Qirol kobra
Қирол кобра(Опҳиопҳагус ҳаннаҳ) — Жанубий ва Жануби-Шарқий Осиёдаги жунглиларга хос бўлган элапидларнинг заҳарли илон тури. Опҳиопҳагус жинсининг ягона аъзоси бўлиб, у бошқа кобралардан ажралиб туради, айниқса катталиги ва бўйин нақшлари билан. Қирол кобра дунёдаги энг узун заҳарли илон бўлиб, ўртача узунлиги 3,18 дан 4 м гача (10,4 дан 13,1 футгача),[1] максимал узунлиги 5,85 м (19,2 фут) га етади. Унинг тери ранги яшаш жойлари бўйлаб оқ чизиқлар билан қора рангдан тўлиқ жигарранг кулранггача ўзгариб туради. У асосан бошқа илонларни, шу жумладан ўз турларини овлайди. Бошқа илонлардан фарқли ўлароқ, у камдан-кам ҳолларда бошқа умуртқали ҳайвонларни, масалан, кемирувчилар ва калтакесакларни овлайди.
| Қирол кобра | ||||
|---|---|---|---|---|
| Биологик классификация | ||||
| ||||
Дистрибутион оф тҳе кинг cобра | ||||
Аксарият кобралар ва мамбалар сингари, қирол кобрасининг таҳдид кўринишида бўйин қопқоғини ёйиш, бошини тик кўтариш, пуфлаш ва паст шовқин чиқариш каби сигнал беради. Ўзининг даҳшатли обрўсига қарамай, қирол кобра иложи борича одамлар билан тўқнашувдан қочади. Бироқ, қўзғатилганда, у узоқ масофадан нишонга ва ердан анча юқори зарба беришга қодир. Тишлаш ва орқага чекинишдан кўра, у тишлашни давом эттириши ва кўп миқдорда заҳарни юбориши мумкин, бунда шошилинч тиббий ёрдам берилмаса инсон ўлимига сабаб бўлади.
Ҳиндистоннинг миллий судралувчиси сифатида[2] бу тур Ҳиндистон, Бангладеш, Шри-Ланка ва Мянма мифологияси ва халқ анъаналарида муҳим ўрин тутади.[3][4] Яшаш жойини йўқ қилиш таҳдиди остида бўлган қирол кобра 2010-йилдан бери ИУCН Қизил рўйхатида заифлар рўйхатига киритилган.
Таксономия
Қирол кобра, айниқса, қадимги адабиётларда „ҳамадряд“ умумий номи билан ҳам аталади. Ҳамадряс ханна даниялик табиацҳунос Теодор Эдвард Кантор томонидан 1836-йилда қўлланган илмий исм бўлиб, у тўртта қирол кобра намунасини тасвирлаб берган, учтаси Сундарбанда ва биттаси Калкутта яқинида.[5] Нажа бунгарус 1837-йилда Явадан қирол кобра зоологик намунасини тасвирлаган Ҳерманн Шлегел томонидан таклиф қилинган.[6] 1838-йилда Кантор қирол кобраси учун Ҳамадряс офҳиопҳагус номини таклиф қилди ва унинг Нажа ва Бунгарус авлодлари ўртасида оралиқ тиш хусусиятларига эга эканлигини тушунтирди.[7] Уолтер Эллиот томонидан 1840-йилда таклиф қилинган Наиа виттата саватда сузиб юрган Ченнай яқинида оффшорда тутилган қирол кобраси эди.[8] 1858-йилда Алберт Гюнтер томонидан таклиф қилинган Ҳамадряс элапс Филиппин ва Борнеодаги қирол кобра намуналари эди. Гюнтер Н. бунгарусни ҳам, Н. виттатани ҳам турли Ҳ. элапс деб ҳисоблаган.[9] Опҳиопҳаг жинси Гюнтер томонидан 1864-йилда таклиф қилинган.[10] Бу ном илонларни эйишга мойиллигидан олинган.[11]
1882-йилда Александр Виллем Мишел ван Хасселт томонидан таклиф қилинган Нажа ингенс Суматра шимолидаги Тебинг Тингги яқинида қўлга олинган қирол кобраси эди.[12]
Опҳиопҳагус ҳаннаҳ 1945-йилда Чарлз Митчил Богерт томонидан қирол кобрасининг ҳақиқий номи сифатида қабул қилинган ва у Нажа турларидан сезиларли даражада фарқ қилишини таъкидлаган.[13] Ситокром б[14] ёрдамида генетик таҳлил ва мултиген таҳлили шуни кўрсатдики, қирол кобраси Нажа кобраларини эмас, балки мамбаларни келтириб чиқарадиган генетик наслнинг дастлабки новдаси бўлган.[15]
