Qudoma ibn Mazʼun
}} Qudoma ibn Mazʼun (arabcha: قدامة بن مظعون; tax. 588 – 656), shuningdek, Abu Amr al-Jumahiy al-Qurayshiy nomi bilan ham tanilgan, payg'ambar Muhammad bilan bir necha janglarida qatnashgan sahoba. Islomni birinchilardan boʻlib qabul qilgan. Xalifa Umar davrida Bahrayn hokimi boʻlib xizmat qilgan[1][2].
| Qudoma ibn Mazʼun | |
|---|---|
| Tavalludi | Hijratdan 32 yil oldin (tax. milodiy 588) |
| Vafoti | hijriy 36-yil (tax. milodiy 656) |
| Otasi | Mazʼun ibn Habib (otasi) |
| Onasi | Gʻoziya bint al-Huvayris (onasi) |
| Aloqa |
Aka-ukalari va opa-singillari: |
Tarjimai holi
Abu Amr Qudoma ibn Mazʼun ibn Habib ibn Vahb ibn Huzofa ibn Jumah al-Qurashiy islomni birinchilardan boʻlib qabul qilganlardan edi. U baland boʻyli va qoramtir tanli kishi deb tasvirlangan. Qudoma sahobalar Usmon va Abdulloh, shuningdek, Umarning rafiqasi Zaynab bint Mazʼunning akasi, shuningdek, Abdulloh ibn Umar ibn al-Xattob va Hafsa bint Umarning togʻasi boʻlgan. Onasi Gʻoziya bint al-Huvayris ibn al-Anbas ibn Vahbon ibn Vahb ibn Huzofa ibn Jumah edi[1][2].
Qudoma akalari Usmon va Abdulloh bilan birga hozirgi Efiopiya va Eritreya hududlariga toʻgʻri keladigan Habashistonga hijrat qilgan. Keyinchalik Qudoma qaytib kelgan va hijratdan soʻng Madinaga koʻchib oʻtgan. U paygʻambar Muhammad bilan birga Badr, Uhud va boshqa janglarda qatnashgan. Umar ibn al-Xattob xalifaligi davrida Qudoma Bahrayn hokimi etib tayinlangan[1][2].
Farzandlari
- Umar va Fotima — onasi Hind bint al-Valid ibn Utba ibn Rabia;
- Oysha — onasi Fotima bint Abu Sufyon bint al-Xuzoiyya;
- Hafsa — onasi choʻri ayol;
- Ramla — onasi Safiya bint al-Xattob ibn Nufayl al-Adaviyya[1][2].
Lavozimdan olinishi va jazolanishi
„Al-Musannaf“da keltirilgan sahih hadisda qayd etilishicha, Qudoma ibn Mazʼun xalifa Umar davrida Bahrayn hokimi boʻlib xizmat qilayotgan paytda Abdulqays qabilasi boshligʻi al-Jorud tomonidan mast qiluvchi ichimlik ichganlikda ayblangan. Al-Jorud va Abu Hurayra Qudomani mast holatda koʻrganliklariga guvohlik bergan, biroq ular Qudomaning bevosita ichimlik ichganini koʻrmagan. Shuningdek, Qudomaning rafiqasi Hind bint al-Volid ham guvohlik berish uchun chaqirilgan va u ham bu ayblovni tasdiqlagan[3].
Shundan soʻng Qudoma Umarning huzuriga chaqirtirilgan. U esa oʻz qilmishini Qurʼon Moida surasi, 93-oyati bilan izohlab, oʻzini oqlashga harakat qilgan. Ushbu oyatga tayanib, Qudoma moʻminlar yegan ovqati uchun javobgar boʻlmaydi deya taʼkidlagan. Biroq xalifa Umar bu talqinni rad etib, Qudomaning oyatni notoʻgʻri tushunganini, haqiqiy taqvo Alloh harom qilgan narsalardan tiyilishdan iborat ekanini aytgan va unga bu qilmishi uchun jazolanishi kerakligini maʼlum qilgan[3].
Oʻsha vaqtda Qudoma kasal boʻlgan, shu sababli Umar uni jazolash borasida jamoatchilik fikrini soʻragan. Ular esa Qudomaning kasal holida jazolanmasligi kerakligini aytishgan. U bir necha kun kutgan va yana sahobalardan maslahat soʻragan. Ular: „Bizningcha, bunday zaif holida uni darra bilan urmasligingiz kerak“, — deyishgan. Biroq Umar bunga rozi boʻlmagan va Qudomani darra bilan urishga qaror berib, shunday degan: „Uning darra bilan jazolangan holda Alloh huzuriga borishi men uchun bu jazoni qoʻllamay, uning mas’uliyatini zimmamda qoldirgan holda Alloh huzuriga borishimdan koʻra yaxshiroqdir. Menga munosib bir darra olib kelinglar“[3].
Keyinchalik Umar Qudomani darra bilan jazolashni buyurgan va mastlik uchun belgilangan jazo ijro ettirilgan. Shuningdek, uni Bahrayn hokimi lavozimidan ham ozod qilgan. Jazodan soʻng Qudoma va Umarning munosabatlari sovuqlashgan. Shunga qaramay, Umar va Qudama bir-biri bilan gaplashmay yurgan holda haj ibodatini ado etish uchun birga yoʻl olgan. Hajdan qaytgach, ular al-Suqyo suv manzilida toʻxtashgan. Umar uxlab qolgan va bir tush koʻrgan. Umar uygʻonganidan soʻng: "Qudamani tezda oldimga olib kelinglar. Allohga qasamki, tushimda yonimga bir kishi kelib: „Qudama bilan yarash, chunki u sening birodaring“, — deganini koʻrdim". Shundan soʻng Umar Qudama bilan yarashishga harakat qilgan va uni kechirfan, ular oʻrtasidagi avvalgi munosabat tiklangan[3].
Ayyub as-Saxtiyoniy Badr jangida qatnashganlardan hech biri mast qiluvchi ichimlik isteʼmol qilgani uchun Qudomadan boshqa hech kim jazolanmaganini daʼvo qilgan. Biroq tarixchi Zahabiy ushbu maʼlumotni rad etib, Nuaymon ibn Amr Najjoriy ham mast qiluvchi ichimlik ichgani uchun jazolanganini taʼkidlagan[1].
Vafoti
Qudoma ibn Mazʼun hijriy 36-yilda 68 yoshida vafot etgan[1][2].