Ziyosfera

Qays Abdurashid

Қайс Абдурашид ёки Қайс Абдулрашид (пуштуча: قيس عبد الرشيد‎‎) исломдан кейинги ривоятларга кўра, пуштунларнинг афсонавий асосчиси сифатида тилга олинади[1][2]. Бундай сиймонинг шакллантирилиши минтақага арабларнинг таъсири кучайганидан кейин диний ва этник ўзликлар ўртасида уйғунликни қарор топтириш мақсадида тарғиб қилинган деб ҳисобланади[3]. Унинг исломнинг илк даврларида Арабистондаги Макка ва Мадинага саёҳат қилиб, исломни қабул қилгани айтилади. Бироқ бу афсонадан фарқли ўлароқ, ислом дини Афғонистонга бирданига эмас, балки муайян вақт давомида кириб келган ва тарқалган.

Қайс Абдурашид
قیس عبدالرشید

Тахти Сулаймондагидаги Қайс Абдурашид мақбараси
Таваллуди 575
Ғур, Афғонистон
Вафоти 661
Ғур, Афғонистон

Генеалогияси

Баъзи афғон насабшунослари Қайс Абдурашидни афсонавий шахс Талутнинг набираси Малак Афғона орқали Бенямин қабиласи подшоҳи Талутнинг (ёки Саул, ҳукмронлиги милоддан аввалги тахминан 1050–1010) 37-авлоди сифатида қайд этади[4][5].

Ислом энсиклопедиясига кўра, пуштунларнинг қадимги исроилликлардан келиб чиқиши назарияси „Тарихи Хон Жаҳони ва Маҳзани Афғони“ (تاریخ خان جهانی ومخزن افغانی) асарига бориб тақалади. Бу тарихий асар ХВИИ асрда Бобурийлар императори Жаҳонгир ҳукмронлиги даврида Ниматуллоҳ ал-Ҳаравий томонидан тузилган.

Оила дарахти ва насаби

Афсона

Афсонага кўра, Қайс ҳозирги марказий Афғонистондаги Ғур минтақасида туғилган. Ислом дини пайдо бўлгани ҳақида эшитгач, қабиласи уни ҳозирги Саудия Арабистонидаги Арабистон яриморолининг Мадина шаҳрига юборган. Қайс у ерда пайғамбар Муҳаммад билан учрашиб, исломни қабул қилган ва Муҳаммад унга Абдурашид деб исм берган. Сўнг Ғурга қайтиб, қабиласи орасида исломни ёйган. Тарихчи Маунцтуарт Элпҳинстоненинг сўзларига кўра, афсонада пайғамбар Муҳаммаднинг машҳур саркардаси ва ҳамроҳи Холид ибн ал-Валид Қайсни пайғамбар билан таништирган.

Афғон тарихчилари шуни баён қиладиларки, Ғурда ҳам, Арабистонда ҳам яҳудий қабиласи Аллоҳнинг ягоналиги ҳақидаги билимини ва диний эътиқодининг софлигини сақлаб қолган. Муҳаммад ислом пайг'амбари бо'лгач, Ғур афғонлари араб биродарларининг даъватига қулоқ тутган, уларнинг сардори Холид ибн ал-Валид бўлиб, у Сурияни забт этиш орқали шуҳрат қозонган. Улар кейинчалик “Абдулрашид” тахаллуси билан аталган Қайс қўмондонлиги остида ҳақиқий дин йўлида ёрдамга отланган[6].

Халқ орасида тарқалган ривоятларга кўра, Қайснинг тўрт ўғли бўлган. Улар Сарбан (سړبن), Бет (بېټ) ва Ғарғахт (غرغښت)[7]. Унинг ўғиллари ўз номлари билан аталган йирик қабила иттифоқлари Сарбани, Беттани ва Ғарғаштига асос солган. Афсонанинг бир неча талқини мавжуд, жумладан, айрим минтақавий вариантларда тўрт афсонавий ака-уканинг фақат биттаси, иккитаси ёки учтасининг номи тилга олинади.

