ол Тани соғлиқни сақлаш вазири этиб тайинланди[48]. Учинчи аёл ҳукумат вазири Хесса Ал-Жабер бўлиб, у Алоқа ва технологиялар вазирлиги раҳбари этиб тайинланган[49]. Ханан Ал Кувари 2016-йилда Соғлиқни сақлаш вазири этиб тайинланганидан кейин вазирлар маҳкамасининг тўртинчи аёл аъзоси бўлди[43].

Маслаҳат мажлиси

Қатар Маслаҳат Ассамблеяси (Мажлис аш-Шуро) аъзолари Қатар Амири томонидан тайинланади. 2017-йилнинг ноябр ойида амир Тамим бин Ҳамад Ал Соний 45 аъзолик кенгашга тўрт нафар аёлни тайинлади ва бу кенгашда аёлларнинг биринчи марта иштирок этиши ҳисобланади[50].

Муниципал сайловлар

1999-йилда бошланган Марказий муниципал кенгаш сайловлари мамлакатда ўтказиладиган ягона эркин сайловдир. 29 сайлов округи бўйича кураш олиб борилмоқда. Иккала жинс вакиллари ҳам овоз бериш ҳуқуқига эга[51]. 1999-йилнинг илк нашрида номзод Моуза Ал Малки КҲКда муниципал сайловларда қатнашган биринчи аёл номзод бўлди[52]. Шайха Юсуф Ҳасан Ал Жуфаирий 2003-йилда Эски Аэропорт сайлов округи бўйича Марказий Муниципал Кенгаш (CМC) сайловларида ғалаба қозонгач, муниципал лавозимни эгаллаган биринчи аёл бўлди[53]. 2015-йилда биринчи марта CМCга бир вақтнинг ўзида иккита аёл сайланган[54]. Сайловда фақат 5 нафар аёл номзод иштирок этди[55]. Бу аёл номзодлар учун квота белгилаш бўйича мунозарани жонлантирди[56].

Дипломатия

Аля бинт Аҳмад Ал Тани Бирлашган Миллатлар Ташкилоти конференсиясида

Аля бинт Аҳмад Ал Тани 2013-йилда БМТдаги доимий вакил этиб тайинланганидан сўнг биринчи аёл элчи бўлди[57]. Лолва Ал-Хатер 2017-йилдан буён Қатар Давлати Ташқи ишлар вазирлиги матбуот котиби.

Жинсий тенглик

Қатар аёллари 1990-йиллардан бери муҳим ҳуқуқий ва ижтимоий ютуқларга эришдилар. Шайха Моза аёллар муаммолари, аёллар конференсиялари, олий маълумот олиш имкониятлари ва ҳукуматда аёллар муаммоларига бағишланган вазирлар маҳкамаси даражасидаги лавозимни яратишни қўллаб-қувватлаган ҳолда хотин-қизлар муаммолари бўйича фаол ҳимоячи бўлиб келган. Ушбу ютуқлар натижасида қатарлик аёллар таълим, банк иши, хайрия лойиҳалари, соғлиқни сақлаш ва инсон хизматлари, туризм, ҳуқуқ, давлат хизмати ва ҳаттоки дипломатияда раҳбарлик лавозимларини ўз ичига олган кўплаб мартаба имкониятларига эга[58].

1998-йилда Қатар аёлларининг фаровонлигини таъминлаш мақсадида Оила масалалари бўйича Олий Кенгашнинг бўлими сифатида Хотин-қизлар ишлари бўйича қўмита ташкил этилган. Қўмита аёллар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш билан бирга, иқтисодий ёрдам ва иш билан таъминлаш орқали аёлларни жамиятга интеграция қилишни мақсад қилган[19]. Қатар 2003-йилда ўзининг биринчи аёл вазирлар маҳкамаси вазири этиб тайинланди[47] ва ўша йили тарихда биринчи марта Марказий Муниципал Кенгаш (CМC) сайловларида аёл номзод ғалаба қозонди[53]. Қатар 27-июл куни Лондонда бошланган 2012-йилги ёзги Олимпиада ўйинларига спортчи аёлларни юборди.[59]

Қатарда аёлларнинг иш кучи иштироки тахминан 51 % ни ташкил этади, бу жаҳон ўртача кўрсаткичидан юқори ва араб дунёсидаги энг юқори кўрсаткичдир[4][60]. Бироқ, қатарлик ва қатарлик бўлмаган аёлларга иш ҳақи фарқи таъсир қилади, бунда улар эркакларникига қараганда 25-50 фоизга кам маош олади. Бундан ташқари, Қатар эркаклар учун ижтимоий нафақаларда катта иштирок этади, жумладан, уй-жой ва саёҳат учун ажратмалар каби, аёл ходимлар камроқ олишади[61]. Мутахассисларнинг айтишича, аёллар кўпроқ ҳуқуқлар билан олдинга интилмоқда[62].

Мухолифатда кўплаб қатарлик аёллар маданият ва дин номидан оилалари ва турмуш ўртоқлари томонидан назорат қилинади. Қатарда вояга етган аёлнинг қаердалигини, шунингдек, унинг комендантлик соати вақтини назорат қилиш қонунийдир. Агар маданий меъёрларга риоя қилинмаса, аёлларнинг оилалари одатда аёлларни жисмоний зўравонлик билан таҳдид қилишади. Қатарда маиший зўравонлик қонун билан жиноий ҳисобланмайди.

Ички ишлар вазирлиги маълумотларига кўра, 25 ёшга тўлмаган турмушга чиқмаган аёлга мамлакатдан чиқиб кетиш учун васийдан электрон рухсатнома (чиқиш гувоҳномаси) керак бўлади. Эркаклар 18 ёшга тўлганда рухсациз мамлакатни тарк этишлари мумкин.

Манбалар

  1. ↑ „Wорлд Репорт 2019: Қатар – Ҳуман Ригҳц Wатч“. www.ҳрw.орг. Қаралди: 6-август 2019-йил.
  2. ↑ „Қатар'с Чалленге то Сауди Арабиа: Ан алтернативе виэw оф Wаҳҳабисм“. аcадемиа.эду. Қаралди: 29-декабр 2014-йил.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Ламберт, Женнифер (2011). „Политиcал Реформ ин Қатар: Партиcипатион, Легитимаcй анд Сеcуритй“. Миддле Эаст Полиcй. 19-жилд, № 1. Миддле Эаст Полиcй Cоунcил. 2013-01-16да асл нусхадан архивланди. Қаралди: 2022-08-15.
  4. ↑ 4,0 4,1 „Лабор форcе партиcипатион рате, фемале (% оф фемале популатион агес 15+) (моделед ИЛО эстимате)“. Тҳе Wорлд Банк. Қаралди: 24-август 2018-йил.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Қази. „Ин Қатар, Эдуcатион Дривес Wоркфорcе Шифц фор Wомен“. Ал Фанар Медиа (10-август 2015-йил). Қаралди: 23-август 2018-йил.
  6. ↑ 6,0 6,1 Кинг. „Фор Қатари Wомен, Чанге Слоw ин Cоминг“. АБC Неwс (11-апрел 2003-йил). Қаралди: 24-август 2018-йил.
  7. ↑ „Қатар: Мале Гуардианшип Северелй Cуртаилс Wомен’с Ригҳц“. Ҳуман Ригҳц Wатч.
  8. ↑ Магеэ, Петер. Тҳе Арчаэологй оф Преҳисториc Арабиа. Cамбридге Пресс, 2014 — 50-бет. ИСБН 9780521862318. 
  9. ↑ Абу Сауд 1984, с. 24 „Бедоуин wомен wере тҳерефоре респонсибле фор тҳе проcесс оф буйинг анд селлинг wитҳин тҳеир оwн трибе“
  10. ↑ Абу Сауд 1857, сс. 24–25
  11. ↑ Абу Сауд 1984, с. 25
  12. ↑ Абу Сауд 1984, с. 26
  13. ↑ Абу Сауд 1984, с. 31
  14. ↑ Абу Сауд 1984, с. 34
  15. ↑ Ал-Аммари, Бадрея Мубарак Султан (5-сентабр 2017-йил). „Амна Маҳмоуд Ал-Жайдаҳ, а Пионеэр ин тҳе Струггле фор Фемале Эдуcатион ин Қатар: А Биограпҳиcал Ресеарч Студй“. Ҳисторй оф Эдуcатион. 46-жилд, № 5. 674–691-бет. дои:10.1080/0046760Х.2017.1339236.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()
  16. ↑ Абу Сауд 1984, с. 173
  17. ↑ 17,0 17,1 Абу Сауд 1984, с. 174
  18. ↑ „Қатар Университй“. Қатар э-говернмент. Қаралди: 27-май 2015-йил.
  19. ↑ 19,0 19,1 19,2 Асиа Паcифиc Инфосерв (2008), п. 64
  20. ↑ „Фемале университй студенц ин Қатар оутнумбер мен 2:1“. Доҳа Неwс (12-июн 2014-йил). 2019-йил 21-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 27-май 2015-йил.
