Qattiqlik

Қаттиқлик жисмларнинг бир-бирига ботиш даражаси билан аниқланадиган қиймат бўлиб, бир жисмнинг иккинчи жисмни ботишига қаршилик кўрсатиш хусусиятидир.

Қаттиқлик — 1) металлургияда — бирор жисм (мас, металл)нинг қаттиқ жисмнинг ботишига кўрсатадиган қаршилиги; жисмнинг мустаҳкамлик ва пластиклик хоссаларига ҳамда ўлчаш усулига боғлиқ мураккаб хосса. Кўпинча, қаттиқликни ўлчаш учун ботириш усулидан фойдаланилади. Бунда қаттиқликнинг қиймати ботириш кучининг ботирилган жисм синалаётган намуна сиртида қолдирган изига нисбати билан ифодаланади. Жисмларнинг қаттиқликлиги, одатда, Бринелл усули (тобланган пўлат шарча ботириш йўли билан), Роквелл усули (тобланган шарча ёки олмос конус ботириш йўли билан) ва Виккерс усули (олмос пирамида ботириш йўли билан)да аниқланади. Қаттиқликни аниқлашнинг Шор усули ҳам бор (пўлат шарчанинг синалаётган намунага урилишидан кейин қайтиш баландлигини ўлчашга асосланган). Қаттиқлик ултратовуш тебранишлар ёрдамида ҳам аниқланади. Қаттиқлик Бринелл усулида ҲБ(НВ-русча нотўғри таржима), Роквелл усулида ҲРА, ҲРБ, ҲРC(НК-русча нотўғри таржима), Виккерс усулида эса ҲВ(НУ-русча нотўғри таржима) билан ифодаланади. Қаттиқликни аниқлаш усули синалаётган материалнинг қаттиқликлиги, унинг ўлчами ва шаклига қараб танланади; 2) материалшуносликда — бино, иншоот ва машиналар конструксияларининг деформация (эгилиш, чўзилиш, буралиш ва бошқалар) га қаршилик кўрсатиш хусусияти. Конструксиянинг геометрик кесимига ва материалнинг физик хоссаларига боғлиқ бўлади. Бино, иншоот ва машиналар тайёрлашда қаттиқлик ҳисобга олинади; 3) сувнинг қаттиқлиги —