Qizilcha virusi
Қизилча вируси (РуВ) — қизилча касаллигининг қўзғатувчиси. У фақат одамлар ўртасида ҳаво-томчи йўли орқали юқади ҳамда ҳомиладорликнинг илк ҳафталарида юқтирилганда туғма қизилча синдромига сабаб бўлади.
| Қизилча вируси | |
|---|---|
|
| |
| Синонимлар |
|
Қизилча вируси (илмий номи: Рубивирус рубеллаэ) Рубивирус уруғига ва Матонавиридаэ оиласига мансубдир. Бу оила вакиллари одатда икосаэдр капсид билан ўралган, мусбат қутбли, бир занжирли РНК геномига эга бўлади.
1999-йил ҳолатига кўра туғма қизилча синдромининг келиб чиқишига оид молекуляр асослар ҳали тўлиқ аниқланмаган эди, бироқ ҳужайра тизимлари ёрдамида ўтказилган ин витро тадқиқотлари қизилча вирусининг айрим ҳужайра турларига апоптотик таъсир кўрсатишини аниқлади. Шунингдек, п53-боғлиқ механизм мавжудлигини тасдиқловчи далиллар ҳам бор[2].
Таксономияси
Қизилча вируси (Рубивирус рубеллаэ) Рубивирус уруғига мансуб.
Матонавиридаэ оиласи
2018-йилгача Рубивируслар Тогавиридаэ оиласининг бир қисми сифатида таснифланган, бироқ кейинчалик Матонавиридаэ оиласининг ягона туркуми сифатида қайта таснифланди. Бу оила 1814-йилда қизилчани қизамиқ ва скарлатинадан илк бор фарқлаган Георге де Матон шарафига номланган[3]. Ўзгартириш вируслар таснифи бўйича марказий бошқарув органи бўлган Вируслар таксономияси халқаро қўмитаси (ИCТВ) томонидан киритилган. Матонавиридаэ ўзининг РНК геноми ва РНК-боғлиқ РНК полимеразаси туфайли, аввал Тогавиридаэ таркибида бўлганидек, Рибовириа оламининг бир қисми бўлиб қолмоқда[3].
Бошқа рубивируслар
2020-йилда Руҳугу вируси ва Рустрела вируси қизилча вирусига қўшилиб, Рубивирус уруғининг уч аъзосидан иккинчиси ва учинчиси бўлди[4]. Уларнинг ҳеч бири одамларга юқиши маълум эмас[5].
Морфологияси
Алфавирус вирионлари шарсимон шаклда бўлиб, икосаэдрик нуклеокапсид сақласа-да, РуВ вирионлари плеоморфдир ва таркибида икосаэдрик нуклеокапсидлар бўлмайди[3].
Филогенези
Вирусларни таснифлаш халқаро қўмитаси РуВ кетма-кетлигини таҳлил қилиб, унинг филогенезини тогавирусларники билан таққослади. Қўмита қуйидаги хулосага келди:
Алфавируслар, қизилча вируси ва бошқа ижобий занжирли РНК вирусларининг РНК-боғлиқ РНК-полимеразасининг филогенетик таҳлили шуни кўрсатадики, Тогавиридаэ оиласидаги икки туркум монофилетик эмас. Хусусан, қизилча вируси Тогавиридаэ оиласининг Алпҳавирус туркумига мансуб вакилларига қараганда, Бенйвиридаэ, Ҳепевиридаэ ва Алпҳатетравиридаэ оилалари вакиллари ҳамда бир қатор таснифланмаган вируслар билан яқинроқ гуруҳланади[3].
Тузилиши
Матонавиридаэ оиласига мансуб сферик вирус заррачалари диаметри 50–70 нм бўлиб, хўжайин ҳужайра мембранасидан ҳосил бўлган липид мембрана билан қопланган. Мембранага жойлашган Э1 ва Э2 вирус оқсилларидан иборат 6 нм узунликдаги яққол кўзга ташланадиган „тиканчалар“ (ўсимталар) мавжуд[6].
Э1 гликопротеини структуравий оқсилларга қарши юзага келадиган гуморал иммунитетда иммунодоминант ҳисобланиб, унинг таркибида нейтралловчи ва гемагглютинацияловчи детерминантлар бор.