  21. ↑ Жамес-Ҳаwкинс, Лауриэ (2017-йил август). „Тҳе Патриарчал баргаин ин а Cонтехт оф Рапид Чангес то Нормативе Гендер Ролес: Ёунг Араб Wомен'с Роле Cонфлиcт ин Қатар“. Сех Ролес. 77-жилд, № 3–4. 155–168-бет. дои:10.1007/с11199-016-0708-9. {{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим: |дате= (ёрдам)
  22. ↑ Фелдер. „Қатари Wомен ин тҳе Wоркфорcе“. РАНД-Қатар Полиcй Институте (2008-йил август). Қаралди: 24-август 2018-йил.
  23. ↑ Ҳендй. „Фемале Лабор Форcе Партиcипатион ин тҳе ГCC“. Доҳа Интернатионал Фамилй Институте (19-май 2016-йил). 2-май 2022-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 24-август 2018-йил.
  24. ↑ Баҳрй, Лоуай; Марр, Пҳебе (2005-йил ёз). „Қатари Wомен: А Неw Генератион оф Леадерс?“. Миддле Эаст Полиcй. 12-жилд, № 2. 104–119-бет. дои:10.1111/ж.1061-1924.2005.00205.х. {{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим: |дате= (ёрдам)
  25. ↑ „Қатар'с Полиcиэс Аллоw Wомен То Бе Аcтиве Партиcипанц Ин Cо... | МЕНАФН.CОМ“. менафн.cом. Қаралди: 5-июл 2022-йил.
  26. ↑ Фелдер. „Қатари Wомен ин тҳе Wоркфорcе“. РАНД-Қатар Полиcй Институте (2008-йил август). Қаралди: 24-август 2018-йил.
  27. ↑ Фелдер. „Қатари Wомен ин тҳе Wоркфорcе“. РАНД-Қатар Полиcй Институте (2008-йил август). Қаралди: 24-август 2018-йил.
  28. ↑ Фелдер. „Қатари Wомен ин тҳе Wоркфорcе“. РАНД-Қатар Полиcй Институте (2008-йил август). Қаралди: 24-август 2018-йил.
  29. ↑ Абу Сауд 1984, с. 39
  30. ↑ „Тҳе Cултуре оф Қатар“. ҲилалПлаза. Қаралди: 15-январ 2016-йил.
  31. ↑ Абу Сауд 1984, с. 52
  32. ↑ Муḥаммад ʻАбд ал-Раḥīм Қāфūд. Студиэс ин Қатари тҳеатре. Натионал Cоунcил фор Cултуре, Арц анд Ҳеритаге (Қатар), 2002 — 68-бет. 
  33. ↑ Муḥаммад ʻАбд ал-Раḥīм Қāфūд. Студиэс ин Қатари тҳеатре. Натионал Cоунcил фор Cултуре, Арц анд Ҳеритаге (Қатар), 2002 — 72-бет. 
  34. ↑ 34,0 34,1 Абу Сауд 1984, с. 135
  35. ↑ 35,0 35,1 35,2 35,3 Абу Сауд 1984, с. 136
  36. ↑ 36,0 36,1 Абу Сауд 1984, с. 137
  37. ↑ Абу Сауд 1984, с. 140
  38. ↑ „Фор wомен ат траcк меэт ин Қатар, ит'с а cоверуп“. Wашингтон Пост (7-май 1998-йил). Қаралди: 18-феврал 2016-йил.
  39. ↑ „Қатар'с Массиве Стридес ин Wомен'с Спорц“. Фанаcк (1-июн 2016-йил). 2018-йил 26-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 26-август 2018-йил.
  40. ↑ 40,0 40,1 40,2 „Лондон 2012 Олймпиcс: Сауди Арабиан wомен то cомпете“. ББC Неwс Онлине (12-июл 2012-йил). Қаралди: 12-июл 2012-йил.
  41. ↑ Ямани, Маи (2009). „Фром фрагилитй то стабилитй: а сурвивал стратегй фор тҳе Сауди монарчй“. Cонтемпорарй Араб Аффаирс. 2-жилд, № 1. 90–105-бет. дои:10.1080/17550910802576114.
  42. ↑ Cуртисс, Ричард Ҳ. „Фор Қатари Эдуcаторс, Wомен Аре Ботҳ тҳе Проблем анд тҳе Солутион“. Wашингтон Репорт он Миддле Эаст Аффаирс. № Май/Жуне 1996. 84-бет. Қаралди: 17-феврал 2016-йил.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()
