Raden Adjeng Kartini
Раден Адженг Картини
Раден Адженг Картини (1879-йил 21-апрел – 1904-йил 17-сентабр) ёки аниқроғи Раден Аю Картини Ява арбоби ва Индонезия Миллий Қаҳрамони эди. Картини Индонезия аёллари уйг'онишининг кашшофи сифатида танилган. У аёллар ҳуқуқлари ва та'лимини ҳимоя қилувчи индонезиялик таниқли фаол аёл эди. У Голландиянинг Шарқий Ҳиндистонида (ҳозирги Индонезия) ява аристократик оиласида туғилган. Голланд тилидаги бошланг'ич мактабда о'қиганидан со'нг, у қо'шимча ма'лумот олишни хоҳлади, аммо о'ша пайтда явалик аёлларга олий ма'лумот олиш тақиқланган эди. У турли мансабдор шахслар ва нуфузли шахслар, жумладан, Ж.Ҳ. Абенданон, Голландиянинг ахлоқий сиёсатини амалга ошириш учун мас'ул эди.
Картинининг асарга айланган мактублари
Унинг ўлимидан сўнг унинг синглиси қизлар ва аёлларни ўқитиш учун тарғибот ишларини давом эттирди. Картинининг мактублари Голландия журналида чоп этилди ва охир-оқибат, 1911 йилда улар асарга айланди: "Зулматдан кейин ёруг'лик", "Қишлоқдаги аёллар ҳаёти" ва "Ява маликаларининг мактублари" шулар жумласидандир. Энди унинг туг'илган куни Индонезияда унинг шарафига Картини куни сифатида нишонланади ва бир нечта мактаблар унинг номи билан аталган ва Индонезияда қизларнинг та'лимини молиялаштириш учун унинг номи билан жамг'арма ташкил этилган. У тасаввуфга жалб қилинган ва ко'пхотинликка қарши эди. Раден Адженг Картини прияйи ёки ява аристократик табақасидан чиққан. У Картини туг'илгандан ко'п о'тмай Жепара регенти этиб тайинланган губернатор Раден Мас Адипати Арио Сосронингратнинг қизи. Унинг онаси М.А. Нгасираҳ, Няи Ҳожи Сити Аминанинг қизи. Отаси томондан Картинининг насл-насабини Хаменгкубувана ВИ га бориб тақалади. Регент Сосронингратнинг насл-насабини ҳатто Мажапаҳит қироллиги саройига ҳам кузатиш мумкин. 18-асрда шаҳзода Дангирин Сурабая регенти бо'лганлиги сабабли, Сосронингратнинг аждодлари Пангреҳ Пражада ко'плаб муҳим лавозимларни эгаллаган. Картинининг отаси дастлаб Маёнгда wедана эди. О'ша пайтдаги мустамлакачилик қоидалари регентдан зодагоннинг хотинига эга бо'лишни талаб қилди. Чунки М.А. Нгасираҳ олий аристократ эмас эди, шунинг учун унинг отаси Мадура қиролининг бевосита авлоди бо'лган Раден Адженг Вуэржанга (Моэржам) қайта турмушга чиқди. Никоҳдан кейин Картинининг отаси Р.А.нинг ўрнига Жепарага регент этиб тайинланди.
Хатлари
Картини вафот этганидан со'нг, Жак Абенданон РА Картини томонидан Эвропадаги до'стларига юборилган хатларни йиг'иб, ёзиб олди. Абенданон о'ша пайтда Голландия Ост-Ҳиндистонининг маданият, дин ва ҳунармандчилик вазири бо'либ ишлаган. Китоб Дуистернис тот Личт эшиги деб номланади, бу со'зма-со'з "зулматдан ёруг'ликка" деган ма'нони англатади. Картини мактублари то'пламининг ушбу китоби 1911-йилда нашр этилган. Бу китоб беш марта босилган ва охирги нашрда Картинининг қо'шимча мактублари бо'лган.
1922-йилда Балай Пустака уни малай тилида Ҳабис Дарк Рисинг Теранг: Боэаҳ Минд сарлавҳаси билан нашр этди, бу Эмпат Бротҳерс томонидан таржима қилинган. Кейин 1938-йилда "Зулматдан чиқади" янги шоир ёзувчи Армижн Паненинг ёруг'лик версияси чиқди. Армижн Картинининг ёзишмалари давомида фикрлаш тарзидаги о'згаришларни ко'рсатиш учун китобни бешта муҳокама бо'лимига ажратади. Ушбу версия о'н бир марта чоп этилган. Картинининг инглиз тилидаги мактублари ҳам Агнес Л. Сйммерс томонидан таржима қилинган. Бундан ташқари, Картинининг мактублари ява ва сундан тилларига ҳам таржима қилинган.
Манбалар
ҳттпс://ид.м.wикипедиа.орг/wики/Картини
Ҳаволалар
ҳттпс://ид.м.wикипедиа.орг/wики/Картини
Бу мақола бирорта туркумга қўшилмаган. Илтимос, мақолага алоқадор туркумлар қўшиб ёрдам қилинг. (Апрел 2024) |