Капсид оқсили
Липид қобиғи ичида диаметри 40 нм бўлган капсид жойлашган[7]. Капсид оқсили бир неча вазифаларни бажаради. Унинг асосий вазифалари капсидни ҳосил қилиш учун гомоолигомерлар шакллантириш ва геном РНКсини боғлашдан иборат. Шунингдек, у капсид ичидаги РНК агрегациясини таъминлайди, Э1 ва Э2 мембрана оқсиллари билан ўзаро таъсирлашади ҳамда вируснинг хўжайин ҳужайрада кўпайиши учун муҳим бўлган п32 оқсилини боғлайди[8].
Алфавируслардан фарқли ўлароқ, капсид автопротеолизга учрамайди, аксинча, сигнал пептидаза ёрдамида полипротеиннинг қолган қисмидан ажратиб олинади. Капсиднинг ҳосил бўлиши ҳужайра ичидаги мембраналар юзасида вируснинг куртакланиши билан бир вақтда содир бўлади[9].
Манбалар
- ↑ „Cреате тwо неw спеcиэс анд ренаме оне спеcиэс ин генус Рубивирус (Ҳепеливиралес: Матонавиридаэ)“ (эн) (доcх). Интернатионал Cоммиттеэ он Тахономй оф Вирусес (ИCТВ) (2020-йил 31-июл). 2022-йил 21-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-май.
- ↑ "Инволвемент оф а п53-депендент патҳwай ин рубелла вирус-индуcед апоптосис". Вирологй 259 (1): 74–84. Жуне 1999. дои:10.1006/виро.1999.9757. ПМИД 10364491.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 „Cреате а неw фамилй Матонавиридаэ то инcлуде тҳе генус Рубивирус, ремовед фром тҳе фамилй Тогавиридаэ“ (эн) (доcх). иcтв.глобал. Интернатионал Cоммиттеэ он Тахономй оф Вирусес (2018-йил 1-июн). Қаралди: 2025-йил 21-январ.
- ↑ Беннетт, Андреw Ж.; Паскей, Адриан C.; Эбингер, Арнт; Пфафф, Флориан; Приэмер, Грит; Ҳöпер, Дирк; Бреитҳаупт, Ангеле; Ҳеусер, Элиса эт ал. (2020-10-07). "Релативес оф рубелла вирус ин диверсе маммалс" (эн). Натуре 586: 1–5. дои:10.1038/с41586-020-2812-9. ИССН 1476-4687. ПМИД 33029010. ПМC 7572621. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=7572621.
- ↑ Гиббонс, Анн (2020-10-07). "Неwлй дисcоверед вирусес суггест 'Герман меаслес' жумпед фром анималс то ҳуманс" (эн). сcиэнcе. дои:10.1126/сcиэнcе.абф1520. ҳттпс://www.сcиэнcе.орг/cонтент/артиcле/неwлй-дисcоверед-вирусес-суггест-рубелла-жумпед-анималс-ҳуманс. Қаралди: 30 Жуне 2022.Қизилча вируси]]
- ↑ "Морпҳологй, биочемиcал аналйсис анд неураминидасе аcтивитй оф рубелла вирус". Арч. Вирол. 49 (2–3): 175–86. 1975. дои:10.1007/БФ01317536. ПМИД 1212096.
- ↑ "Рубелла вирус cапсид протеин модулатес вирал геноме реплиcатион анд вирус инфеcтивитй". Жоурнал оф Вирологй 78 (8): 4314–22. Април 2004. дои:10.1128/жви.78.8.4314-4322.2004. ПМИД 15047844. ПМC 374250. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=374250.
- ↑ "Интераcтионс бетwеэн рубелла вирус cапсид анд ҳост протеин п32 аре импортант фор вирус реплиcатион". Ж. Вирол. 79 (16): 10807–20. Аугуст 2005. дои:10.1128/ЖВИ.79.16.10807-10820.2005. ПМИД 16051872. ПМC 1182682. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=1182682.
- ↑ "Рубелла вирус cапсид ассоcиатес wитҳ ҳост cелл протеин п32 анд лоcализес то миточондриа". Ж. Вирол. 74 (12): 5569–76. Жуне 2000. дои:10.1128/ЖВИ.74.12.5569-5576.2000. ПМИД 10823864. ПМC 112044. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=112044.