Malak_Afghana

Жойлашуви

Бир афсонага кўра, Қайс умрининг охирлаганини сезгач, ўғилларидан уни Ғурдан Сулаймон тоғларига олиб бориб, аждоди Малак Афғона дафн этилган жойга қўйишни сўраган. У вафотидан кейин Тахти Сулаймон (Сулаймон тахти) тепасига дафн этилган. Бу жой Да Каси Ғар (د کسي غر — Қайс тоғи) деб ҳам аталиб, Покистондаги ФАТА округларига қарашли Дера Исмоил Хон чегараолди ҳудудидаги Даразинда қишлоғи яқинида, Дера Исмоил Хон чегараолди ҳудудининг ҳам Жанубий Вазиристон, ҳам Балужистоннинг Жоб округи билан чегаралари кесишган жойга яқин ҳудудда жойлашган. Баъзи кишилар, асосан, ёз фаслида бу ерга ташриф буюрадилар, чунки қишда қор ёғиши юқорига кўтарилишни қийинлаштиради. Қайс қабри олдида улар бирор ҳайвон, одатда қўй ёки эчкини қурбонлик қиладилар[манба керак].

Бошқа бир афсонага кўра эса, Қайс ҳозирги шимолий Афғонистондаги Балх минтақасида яшаган. У ердан унинг турли авлодлари жануб, ғарб ва шарққа кўчиб кетган[8].

Яна қаранг

  • Имру ал-Қайс — исломдан олдинги араб шоири, унинг ҳаёти ва афсонаси Қайс Абдурашид ҳақидаги ривоятларга таъсир қилган бўлиши мумкин.
  • Амир Крор Сурий — ВИИИ асрда яшаган, Ғурдан чиққан афсонавий пуштун шаҳзодаси.
  • Амир Сурий — ИХ–Х асрларда яшаган бутпараст ғурийлар подшоҳи, Саффорий амири Яъқуб ибн ал-Лайс ас-Саффор билан урушда мағлуб бўлган.
  • Лех, Чех ва Рус — поляклар (ёки лехитлар), чехлар ҳамда руслар (ёки руслар, украинлар ва беларуслар) деб аталувчи уч замонавий славян халқига асос солган дейиладиган уч афсонавий ака-ука.
  • Фéниус Фарсаид — замонавий ирланд халқига асос солган ва огҳам ирланд алифбосини ихтиро қилган дейиладиган афсонавий скиф шаҳзодаси.
  • Ҳайк — арманларнинг афсонавий отаси.

Манбалар

  1. ↑ Исламиc cонқуэст оф Афгҳанистан
  2. ↑ Андрé Wинк. Ал- Ҳинд: Тҳе славе кингс анд тҳе Исламиc cонқуэст.. Брилл Публишерс, 2002. ИСБН 0391041738. 
  3. ↑ Станизаи, Заман (9 Оcтобер 2020). Аре Паштунс тҳе Лост Трибе оф Исраэл?. дои:10.33774/cоэ-2020-внтк7-в4. 
  4. ↑ Даwн, Тҳе cрадле оф Патҳан cултуре (Wайбаcк Мачине сайтида Деcембер 5, 2008, санасида архивланган), бй Алауддин Масоод, 4 Април 2004.
  5. ↑ Ниаматуллаҳ’с ҳисторй оф тҳе Афгҳанс, Волуме 1, Ниʻмат Аллāҳ, Нирод Бҳусан Рой, Сантиникетан Пресс, 1958, пг. 5.
  6. ↑ Лифе оф тҳе Амир Дост Моҳаммед Кҳан; оф Кабул, Волуме 1. Бй Моҳан Лал (1846), қуотинг Моунцтуарт Элпҳинстоне пг. 5
  7. ↑ Қаис Абдул Рашеэд[Усурпед!]. Кҳйбер. ОРГ.
  8. ↑ Cойле, Деннис Wалтер (2014). Плаcинг Wардак Амонг Пашто Вариэтиэс (Мастер'с тҳесис). Университй оф Нортҳ Дакота. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Qays_Abdurashid" dan olindi