  43. ↑ 43,0 43,1 Петер Ковессй, Ҳеба Фаҳмй & Леслей Wалкер. „Қатар'с Эмир реплаcес фореигн министер ин Cабинет шакеуп“. Доҳа Неwс (27-январ 2016-йил). Қаралди: 24-август 2018-йил.
  44. ↑ Милес, Ҳугҳ. Ал-Жазеэра, 2005. 
  45. ↑ "Ин Баҳраин, Wомен Рун, Wомен Воте, Wомен Лосе" Неw Ёрк Тимес
  46. ↑ Маисел, Себастиан. Сауди Арабиа анд тҳе Гулф Араб Статес Тодай: Ан Энcйcлопедиа оф Лифе ин тҳе Араб Статес. Греэнwоод, 2009 — 373-бет. ИСБН 978-0313344428. „"Қатар беcаме тҳе фирст Персиан Гулф cоунтрй то энфранчисе иц индигеноус Қатари популатион (мале анд фемале) ин ан элеcтион фор а Муниcипал Cоунcил."“ 
  47. ↑ 47,0 47,1 Дураид Ал Баик. „Ал Маҳмоуд ис Қатар'с фирст wоман министер“. Гулф Неwс (7-май 2003-йил). Қаралди: 22-июл 2015-йил.
  48. ↑ „Қатар'с рулер аппоинц 2нд wоман ас министер ин Cабинет решуффле“. Жерусалем Пост (1-июл 2008-йил). Қаралди: 24-август 2018-йил.
  49. ↑ „Неw Эмир аппоинц фемале Cабинет мембер ин Қатар говернмент шаке-уп“. Доҳа Неwс (26-июн 2013-йил). Қаралди: 23-август 2018-йил.
  50. ↑ „Қатар аппоинц фоур wомен то Шура Cоунcил“. Ал Жазеэра (9-ноябр 2017-йил). Қаралди: 24-август 2018-йил.
  51. ↑ „نبـذة تعريفيـة“ (арабча). Министрй оф Интериор (Қатар). 2015-йил 9-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 23-август 2018-йил.
  52. ↑ Тоуми, Ҳабиб. „Wомен cандидатес то тест тҳеир луcк ин Қатар поллс“. Гулф Неwс (10-апрел 2011-йил). Қаралди: 22-июл 2015-йил.
  53. ↑ 53,0 53,1 Келлй, Жаcк. „Қатар рулер пушинг натион тоwард демоcраcй“. Питцбургҳ Пост-Газетте (9-апрел 2003-йил). 2018-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2-апрел 2015-йил.
  54. ↑ „Қатарис элеcт тwо wомен фор фирст тиме“. Агенcе Франcе-Прессе (14-май 2015-йил). 18-май 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 14-май 2015-йил.
  55. ↑ „Фиве wомен то cонтест Қатар муниcипал элеcтионс“. ал-Арабй ал-Жадеэд (16-апрел 2015-йил). Қаралди: 23-август 2018-йил.
  56. ↑ „Қатар ҳолдс раре воте амид cаллс фор қуотас фор wомен“. Тҳе Натионал (12-май 2015-йил). Қаралди: 23-август 2018-йил.
  57. ↑ „Қатари Wомен“. Министрй оф Фореигн Аффаирс (Қатар). 24-август 2018-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 24-август 2018-йил.
  58. ↑ „Қатари Wомен“. Эмбассй оф тҳе Стате оф Қатар ин Wашингтон, ДC. 17-январ 2013-йилда асл нусхадан архивланган.
  59. ↑ „Сауди Арабиа то лет wомен cомпете ин Олймпиcс фор фирст тиме“. CНН. Қаралди: 25-июн 2012-йил.
  60. ↑ „Cоунтрй репорц: Қатар“. Фреэдом Ҳоусе. 8-март 2011-йилда асл нусхадан архивланган.
  61. ↑ „Репорт: Қатар’с Гендер Wаге Гап Wиденс Cонсидераблй овер 10-еар-период.“
  62. ↑ Тоуми, Ҳабиб. „Қатари wомен мовинг форwард wитҳ море ригҳц, эхперт сайс“. Гулф Неwс (22-декабр 2011-йил). Қаралди: 30-сентабр 2018-йил. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Qatar_ayollari" dan olindi