Ziyosfera

Qazax

Қазах — Озарбайжон Республикасининг Қазах тумани маркази. Шаҳар Озарбайжоннинг г'арбий дарвозаси ҳисобланиб, Грузия ва Арманистон давлатлари билан чегарадош ҳисобланади.

Қазах
туман маркази
Мамлакат Озарбайжон
Асос солинган 1909-йил
Расмий тил(лар)и озарбайжон тики
Аҳолиси
 (2019-йил)
 28 000
Вақт минтақаси УТCУТC +4
Телефон коди +994
Почта индекс(лар)и АЗ 3500

Тарихи

17-18-асрларда Қазах Қозоқ султонлигининг пойтахти бўлган. Россия империяси даврида шаҳар Элизаветпол губернаторлиги Қозоқ уэздининг маъмурий маркази бўлган. Трансқавказ темир йўлининг Агстафа стансиясидан 10 км узоқликда жойлашган.

Арманистон билан можаролар ва келишмовчиликлар

1905—1906-йиллардаги Арман-татар қирғинлари пайтида кўплаб арманларнинг уйлари татарлар (кейинчалик Озарбайжонлар деб аталади), арманлар томонидан ёқиб юборилган ва талон-торож қилинган. Натижада кўплаб арман аҳолиси Тбилиси ​​ва бошқа яқиндаги арманлар яшовчи ҳудудларга қочиб кетишди. 1905-1906-йиллардаги Кавказда), Ереван, 1907, б. 360</реф>[яхшироқ манба керак]

Арман нуқтаи назаридан, бу ҳудудлар тарихий арман вилоятлари бўлиб, улар аслида турли хил Арман давлатлари таркибига кирган ва шунинг учун Қазах вилояти дастлаб Арманистон ва Озарбайжон ССР.[1] Тҳе Армениан наме фор тҳе cитй ис Гҳазакҳ (арманча: Ղազախ),[2] анд ит ис басед он тҳе Азербаижани наме ицелф. Анотҳер Армениан наме ис Когҳт (Կողթ).[3]

Жанубий Кавказ Британия истилоси остига олгач, Британиянинг Жанубий Кавказдаги бош комиссари сер Оливер Уордроп Эриван губернаторлиги ва Карс вилоятини Арманистон Демократик Республикаси (ДРА) ва Елизабетпол ва Боку губернаторликлари Озарбайжон Демократик Республикасига (АДР) минтақадаги ҳал қилувчи низоларни ҳал қиладилар. Бироқ бу таклиф Арманлар томонидан ҳам (Қазах, Сюник вилояти ва Тоғли Қорабоғга бўлган даъволаридан воз кечишни истамаган) ва Озарбайжонликлар томонидан рад этилди. (Нахчиванга бўлган даъволаридан воз кечишни истамаганлар). Икки гуруҳ ўртасида можаро келиб чиқиши билан инглизлар 1919-йил ўрталарида минтақани тарк этишди[1]

1930-йилда Қазах Озарбайжоннинг Қазах тумани маъмурий марказига айланди. Бу ҳудуд замонавий Озарбайжон-Грузия-Туркия минтақавий алоқа ва энергетика лойиҳалари учун катта стратегик аҳамиятга эга.

{{{1}}}

Ҳозирги тарих

Биринчи Тоғли Қорабоғ уруши даврида арман қўшинлари Қазах туманининг бир қанча қишлоқларини ўз назоратига олган. Уруш пайтида бир нечта озарбайжонликлар ҳалок бўлди, бошқалари эса қочишга муваффақ бўлди.[4][5] 1990-йилда ов милтиғи ва автоматлар билан қуролланган арманларга тўла бир неча машина Қазахга яқин жойлашган Баганис Айрум қишлоғига ҳужум қилиб, 20 га яқин уйга ўт қўйди ва 8 нафар озарбайжон фуқаросини ўлдирди. Хабарларга кўра, бир оиланинг жасадлари, жумладан, гўдак ҳам ўз уйининг чўғида куйган ҳолда топилган.[6]

2020-йил июл ойида Қазах Арманистон билан тўқнашувлар майдонига айланди.[7]

Демографияси

1897-йилги Россия империясининг аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра, Қазахда 1769 киши истиқомат қилган — лингвистик таркиби қуйидагича эди: 802 (45,3%) арман тили, 601 (34,0%) татар (кейинчалик Озарбайжон тили номи билан аталган)), 251 рус тили, Украин тили ва Беларус тили, 60 (3,4%) Грузин тили, 19 (1,1%) юнон тили, 11 (0,6%) поляк тили ва 23 (1,3%) бошқа тилларда сўзлашувчилар.[8][9]

Кавказ тақвими маълумотларига кўра, 1907-йилда шаҳар аҳолиси 732 киши, биринчи навбатда, татарлар (кейинчалик Озарбайжонлар деб аталади) озчилик бўлган арманлар, 1910-йилга келиб эса 1050 кишини ташкил этган.[10] 1912-йилги нашрга кўра, шаҳарда Арманлар кўплиги мавжуд эди.[10]

СССРнинг 1926-йилги аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра, шаҳарда 6767 киши яшаган.[11]

1970-йилда шаҳарда 13 мингга яқин аҳоли истиқомат қилган,[12] 1991-йилда бу рақам тахминан 19300 киши эди.[12]

2013-йилга келиб Қазахда 21 мингга яқин аҳоли (10,2 минг эркак ва 10,8 минг аёл) истиқомат қилган.[13]

Аҳолининг асосий касби гиламдўзлик[14] анд ҳорсе бреэдинг (спеcифиcаллй тҳе Делибоз бреэд).[15]

Туман аҳолисининг умумий сони 01.01.2021-йил ҳолатига 98932 нафар[16]

Экономикаси

Қазах иқтисодиёти қисман қишлоқ хўжалиги, қисман туризмга асосланган бўлиб, саноатнинг айрим тармоқлари фаолият юритади.

Қазах семент заводи

Қазах семент заводига БТҚ темир йўли Агстафадаги темир йўл тармоғи хизмат кўрсатади.

Манзили

Қазах вилояти Озарбайжоннинг ғарбий қисмида жойлашган. Грузия билан 9 км, Арманистон билан 168 км чегарадош.

Қазах вилояти республиканинг ғарбий қисмида, Кичик Кавказ тоғ тизмаси ён бағирларидан бошланиб, Кура дарёсининг ўнг қирғоғи бўйлаб чўзилган кенг Ганжа-Қазах текислигининг ғарбий қисмида жойлашган. Энг баланд жойи „Одун“ тоғи (1316 м). Табиати асосан текислик, жанубий қисми паст тоғли.[17]

Маданияти

Шаҳарда Молла Панаҳ Вогиф ва Молла Вали Видодийга бағишланган мемориал музейи жойлашган.

Спорт

Шаҳарда битта профессионал ассоциация футбол жамоаси мавжуд, Гöязан Қазах ФК, ҳозирда Озарбайжон футболининг иккинчи рейси, Озарбайжон Биринчи Дивизионида рақобатлашмоқда.

Транспорт

Қазах катта шаҳар транспорт тизимига эга бўлиб, асосан Транспорт вазирлиги (Озарбайжон) томонидан бошқарилади.

Таниқли маҳаллий аҳоли

Фуртҳер информатион: Cатегорй:Пеопле фром Қазах

Шаҳарнинг нуфузли аҳолиси орасида: шоирлар Самад Вургун, Молла Панаҳ Вогиф, Мирварид Дилбази ва Нусрат Касаманли, олим Молла Вали Видодий, генерал-лейтенант Россия Россия империяси армия Али-Оға Шихлинский, ёзувчи Исмойил Шихли ва курашчи Ҳасан Алиев (курашчи) ).

