Qoyliq

Қойлиқ
Қойлиқ; қозоқча: Қойлық
	қишлоқ
Мамлакат	Қозоғистон
Вилоят	Алмати вилояти
Туман	Сарқанд тумани
Асос солинган	1912
Аввалги номлари	Ново-Антоновское, 1993-йилгача — Антоновка
Аҳолиси (2009)	3 257
Вақт минтақаси	УТC+5:00
Телефон коди	+772839
Почта индекс(лар)и	041516
Автомобил коди	05 (олдин Б, В)

Қойлиқ (қозоқча: Қойлық, 1993-йилгача — Антоновка^[1]) — Қозоғистон Республикасининг Алмати вилояти, Сарқан туманидаги қишлоқ. Қойлиқ қишлоқ округининг маъмурий маркази ва у ердаги ягона аҳоли пункти. КАТО коди — 196053100^[2]. Жунғор тизмасининг шимолий тоғ этакларида, Сарканддан 45 км шимоли-шарқда жойлашган.

Қаялиқ посёлкаси (Антоновское)

Қишлоқ яқинида Қаялиқ (Антоновское) эски аҳоли пункти жойлашган. ВИИИ—ХИВ асрларда Еттисувнинг шимоли-шарқидаги энг йирик савдо, ҳунармандчилик ва маданий маркази, Қарлук Жабғусининг қароргоҳи бўлган. Ҳудуд атрофи баландлиги 4 м гача бўлган қалъа девори билан ўралган. Қурилиш режаси тартибсиз тўртбурчак шаклда. Шимоли-шарқий деворнинг узунлиги 1200 м, жануби-ғарбий томони 750 м бўлиб, улар тоғлар этагига туташган. Шаҳар ўзининг бозорлари билан машҳур бўлган ва унда мусулмонлардан ташқари ўз черковига эга бўлган христианлар ҳам яшаган. Бу ҳақда шаҳарга ташриф буюрган Вилгелм Рубрук — франсуз қироли Луи ИХ нинг мўғул хони Мунке ҳузуридаги элчиси маълум қилган. 1964-йилда аҳоли пунктида археологик тадқиқотлар олиб борилган. 1998-йилдан бери Археология институти экспедицияси томонидан ҳар йили А. Х. Марғулон, академик К. М. Байпакова томонидан қазиш ишлари олиб борилмоқда. У ердан Буддистлар, манихийлар ибодатхоналари, ХИИ—ХИВ асрлардаги мусулмон маданияти об’эктлари: собор масжиди, мақбаралар мажмуаси ва хонақоҳлар топилган.

Аҳоли пункти тавсифи

Бугунги кунга қадар Қозоғистон ҳудудида жойлашган Буюк Ипак йўлининг саккизта аҳоли пункти ЮНЕСКОнинг Бутунжаҳон мероси рўйхатига киритилган. Ушбу ГСР филиали Чанған шаҳридан (Лоянг) Ўрта Осиёдаги Жетисугача чўзилган. Бу йўлак милоддан аввалги ИИ асрдан милодий И асргача шаклланган ва ХВИ асргача фаолият кўрсатган. Буюк ипак йўлининг умумий узунлиги 5 минг километрни ташкил этади. Буюк ипак йўлининг жами 33 та обекти ЮНЕСКОнинг Бутунжаҳон мероси рўйхатига киритилган. Уларга давлат ва империяларнинг шаҳарлари ва сарой мажмуалари, савдо шаҳарчалари, буддист ғор ибодатхоналари, қадимий йўллар ва довонлар, қўриқхона миноралари, Буюк Хитой деворининг бўлимлари, истеҳкомлар, қабрлар ва диний бинолар киради. Улар орасида Қаялиқ аҳоли пункти ҳам бор. Қозоғистоннинг аксарият ўрта аср ёдгорликларига хос бўлган шаҳарнинг уч томонлама тузилишини қуйидагича тавсифлаш мумкин: лента қуйиш усули ёрдамида қурилган кучли ташқи тахта деворлари. Кенглиги 11—13 м гача бўлган, баландлиги 2-2,5 м гача қисми сақланиб қолган деворлар Шаҳристоннинг тўртбурчакли биноси ва, эҳтимол, рабоднинг умумий майдони 90 гектар бўлган қисмлари билан кфояланган. 2001-йилда пишиқ ғиштдан қурилган „ҳаммом“ типидаги жой ишга туширилган, аҳоли пункти ҳудудида вайронагарчилик даврида қад ростлаган мақбара ҳам ўрганилган. 2002—2003-йилларда стратиграфияни ўрганишга, ёдгорликнинг уч ўлчовли топографик базасини яратишга, шунингдек, „Буддистлар ибодатхонаси“ да олиб борилган консервация ва мониторингга диққат қаратилган. 2004 ва 2005-йиллардаги устун типидаги жума масжиди, „Манихейлар“ ибодатхонаси, фасадлари ажойиб ўйилган теракота билан безатилган мақбаралар, шунингдек, мақбаралар ёнида жойлашган хонақоҳлар алоҳида ажралиб турган. Тадқиқот жараёнида жамоат характеридаги бинолар мажмуаси ноёб материални тақдим этди. Очиқ ёдгорликлар кучли археологик ва музей тадқиқотларини бошлаш имконини беради.

