Радиация хавфи белгиси

Ионлаштирувчи нурланиш (чурқур маъноси билан нотўғри бир бирига оҳшаш - нурланиш) - фотонлар ва бошқа элементар заррачалар оқими ёки ионлаштирувчи моддаларга қодир бўлган атом ядролари.

Ионлаштирувчи нурланиш кўринадиган ёруғлик ва ултрабинафша нурланишни ўз ичига олмайди, Тасодифий ҳолларда моддани ионлаштириши мумкин. Инфрақизил нурланиш ва радио диапазонларнинг нурланиши ионлаштирувчи эмас, чунки уларнинг энергияси асосий ҳолатдаги атомлар ва молекулаларни ионлаш учун этарли эмас[1][2][3][4][5].

Ҳикоя

Ионлаштирувчи нурланишнинг биринчи тури 1860-йилларда кашф этилган катод нурлари (вакуум трубкасида юқори кучланиш билан тезлаштирилган электронлар оқими) эди. Кейин рентген нурлари кашф қилинди (Wилҳелм Роэнтген, 1895). 1896-йилда Анри Беккерел ионлаштирувчи нурланишнинг яна бир турини - уран томонидан чиқариладиган, зич шаффоф бўлмаган моддадан ўтувчи ва фотографик эмулсияни ёритувчи кўринмас нурларни (замонавий терминологияда - гамма нурланиш) кашф этди. Радиоактивлик ҳодисасини кейинги тадқиқотлар натижасида маълум бўлди (Эрнест Рутерфорд, 1899) радиоактив парчаланиш натижасида бир қатор хоссалари, Асосан электр заряди бўйича бир-биридан фарқ қилувчи алфа, бета ва гамма нурлар ажралиб чиқади.Кейинчалик, ядроларнинг радиоактив майдаланиши пайтида юзага келадиган ионлаштирувчи нурланишнинг бошқа турлари топилди: позитронлар, конвертация ва Аугер электронлари, нейтронлар, протонлар, бўлиниш қисмлари кластерлар (кластер парчаланиши пайтида чиқариладиган ёруғлик ядролари). Космик нурлар 1911-1912 йилларда кашф этилган.

Алфа нурланиш алфа зарралари оқими - гелий-4 ядролари. Радиоактив парчаланиш натижасида ҳосил бо'лган алфа зарраларини қог'оз вараг'и билан осонгина то'хтатиш мумкин. Бета нурланиш - бета парчаланишидан келиб чиқадиган электронлар оқими; 1 МэВ гача энергияга эга бо'лган бета зарраларидан ҳимоя қилиш учун қалинлиги бир неча миллиметр бо'лган алюминий пластинка кифоя қилади. Гамма нурлари жуда ко'п кириб боради, чунки улар зарядга эга бо'лмаган юқори энергияли фотонлардан иборат; ог'ир элементлар ( қо'рг'ошин и Т. д. ) бир неча см қалинликдаги қатламда МеВ фотонларини ютиш. Ионлаштирувчи нурланишнинг барча турларининг кириб бориш кучи энергияга бог'лиқ.

Биологик таъсир механизмлари

1. Жисмоний босқич. Радиация энергиясини узатиш.



</бр> 2. Физикавий-кимёвий босқич. Қо'зг'алган молекулалар о'ртасида ортиқча энергияни қайта тақсимлаш.



</бр> 3. кимёвий босқич. Фаол маҳсулотларнинг бир-бири билан ва атрофдаги молекулалар билан о'заро та'сири.
Йилига миллизиэвертда (мСв) ионлаштирувчи нурланишга инсоннинг ўртача йиллик таъсири
Радиация манбаи Дунё АҚШ Япония Россия :c. 15—16 Изоҳ
Ҳавонинг инҳалацияси 1.26 2.28 0,40 2.0 Асосан радондан, хонада газ тўпланишига боғлиқ
Озиқ-овқат ва сув истеъмоли 0,29 0,28 0,40 0,17 (40К),



</бр> 0,133 (озиқ-овқат),



</бр> 0,038 (сув)
(К-40, С-14 ва бошқалар. )
Эрдан келиб чиқадиган радионуклидларнинг ташқи таъсири 0,48 0,21 0,40 0,67 Тупроққа ва қурилиш материалларига боғлиқ
космик нурланиш 0,39 0,33 0,30 0,339 Баландликка боғлиқ
Оралиқ жами (табиий) 2.40 3.10 1.50 3.36 Муҳим популяциялар 10-20 мСв олади
Тиббиёт 0,60 3.00 2.30 0,62 Жаҳон аҳамияти радиация терапиясини ўз ичига олмайди;



</бр> АҚШ қиймати асосан КТ ва ядровий тиббиётдир.
Истеъмол товарлари — 0,13 — сигареталар, ҳаво саёҳатлари, қурилиш материаллари ва бошқалар. д.
Атмосфера ядровий синовлари 0,005 — 0,01 — 1963-йилда 0,11 мСв чўққисига чиқди ва шундан бери пасайиб бормоқда;



</бр> тест сайтлари ёнида юқори даража
Профессионал таъсир қилиш 0,005 0,005 0,01 Дунё бўйича ўртача кўрсаткич ишчилар учун атиги 0,7 мСв ни ташкил қилади, бу асосан шахталардаги радон туфайли;



</бр> Қўшма Штатлар асосан тиббиёт ва авиация ходимларига боғлиқ.
Чернобил аварияси 0,002 — 0,01 0,006 (14 та ҳудуд) 1986-йилда 0,04 мСв чўққисига чиқди ва шундан бери пасайиб бормоқда;



</бр> стансия ёнидан юқори даражада
Ядро ёқилғи айланиши 0,0002 0,001 Об'эктлар яқинида 0,02 мСв гача; касбий таъсирни ўз ичига олмайди
Бошқа — 0,003 Саноат, хавфсизлик, тиббиёт, таълим ва тадқиқот
Оралиқ жами (сунъий) 0,6 3.14 2.33
Генерал 3.00 6.24 3.83 3.98 йилига миллисиэверт
Фойдаланилган адабиётлар
  1. ↑ Гусев Н. Г., Климанов В. А., Машкович В. П., Суворов А. П.. Защита от ионизирующих излучений. В 2-х томах. М.: Энергоатомиздат, 1989. 
  2. ↑ Ионизирующие излучения и их измерения. Термины и понятия. М.: Стандартинформ, 2006.
  3. ↑ Моисеев А. А., Иванов В. И.. Справочник по дозиметрии и радиационной гигиене, 2-е изд., перераб. и доп., М.: Атомиздат, 1974. 
  4. ↑ Нормы радиационной безопасности (НРБ-99/2009). Минздрав России, 2009.
  5. ↑ Обеспечение жизнедеятельности людей в чрезвычайных ситуациях. Выпуск 1: Чрезвычайные ситуации и их поражающие факторы. — СПб.: Образование; Российский государственный педагогический университет имени А. И. Герцена. — 1992.