Qora mamba
Қора мамба (Дендроаспис полйлепис) — Элапидаэ оиласига мансуб ўта заҳарли илон тури. Унинг ватани Саҳрои Кабирдан жанубий Африканинг бир қисмидиргача. Биринчи марта 1864-йилда Алберт Гюнтер томонидан расман тасвирланган, у Қирол кобрасидан кейин иккинчи энг узун заҳарли илондир; этук намуналар одатда 2 м (6 фут 7 дюйм) дан ошади ва одатда 3 м (9 фут 10 дюйм) гача ўсади. 4,3 дан 4,5 м гача (14 фут 1 дюймдан 14 фут 9 дюймгача) намуналар ҳақида хабар берилган. Унинг тери ранги кулрангдан то қуюқ жигарранггача ўзгаради. Вояга этмаган қора мамбалар катталарникига қараганда оқариб кетади ва ёши билан қораяди.
| Қирол кобра | ||
|---|---|---|
| Биологик классификация | ||
| ||
Қора мамбанинг қизил рангдаги тарқалиш диапазони (кулранг жойлар аниқ эмас)
| ||
Тури: ҳам қуруқликда (ерда яшовчи), ҳам дарахтзор (дарахтда яшовчи); саванналарда, ўрмонларда, тош ён бағирларида ва баъзи ҳудудларда зич ўрмонларда яшайди. У қушлар ва майда сутемизувчиларни овлаши маълум. Тегишли сиртларда у қисқа масофалар учун 16 км/соат (10 миля) тезликда ҳаракатланиши мумкин. Вояга этган қора мамбаларда табиий йиртқичлар кам.
Тарихи
Қора мамбанинг биринчи расмий тавсифи 1864-йилда немис асли инглиз зоологи Алберт Гюнтер томонидан берилган. Битта намуна 1858-1864 йиллардаги Иккинчи Замбеси экспедициясида Девид Ливингстон билан бирга бўлган табиацҳунос Жон Кирк томонидан тўпланган илоннинг кўп турларидан бири эди.[1] Ушбу намуна Лондондаги Табиий тарих музейида сақланади. Турнинг умумий номи қадимги юнонча дендрон (дендрон), „дарахт“ ва аспис (ἀсπίс) „асп“ сўзларидан олинган бўлиб, ўзига хос эпитет полйлепис қадимги юнонча поли (пило) „кўп“ деган маънони англатади. ва лепис (лéпис) „масштаб“ маъносини англатади.[2] „Мамба“ атамаси зулу тилидаги „имамба“ сўзидан олинган. Танзанияда маҳаллий Нгиндо номи ндемалуняё („ўт кесувчи“) деб аталади, чунки у гўёки ўтни қирқади.[3]
1873-йилда немис табиацҳуноси Вилгелм Петерс Генуя музейидаги италиялик тадқиқотчи Оразио Антинори томонидан ҳозирги Шимолий Эритрея ҳудудидан тўпланган намунадан Қора мамба тасвирлаган.[4] Бу кейинчалик кенжа тур сифатида кўриб чиқилди. 1896-йилда Белгия-Британия зоологи Жорж Алберт Буленжер Дендроаспис полйлепис турини шарқий яшил мамба (Дендроаспис ангустиcепс) билан бирлаштирди[5], бу 1946-йилгача жанубий африкалик герпетолог Вивиан ФицСимонс уларни яна бўлинишигача кучда қолди. 2016-йилги генетик таҳлил шуни кўрсатдики, қора ва шарқий яшил мамбалар бир-бирининг энг яқин қариндошлари ва Жеймсон мамбаси (Дендроаспис жамесони) билан узоқроқ боғлиқ бўлиб, қуйида келтирилган кладограммада кўрсатилган.[6]
Тавсифи
Қора мамба узун, ингичка, силиндрсимон илондир. Унинг боши тобуцимон бўлиб, бир оз аниқ кўриниб турадиган қош тизмаси ва ўртача катталикдаги кўзи бор.[7] Вояга этган илоннинг узунлиги одатда 2 дан 3 м гача (6 фут 7 дюймдан 9 фут 10 дюймгача) ўзгариб туради, аммо намуналар узунлиги 4,3 дан 4,5 м гача (14 фут 1 дюймдан 14 фут 9 дюймгача) ўсган.[8] Бу Африкадаги заҳарли илоннинг энг узун тури[14][15] ва умумий узунлиги бўйича иккинчи ўринда туради, фақат қирол кобраси ундан ошиб кетади.[16] Қора мамба протероглиф (олд тишли) илон бўлиб, тишлари узунлиги 6,5 мм (0,26 дюйм) гача бўлган, [17] устки суякнинг олд қисмида жойлашган.[16] Турнинг думи узун ва ингичка, думли умуртқалари танаси узунлигининг 17-25 % ни ташкил қилади.[12] Қора мамбаларнинг тана массаси тахминан 1,6 кг (3,5 фунт) [18] эканлиги хабар қилинган, аммо еттита қора мамбанинг ўртача вазни 1,03 кг (2,3 фунт) ни аниқлаган бўлса-да, уларнинг вазни 520 г дан 1,15 фунтгача бўлган. умумий узунлиги 1,01 м (3 фут 4 дюйм) бўлган намунанинг умумий узунлиги 2,57 м (8 фут 5 дюйм) учун 2,4 кг (5,3 лб) гача.[9]
