Qorayantoq

Қораянтоқ — Ўзбекистон Республикаси Жиззах вилояти Шароф Рашидов туманида жойлашган шаҳарча. 2009-йилда шаҳарча мақоми берилган. Мазкур қишлоқ номи ҳам географик, ҳам этнографик асосларга эга бўлиб, минтақа топонимикасида ўзига хос ўрин тутади.

Қораянтоқ
Шаҳарча
40°03′28″Н 67°52′32″Э
Мамлакат	Ўзбекистон
вилоят	Жиззах вилояти
туман	Ш. Рашидов тумани
Қачондан бери шаҳарча	2009
Вақт минтақаси	УТC+5
Қораянтоқ

Номининг этимологияси

"Қораянтоқ" топонимининг келиб чиқиши борасида мутахассислар томонидан бир неча илмий тахминлар илгари сурилган:

1. Этнонимик асос (Қора уруғи): Топонимист олим Б. Ўринбоевнинг фикрича, ном таркибидаги "Қора" сўзи деярли барча туркий халқларнинг уруғ-қабилалари орасида учрайди. Хусусан, бу жой номи ўзбек халқи таркибидаги Қирқ қабиласининг "Қора" уруғига дахлдор бўлиши мумкин. Қишлоқ ушбу уруғнинг бир шохобчаси (бўлаги) томонидан асос солинган бўлиши эҳтимоли юқори.
2. О'симлик билан бог'лиқлик: Бошқа бир тахминга кўра, ҳудудда янтоқ ўсимлиги қалин ва зич ўсганлиги сабабли "Қора янтоқ" (я’ни жуда кўп, қалин янтоқ) деб аталган бўлиши мумкин.
3. Релеф ва о'симлик (Тепа): Т. Нафасов (2009) изоҳига кўра, янтоқ ўсган тепаликлар ва тепасимон баландликлари кўп бўлган жойлар "Қораянтоқ" деб юритилган.
4. "Қоратаёқ" шакли: Ба’зи манбаларда қишлоқ номи дастлаб "Қоратаёқ" уруғи номи билан боғлиқ бўлганлиги, кейинчалик талаффузда ўзгариб, Қоратаёқ — Қораятоқ — Қораянтоқ кўринишига келганлиги қайд этилади.

Олимларнинг хулосасига кўра, номнинг илмий этимологияси тўлиқ аниқланмаган бўлса-да, унинг этноним (уруғ номи) эканлиги ҳақиқатга яқинроқ деб қабул қилинади.

Тарихи ва жойлашуви

Қораянтоқ Шароф Рашидов туманининг қадимий қишлоқларидан бири бўлиб, унинг тарихи минтақадаги йирик ўзбек қабилалари, хусусан, Қирқлар ва уларнинг тармоқлари билан чамбарчас боғлиқ. Ҳудуд релефи асосан тепаликлар ва янтоқзорлардан иборат бўлганлиги сабабли, номи ҳам ушбу табиий шароитга мослашган.

Адабиётлар

• Б. Ўринбоев, "Жиззах вилояти топонимлари", 2007-йил.
• Т. Нафасов, "Ўзбекистон топонимларининг изоҳли луғати", 2009-йил.
• Жиззах вилояти аҳоли пунктлари ва топонимлари бўйича статистик ма’лумотлар тўплами (340-бет).
• Эшонқулов Умурзоқ, "Жиззах воҳаси этник гуруҳлари ўрганилиши тарихидан", Илмий-онлайн конференсия материаллари.

• Дониёров Х., "Ўзбек халқининг шажара ва шевалари", Тошкент, 1968-йил.

• А.А.Закиров, Б.С.Мавлянов "Жиззах номларининг изоҳли луг'ати" "Камалар-ПРЕСС" нашриёти, Тошкент 2025-йил.