Митохондриял ДНКнинг филогенетик таҳлили шуни кўрсатдики, жанубий Таиланддаги Сураттани ва Накхон Си Тҳаммарат провинцияларидаги намуналар шимолий Таиланддан, жанубий Хитойдаги Мянма ва Гуангдонг намуналаридан бир-биридан чуқур фарқ қилувчи тўдани ташкил қилади.[16]
Захари

Қирол кобранинг заҳари ситотоксинлар ва нейротоксинлардан, жумладан алфа-нейротоксинлар ва уч бармоқли токсинлардан иборат.[17] Бошқа компонентлар кардиотоксик таъсирга эга.[52] Унинг заҳари посторбитал заҳарли безлар деб аталадиган анатомик безларда ишлаб чиқарилади.[18]
Бир тишлашда қуруқ вазнда 420 мг гача (умумий 400-600 мг) заҳарни юбориши мумкин, сичқонларда ЛД50 токсиклиги 1,28 мг/кг вена ичига юбориш орқали, тери остига 1,5-1,7 мг/кг. инъэкция ва интраперитонеал инъэкция орқали 1,644 мг/кг. Тадқиқот мақсадида соғиш орқали 1 г гача заҳар олинган.[19]
Токсинлар жабрланувчининг марказий асаб тизимига таъсир қилади, натижада кучли оғриқ, кўришнинг хиралашиши, бош айланиши, уйқучанлик ва охир-оқибат фалаж бўлади. Агар заҳарланиш жиддий бўлса, у юрак-қон томир коллапсига ўтади ва жабрланувчи комага тушади. Тез орада ўлим нафас этишмовчилиги туфайли содир бўлади. Жабрланган одам заҳарланишдан кейин 30 дақиқа ичида ўлиши мумкин. Заҳарнинг оқсил компоненти бўлган Оҳанин сут эмизувчиларда гиполокомоция ва гипералгезияни келтириб чиқаради.[20] Семптомларнинг ривожланишини қайтариш учун кўп миқдорда антивеном керак бўлиши мумкин.
Манбалар
- ↑ Меҳртенс, Ж. „Кинг Cобра, Ҳамадряд (Опҳиопҳагус ҳаннаҳ)“, . Дунёда илонларнинг яшаши. Неw Ёрк: Стерлинг, 1987 — 263–-бет. ИСБН 0-8069-6461-8.
- ↑ „Қирол кобра – Ҳиндистоннинг миллий судралиб юрувчиси“. индиамаппед. 2018-йил 17-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 12-август.
- ↑ Минтон, С.А. Жр. анд М.Р. Минтон. Заҳарли судралиб юрувчилар. Неw Ёрк: Чарлес Сcрибнер'с Сонс, 1980. ИСБН 9780684166261.
- ↑ Платт, С.Г.; Ко, W.К. анд Раинwатер, Т.Р. (2012). „Мянма(Бурма) Кобралари ҳақида“. Чиcаго Ҳерпетологиcал Соcиэтй. 47-жилд, № 2. 17–20-бет.
{{cите магазине}}: CС1 маинт: мултипле намес: аутҳорс лист () - ↑ Cантор, Т. Э. (1836). „Тишлари ва юқори тишлари билан тасвирланмаган қалпоқли илоннинг эскизи“. Асиатиc Ресеарчес. 19-жилд. 87–93-бет.
- ↑ Счлегел, Ҳ. „Ле Нажа Бонгаре. Н. бунгарус“, . Эссаи сур ла пҳйсиономиэ дес серпенс. Амстердам: Счонекат, 1837 — 476-бет.
- ↑ Cантор, Т. Э. (1838). „Заҳарли тишлари ва жаг' тишлари бо'лган қалпоқли илон туркуми Ҳамадряс ҳақида хабар“. Проcеэдингс оф тҳе Зоологиcал Соcиэтй оф Лондон. 6-жилд. 72–75-бет.
- ↑ Эллиот, W. (1840). „Нага ёки Кобранинг янги турларининг тавсифи“. Мадрас Жоурнал оф Литературе анд Сcиэнcе. 11-жилд. 39–41-бет.
- ↑ Гüнтҳер, А.. Британия музейи коллекциясидаги колубрин илонлари каталоги. Лондон: Принтед бй ордер оф тҳе Трустеэс, 1858 — 219-бет.
- ↑ Гüнтҳер, А. C. Л. Г. „Опҳиопҳагус, Гтҳр.“, . Ҳиндистон судралиб юрувчилари. Лондон: Рай Соcиэтй, 1864 — 340–342-бет.