Аҳолиси

1999-йилда қишлоқ аҳолиси 3501 кишини (1729 эркак ва 1772 аёл) ташкил қилган^[3]. 2009-йилги аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра, қишлоқда 3257 киши (1596 эркак ва 1661 аёл) яшаган^[3].

Манбалар

↑ „Постановление Верховного Совета от 04.05.1993 года «ОБ УПОРЯДОЧЕНИИ ТРАНСКРИБИРОВАНИЯ НА РУССКОМ ЯЗЫКЕ КАЗАХСКИХ ТОПОНИМОВ, НАИМЕНОВАНИИ И ПЕРЕИМЕНОВАНИИ ОТДЕЛЬНЫХ АДМИНИСТРАТИВНО — ТЕРРИТОРИАЛЬНЫХ ЕДИНИЦ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН»“. 2014-йил 14-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 25-апрел.
↑ „База КАТО“. Агентство Республики Казахстан по статистике. 2013-йил 27-сентябрда асл нусхадан архивланган.
↑ ^3,0 ^3,1 „Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года“. Агентство Республики Казахстан по статистике. 2013-йил 13-майда асл нусхадан архивланган.

Адабиётлар

Маряшев А. Н., Горячев А. А. Семирече қоятош ўймакорлиги. Олмаота. 2002 йил.^{[сайт ишламайди]}
„Рогожинский А. Е., Аубекеров Б. Ж., Сала Р. Памятники Казахстана // Памятники наскального искусства Центральной Азии. Общественное участие, менеджмент, консервация, документация. Алматы. 2004. С. 45-92.“. www.аcадемиа.эду. Қаралди: 2020-йил 10-декабр.^{[сайт ишламайди]}

Ҳаволалар

„www.унесcо.кз: Каялык“. www.унесcо.кз. 2016-йил 8-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 10-декабр.
[зҳетйсу.травел/обжеcц/достопримечателности/историческиэ-аркҳеологическиэ-памятники/городишче-койлйк-каялйк.ҳтмл „Сайт туризма Алматинской области.“]. зҳетйсу.травел. Қаралди: 2020-йил 10-декабр.
Список объэктов всемирного наследия ЮНЕСКО в Казахстане.

Қозоғистон географияси ҳақидаги уşбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин.

[1] „Постановление Верховного Совета от 04.05.1993 года «ОБ УПОРЯДОЧЕНИИ ТРАНСКРИБИРОВАНИЯ НА РУССКОМ ЯЗЫКЕ КАЗАХСКИХ ТОПОНИМОВ, НАИМЕНОВАНИИ И ПЕРЕИМЕНОВАНИИ ОТДЕЛЬНЫХ АДМИНИСТРАТИВНО — ТЕРРИТОРИАЛЬНЫХ ЕДИНИЦ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН»“. 2014-йил 14-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 25-апрел.

[2] „База КАТО“. Агентство Республики Казахстан по статистике. 2013-йил 27-сентябрда асл нусхадан архивланган.

[stat-3] 3,0 ^3,1 „Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года“. Агентство Республики Казахстан по статистике. 2013-йил 13-майда асл нусхадан архивланган.

[1]

[2]

[3]