Заҳари
Қора мамба заҳари таркибида жуда кўп миқдордаги тез таъсир қилувчи нейротоксинлар, шунингдек калицисептин мавжуд бўлиб, у кардиостимия учун ниҳоятда хавфли бўлиб, нафақат мушакларнинг ступорини ва асаб тизимининг фалаж бўлишини, балки юракни тўхтатиш билан бирга бўғилишини ҳам келтириб чиқаради. Агар сиз антидотни киритмасангиз, ўлим юз фоиз ҳолларда содир бўлади. Бугунги кунга келиб, махсус поливалент сарумлар ишлаб чиқилган бўлиб, улар ўз вақтида қўлланилса, заҳарни қора мамба чақиши билан зарарсизлантириши мумкин, уларнинг барча тажовузкорлигига қарамай, бу илонлар одамларга ҳужум қилмайди, ўзларини ҳимоя қилиш ҳоллари бундан мустасно.[10]
Манбалар
- ↑ Гüнтҳер, Алберт (1864). „Доктор Кирк томонидан Замбеси ва Нясса минтақаларида судралиб юрувчилар ва балиқлар то'плами ҳақида ҳисобот“. Проcеэдингс оф тҳе Зоологиcал Соcиэтй оф Лондон. 1864-жилд. 303–314 [310]-бет.
- ↑ Лидделл, Ҳенрй Георге; Сcотт, Роберт. Юнонча-инглизча лексика, Абридгед, Охфорд Университй Пресс, 1980 — 109, 154, 410, 575-бет. ИСБН 978-0-19-910207-5.
- ↑ Ловеридге, Артҳур (1951). „Танганика ҳудуди учун судралиб юрувчилар ва амфибиялар ҳақида C. Ж. П. Ионидес томонидан то'планган“. Буллетин оф тҳе Мусеум оф Cомпаративе Зоологй ат Ҳарвард Cоллеге. 106-жилд. 175–204 [201]-бет.
- ↑ Петерс, Wилҳем Cарл Ҳартwиг (1873). „Üбер зwеи Гифцчланген аус Африка унд üбер неуэ одер wенигер беканнте Гаттунген унд Артен вон Батрачиэрн“. Монацберичте дер Кöнигличен Преуссисче Академиэ дес Wиссенсчафтен зу Берлин (олмонча). Жаҳре 1873 (1874)-жилд. 411–418-бет.
{{cите магазине}}: CС1 маинт: унреcогнизед лангуаге () - ↑ Боуленгер, Георге Алберт. Британия музейидаги илонлар каталоги (табиий тарих). Принтед бй ордер оф тҳе Трустеэс Бритиш Мусеум (Натурал Ҳисторй). Департмент оф Зоологй, 1896 — 437-бет.
- ↑ Фигуэроа, А.; МcКелвй, А. Д.; Грисмер, Л. Л.; Белл, C. Д.; Лаилваух, С. П.. Янги колубрид субфамилияси ва жинси тавсифи билан мавжуд бо'лган илонларнинг тур даражасидаги филогенияси, 2016 — э0161070-бет. ДОИ:10.1371/жоурнал.поне.0161070. ИСБН 978-0-643-10674-1.
- ↑ Спаwлс, Степҳен; Ҳоwелл, Ким; Дреwес, Роберт; Аше, Жамес. А Фиэлд Гуиде то тҳе Рептилес оф Эаст Африcа, 2нд, Блоомсбурй, 2017 — 1201–1202-бет. ИСБН 978-1-4729-3561-8.
- ↑ „Блаcк Мамба | Натионал Геограпҳиc“. Натионал Геограпҳиc Соcиэтй (10-сентабр 2010-йил).
- ↑ Бранч, W. Р.; Ҳаагнер, Г. В.; Шине, Р. (1995). „Ис тҳере ан онтогенетиc шифт ин мамба диэт? Тахономиc cонфусион анд диэтарй реcордс фор блаcк анд греэн мамбас (Дендроаспис: Элапидаэ)“. Ҳерпетол. Нат. Ҳист. 3-жилд. 171–178-бет.
- ↑ „Мамба - қора илон.“.[сайт ишламайди]
Ҳаволалар
| Викиомборда „Қора мамба“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |
- қора мамба
- Африка қора мамбаси
- қора мамба энг заҳарли илон[сайт ишламайди]
- қора мамба. Илон ҳақиқатлари[сайт ишламайди]