- ↑ О'Шеа, М.. Дунёнинг заҳарли илонлари. Неw Жерсей, УСА: Принcетон Университй Пресс, 2005 — 96–97-бет. ИСБН 978-0-691-12436-0.
- ↑ Ван Ҳасселт, А. W. М. (1882). „Нажа маҳлуқи“. Верслаген эн Медедеэлинген дер Конинклижке Академиэ ван Wетенсчаппен. 2. 17-жилд. 140–143-бет.
- ↑ Богерт, C. М. (1945). „Ҳамадрияс Қирол Кобра учун ов“. Cопеиа. 1945-жилд, № 1. 47-бет. дои:10.2307/1438180. ЖСТОР 1438180.
- ↑ Слоwински, Ж. Б.; Кеогҳ, Ж. С. (2000). „Ситокром б мтДНК кетма-кетлигига асосланган элапид илонларнинг филогенетик алоқалари“ (ПДФ). Молеcулар Пҳйлогенетиcс анд Эволутион. 15-жилд, № 1. 157–164-бет. дои:10.1006/мпев.1999.0725. ПМИД 10764543.
- ↑ Фигуэроа, А.; МcКелвй, А. Д.; Грисмер, Л. Л.; Белл, C. Д.; Лаилваух, С. П. (2016). „Янги колубрид субфамилияси ва жинси тавсифи билан мавжуд бо'лган илонларнинг тур даражасидаги филогенияси“. ПЛОС ОНЕ. 11-жилд, № 9. э0161070-бет. Бибcоде:2016ПЛоСО..1161070Ф. дои:10.1371/жоурнал.поне.0161070. ПМC 5014348. ПМИД 27603205.
- ↑ Сунтрарачун, С.; Чанҳоме, Л.; Сумонтҳа, М. (2014). „Таиландда митохондриал ДНК кетма-кетлигига асосланган Опҳиопҳагус ҳаннаҳ қирол кобрасининг филогенетик таҳлили“. Асиан Биомедиcине. 8-жилд, № 2. 269–274-бет. дои:10.5372/1905-7415.0802.289.
- ↑ Чанг, Л.-С.; Лиоу, Ж.-C.; Лин, С.-Р.; Ҳуанг, Ҳ.-Б. (2002). „"Опҳиопҳагус ҳаннаҳ"(қирол кобра) заҳридан нейротоксинни тозалаш ва тавсифлаш“. Биочемиcал анд Биопҳйсиcал Ресеарч Cоммуниcатионс. 294-жилд, № 3. 574–578-бет. дои:10.1016/С0006-291Х(02)00518-1. ПМИД 12056805.
- ↑ Вонк, Фреэк Ж.; Cасеwелл, Ничолас Р.; Ҳенкел, Чристиаан В.; Ҳеимберг, Алйша М.; Жансен, Ҳанс Ж.; МcCлеарй, Рян Ж. Р.; Керккамп, Ҳаралд М. Э.; Вос, Рутгер А.; Гуэрреиро, Исабел; Cалвете, Жуан Ж.; Wüстер, Wолфганг (2013-12-17). „Қирол кобра геноми илон заҳари тизимидаги динамик ген эволюцияси ва мослашувини очиб беради“. Проcеэдингс оф тҳе Натионал Аcадемй оф Сcиэнcес (инглизча). 110-жилд, № 51. 20651–20656-бет. Бибcоде:2013ПНАС..11020651В. дои:10.1073/пнас.1314702110. ИССН 0027-8424. ПМC 3870661. ПМИД 24297900.
- ↑ Тан, Чоо Ҳоcк; Тан, Каэ Йи; Фунг, Шин Еэ; Тан, Нгет Ҳонг (2015-09-10). „Малайзия қирол кобрасининг (Опҳиопҳагус ҳаннаҳ) заҳар безлари транскриптомаси ва заҳар протеоми“. БМC Геномиcс. 16-жилд, № 1. 687-бет. дои:10.1186/с12864-015-1828-2. ИССН 1471-2164. ПМC 4566206. ПМИД 26358635.
- ↑ Пунг, Й. Ф.; Кумар, С. В.; Ражагопалан, Н.; Фрй, Б. Г.; Кумар, П. П.; Кини, Р. М. (2006). „Оҳанин, қирол кобра заҳаридан олинган янги протеин: унинг ДНК ва геномик ташкилоти“. Гене. 371-жилд, № 2. 246–256-бет. дои:10.1016/ж.гене.2005.12.002. ПМИД 16472942.
Ҳаволалар
| Викиомборда „Қирол кобра“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |