Qizilsoy sahifasining manbasini koʻrish

{{Maʼnolari|Qizilsoy (maʼnolari)}}
{{Daryo bilgiqutisi|Tasvir=Qizilsoy river in Krasnogorsk.JPG|Daryolar havzasi=363 km²|Boshlanishi=[[Chatqol tizmasi]]|Boshlanish joyi=[[Qizilnura]]|Quyilishi=Chapqirgʻoq Qorasuv kanali|Boshlanish joyining balandligi=3080}}
'''Qizilsoy''' – [[Toshkent viloyati]] [[Parkent]] va [[Yuqori Chirchiq tumani|Yuqori Chirchiq]] tumanlaridagi [[soy]]<ref>{{Cite web |url=http://toponimika.ru/?p=65 |title=Топонимия России и мира — Топонимы Угам-Чаткальского национального парка |access-date=2014-12-19 |archive-date=2014-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140729091210/http://toponimika.ru/?p=65 |deadlink=no }}</ref>.
== Tavsifi ==
Uzunligi 54 km. Havzasining maydoni 363 km{{sup|2}}. [[Chatqol tizmasi]]ning gʻarbiy tarmogʻidan, [[Chatqol biosfera qoʻriqxonasi]] hududidagi [[Qizilnura]] togʻidan yarim km janubi gʻarbda, dengiz sathidan 3080 m balandlikda boshlanadi. Yuqori oqimi (chap irmogʻi Oqtoshsoyning quyilishigacha) [[Boshqizilsoy]] deb ataladi. Quyi qismida suvi sugʻorishga sarflanadi, Krasnogorskdan gʻarbroqda Toshsoy yaqinida esa butunlay qurib qoladi.

Asosan, [[qor]], qisman [[yomgʻir]] suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha koʻp yillik suv sarfi quyilishidan 1,46 m³/sek. Suvga toʻlosh davri fevral—mart, eng kam suv sarfi [[avgust]]—[[sentabr]]da kuzatiladi 2,22—0,11 m³/sek.
== Irmoqlari ==
Qizilsoygs Supatoshsoy, Tegirmontoshsoy, Tariqlar, Minorasoy, Oqtoshsoy, Kulpaksoy, Soʻxtasonsoy, Gauxana (Gauxansoy), Qoznakoʻksoy, Mudroqsoy, Taxtaxoʻjasoy irmoqlari kelib quyiladi. Krasnogorsk yaqinida Qizilsoyga Chavlisoy irmogʻi quyiladi.
== Arxeologik yodgorliklar ==
Daryoning yuqori oqimining, oʻng qirgʻogʻida (Nevich qishlogʻi hududida) [[Boshqizilsoy rasmlari]] sifatida tanilgan, qadimgi asrlarga oid 600 dan ortiq petrogliflar topilgan. Chizmalarda odamlar, uy va yovvoyi hayvonlar, dumaloq quyosh ramzlari, shuningdek, ovchilik, chorvachilik, diniy marosimlar tasvirlangan. [[Qoya]] rasmlaridan uncha uzoq boʻlmagan [[togʻ]] tizmasining tepasida [[saklar]]ning ibodatxonalari joylashgan<ref>{{Kitob manbasi |автор=Буряков Ю. Ф., Касымов М. Р., Ростовцев О. М. |часть= |ссылка часть= |заглавие= |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |том= |страницы= |столбцы= |страниц= |тираж= |ref= |title=Археологические памятники Ташкентской области |author=Буряков Ю. Ф., Касымов М. Р., Ростовцев О. М |origyear=1973}}</ref>.

Boshqizilsoyning chap qirgʻogʻida, Namdonak qishlogʻidan 4 km janubi-gʻarbda, nomsiz tepa bor. [[1969-yil]]da SSSR FA Geografiya institutining Pritashkent geomorfologik otryadi tomonidan kashf etilgan. Yaqin atrofda, Boshqizilsoy va Yettiriksoy oraligʻida Eskiteps nomi bilan mashhur qal’a izlari boʻlgan katta aholi punkti saqlanib qolgan. Yigʻilgan materiallar eramizning birinchi asrlaridan XIII asrgacha boʻlgan davrni oʻz ichiga oladi. Yodgorlik [[1963-yil]]da Chotqol-qurama otryadi tomonidan rasman qayd etilgan. Xuddi shu otryad Eskitepa roʻparasida, daryoning chap qirgʻogʻida joylashgan Challaktepa aholi punktini qayd etgan. Challaktepa balandligi 45 m, diametri 60 m. Bu yodgorlikdan topilgan materiallar milodiy [[IV asr|IV]]-[[VI]] asrlarga toʻgʻri keladi. Yana bir nomsiz tepa 1969-yilda Qizilsoyning chap qirgʻogʻi boʻylab quyi oqimda, Oʻrtasaroy sovxozidan 1 km janubda topilgan. Bu yodgorliklar koʻpchiligi toʻliq oʻrganilmagan.

Bundan tashqari, [[Qizilsoy]] va [[Qorasuv]] qoʻshilishi yaqinida ikkita aholi punkti joylashgan boʻlib, oqimdan 400 m pastda va janubi-sharqda 500 m masofada joylashgan: birinchisi nomsiz tepalik, ikkinchisi [[Qirqboʻron|Qirqboʻron]] nomi bilan mashhur. Ikkala yodgorlik ham [[1940-yil]]da A. I. Terenojkin tomonidan topilgan. Nomi nomaʼlum aholi punkti 2 m qalinlikdagi madaniy qatlamga ega boʻlib, uning ustiga toshlar va [[lyoss]]lar qoʻyilgan. Undan topilgan tarixiy materiallar milodiy I-III va X-XII asrlarga taaluqli. [[1973-yil]]gacha hech qanday qazish ishlari olib borilmagan. [[Qirqboʻron|Qirqboʻron]] toʻrtburchak shaklidagi xaroba boʻlib, shimoliy qismida qalʼa qoldiqlari, eramizning [[IV asr|IV]]-[[VII]] va [[X]]-[[XII asr|XII]] srlariga oid madaniy qatlamlarga ega<ref>{{Kitob manbasi |title=Ташкентский оазис| |year=1983 |author=Колбинцев А. П.}}</ref>.

== Galereya ==
<gallery>
Fayl:Chatkalskiy nature reserve.jpg|Boshqizilsoy [[Chatqol biosfera qoʻriqxonasi]]da
Fayl:Qizilsoy river in Krasnogorsk.JPG|Qizilsoy ([[Krasnogorsk]]da, mayda)
Fayl:Кызылсай (Ташкентский вилоят).JPG|Qizilsoy (quyi qismida, avgustda)
</gallery>{{OʻzME}}
== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Oʻzbekistondagi daryolar]]
[[Turkum:Parkent tumani daryolari]]
[[Turkum:Yuqori Chirchiq tumani daryolari]]


{{chala}}