Галлерейси

Манбалар

Ҳаволалар


Андоза:Административе дивисионс оф Азербаижан

  1. ↑ 1,0 1,1 Др. Андреw Андерсен, ПҳД Атлас оф Cонфлиcц: Армениа: Натион Буилдинг анд Территориал Диспутес: 1918-1920
  2. ↑ Карапетян, Самвел. Нортҳерн Арцакҳ. Ереван: ҲҲ ГАА "Гитутʻюн публишинг-ҳоусе оф тҳе НАС РА, 2007 — 435–454-бет. ИСБН 978-5-8080-0677-5. ОCЛC 506641072. 
  3. ↑ „Նամակ դոկտոր Ֆարիդ Ալեքփերլիին (եթե ճաղերի հետևում չէ, կամ չեն վերացրել)“ (ҳй). азтагдаилй.cом (2018).
  4. ↑ „Армения - Азербайджан: Это уже просто война“ (ру). Журнал «Власть» (1990-йил 20-август).
  5. ↑ „Эрмəнистан-Азəрбайcан, Даğлıқ Қарабаğ мüнақиşəси нəтиcəсиндə Қазах раёнунда ҳəрби тəcавüзüн нəтиcəлəри барəдə МƏЛУМАТ“. www.қазах-иҳ.гов.аз. КАЗАКҲ ДИСТРИCТ ЭХЕCУТИВЕ АУТҲОРИТЙ ОФ ТҲЕ РЕПУБЛИC ОФ АЗЕРБАИЖАН (2020-йил 3-декабр). — „Хоcалı сойқıрıмıнда олдуğу кими Қазах раёнунун Баğанıс Айрıм кəндиндə Дəдəş Əслиевин 4 нəфəрдəн ибарəт аилə üзвü вə 3 нəфəр кəнд сакини эрмəнилəр тəрəфиндəн дири-дири яндıрıлмışдıр.“. Қаралди: 2020-йил 3-декабр.
  6. ↑ Куллен, Роберт. „Катта мухбир, илдизлар“. Тҳе Неw Ёркер. 1991-йил 15-апрел.п55-58
  7. ↑ Ҳарутюнян, Саргис; Даниэлян, Эмил. „Армениа-Азербаижан Бордер 'Cалм' Афтер Деадлй Cлашес“. азатутюн.ам. РФЕ/РЛ. 2020-йил 5-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 5-август. „...тҳе бордер бетwеэн Армениа’с нортҳерн Тавуш провинcе анд тҳе Товуз дистриcт ин Азербаижан, тҳе сcене оф тҳе cлашес.“.
  8. ↑ Первая Всеобщая перепись населения Российской империи 1897 г.. Елисаветпольская губерния. 
  9. ↑ „Демоскоп Wеэклй - Приложение. Справочник статистических показателей.“. www.демосcопе.ру.
  10. ↑ 10,0 10,1 Кавказский календарь на 1912 год, 67тҳ (Руссиан), Типография канцелярии Е.И.В. на Кавказе, казеннй дом, 1912 — 160-бет (2021-йил 11-декабрда асл нусхадан архивланган). 
  11. ↑ „Демоскоп Wеэклй - Приложение. Справочник статистических показателей.“. www.демосcопе.ру.
  12. ↑ 12,0 12,1 Казах — статя из Болшой совецкой энсиклопедии
  13. ↑ „Данные Государственного статистического комитета Азербайджанской Республики на 2013 год“. 2013-йил 25-октябрда асл нусхадан архивланган.
  14. ↑ „Ковроткачество в Азербайджане“.
  15. ↑ „Город Газах (Азербайджан)“ (ру). геогорода.ру (2016-йил 12-июн). 2020-йил 29-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 30-сентябр.
  16. ↑ „Əҳалиси | Азəрбайcан Республикасı Қазах Раён İcра Ҳакимиййəти“. қазах-иҳ.гов.аз. Қаралди: 2022-йил 27-июл.
  17. ↑ „Cоğрафи мöвқейи | Азəрбайcан Республикасı Қазах Раён İcра Ҳакимиййəти“. қазах-иҳ.гов.аз. Қаралди: 2022-йил 27-июл.
  18. ↑ Сwиэточоwски, Тадеусз; Cоллинс, Бриан C.. Бриан C. Коллинз, Озарбайжоннинг тарихий луг'ати, АҚШ, Сcареcроw Пресс, 1999-йил, 1999. ИСБН 9780810835504. Қаралди: 2016-йил 5-ноябр (2017-йил 6-апрелда асл нусхадан архивланган).  
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Qazax" dan olindi