Qora metallar
Бу мақола ўзбек тилининг имло қоидаларига мувофиқ ёзилмаган. Қаранг: ВП:ОРФО. |
Қора металлар (қора металлар) — темир ва унинг асосидаги қотишмалар (пўлатлар, ферроқотишмалар, чўян). Қора металларга кўпинча марганец (92 % металлургияда ишлатилади) ва баъзан хром[1][2][3][4] (65 % металлургияда ишлатилади) ва ванадий[3][4] (90 % пўлат ва чўянни легирлаш учун ишлатилади) каби металлар киради. Бу металлар асосан чўян ва пўлат ишлаб чиқаришда қўлланади. Қора металлар халқ хўжалигида ишлатиладиган металларнинг умумий ҳажмининг 90 % дан ортиғини ташкил қилади, уларнинг асосий қисмини эса турли пўлатлар ташкил этади. Темир қотишмаларига турли хил хусусиятларни берувчи асосий элемент углероддир.
- Чўянлар - темирнинг углеродли қотишмалари бўлиб, углерод миқдори 2,14 % дан ортиқ (баъзи чўянларда 6 % гача). Чўянлар оқ, кулранг ва эгилувчанларга бўлинади.
- Пўлатлар — темирнинг углеродли қотишмалари, таркибида 2,14 % дан кам углерод бўлади.
- кам углеродли (0,25 % дан кам),
- углеродли (0,25-0,6 %),
- юқори углеродли (0,6 % дан ортиқ).
Углеродга қўшимча равишда, чўян ва пўлатларда бошқа компонентлар ҳам мавжуд
- легирловчи: керакли хусусиятларга эга бўлган чўян ва пўлатларни олиш учун — коррозияга чидамлилик, эластиклик, болғаланувчанлик, иссиқликка чидамлилик; легирловчи компонентларга кремний, алюминий, марганец, молибден, мис, никел, хром, ванадий, волфрам ва бошқалар киради;
- зарарли аралашмалар: олтингугурт, фосфор, мишяк, кислород, азот .
Металлга керакли шакл ва хусусиятларни бериш, босим билан, ишлов бериш ва сўнгра иссиқлик билан ишлов бериш орқали эришилади.
Яна қаранг Фе(лотинча: феррум) унинг массаси 56,валентлиги кўпинча,ИИ,ИИИ бўлади.
- Рангли металлар
Манбалар
- ↑ Налоговий Кодекс Российской Федерации. Статя 337: Добитоэ полезноэ ископаэмоэ.
- ↑ Консепсии современного эстествознания. Учебник для вузов. Под ред. Л. А. Михайлова (с. 173) // Издателский дом „Питер“, 2012— Сcиэнcе — 338 с.
- ↑ 3,0 3,1 Ю. А. Быховский „Черные металлы“, . , 1961 — 23-бет.
- ↑ 4,0 4,1 Р. Р. Синанян. Маркшейдерское дело. М: "Недра", 1982 — 97-бет.
Яна қаранг
Ҳаволалар
- Қора металл — жиддий ва узоқ вақт
- Россия қора металлургия саноат портали (Wайбаcк Мачине сайтида 2022-06-25 санасида архивланган)