Qozoqdaryo
Қозоқдарё (қорақалпоқча: Қазақдаря) — Ўзбекистоннинг шимоли-ғарбидаги аҳоли пункти, суверен Қорақалпоғистон Республикаси Мўйноқ туманидаги аҳоли пункти[1]. Орол денгизидаги собиқ порт ва курорт[2].
Қозоқдарё қорақалпоқча: Қазақдаря | |
|---|---|
| Аҳоли пункти | |
| 43°25.279′0″Н 59°39.655′0″Э / 43.42132°Н 59.66092°Э{{#cоординатес:}}: инвалид латитуде | |
| Мамлакат | Ўзбекистон |
| Республика | Қорақалпоғистон |
| Расмий тил(лар)и | қорақалпоқ тили |
| Миллий таркиб | қорақалпоқлар |
| Конфессиявий таркиб | мусулмон суннийлар |
|
| |
Қозоқдарё Орол денгизининг жанубий қирғоғида, Жилттирбос кўрфазида жойлашган. 1970-йилларнинг ўрталарида денгиз аҳоли пунктидан чекинади ва ҳозирда денгиз тахминан 100 км оралиқ масофада жойлашган. Амударёнинг бир тармоғи Қозоқдарё орқали оқиб ўтади ва 5-7 км шарқда Жилттирбос кўлига қуйилади.
Қозоқдарёдаги уйлар Амударё ўзанида жойлашган. Аҳоли пунктининг узунлиги 7-10 км. Аҳоли пункти бешта овулдан (жамоалардан) иборат: Колхоз овули, Эрназар овули, Кенес овули, Эрназар Жарма овули, Қозоқдарё маркази.
Орол денгизининг таназзулга учраши бошланишидан олдин аҳоли пунктида 15 мингга яқин аҳоли истиқомат қилган. Ҳозирги аҳоли сони 4000 га яқин[1][2][3]. Маҳаллий аҳолининг асосий фаолияти гўшт етиштириш учун наслли қорамол боқиш, буғдой, шоли, полиз ва ем-хашак экинлари етиштиришдан иборат.
Иқлими кескин континентал, қиши совуқ ва ёзи иссиқ. Қишда совуқ ҳаво массалари, ёзда иссиқ ва қуруқ ҳаво кириб келади. Ўртача йиллик ҳаво ҳарорати 9,8—10°. Йиллик ёғин 87–108 мм. Бундай шароитда экинларни етиштириш бутунлай суғоришга боғлиқ. Илгари иқлимга Орол денгизининг яқинлиги таъсир кўрсатган, бу ёзда кўпроқ ёғингарчилик ва юмшоқ иқлимда намоён бўлган.
Қозоқдарё атрофидаги релеф Амударёнинг текис делтасининг бир қисмидир. Тарихий жиҳатдан жуда ўзгарувчан дарё туби қум ва қумтепаларни кесиб ўтиб, тупроқ чўкиндиларини тақсимлаб, жуда мураккаб релефни ҳосил қилган. Аҳоли пункти атрофида кўплаб каналлар ва дренаж тизимлари мавжуд ва ер ости сувлари ер юзасига жуда яқин жойлашган.
Ичимлик сувининг асосий манбаи Амударё ва насос кранлари ҳисобланади. Қозоқдарёда сув қувурлари ҳам, газ ҳам йўқ. Электр билан боғлиқ муаммолар кўпинча қишда пайдо бўлади.
Аҳоли пунктида иккита 250 ва 370 ўринга мўлжалланган 14-сонли ва 15-сонли умумтаълим мактаби ҳамда бошланғич мактаб мавжуд. Аҳоли пунктига участка касалхонаси ва қишлоқ врачлик пункти томонидан тиббий хизмат кўрсатилмоқда. Телеминора ва мобил телефон миноралари ўрнатилган. Қишлоқ истеъмолчилар жамиятининг (СелПО) учта дўкони ва иккита хусусий дўкон мавжуд. Аҳоли пунктида ёзги кинотеатр биноси мавжуд бўлиб, ҳаво илиқ пайтлари маҳаллий санъаткорлар чиқиш қилишади. Маиший хизматлар (сартарошхоналар, ҳаммомлар, устахоналар) мавжуд эмас.
Қозоқдарё орқали асфалтланган Нукус-Чимбой-Қозоқдарё йўли ўтади. Мўйноқ йўли асосан бузилиб, ўтиб бўлмайдиган ҳолга келган.
Аҳоли пункти расмий равишда Орол экологик ҳалокати ҳудудида жойлашган.