Rafael Aleksandryan
Бу мақолага бошқа бирорта саҳифадан
ишорат йўқ. (Май 2024) |
Ушбу мақоланинг матни тўлиқ ёки қисман автомат таржимадан иборатдир. Матн тезда тушунарли ҳолга келтирилмаса ушбу мақола ўчирилиши мумкин! Сиз мақолани тузатишга кўмаклашишингиз мумкин. Мақола таржимаси билан шуғулланмоқчи бўлсангиз, таржима бўйича тавсиялар билан танишиб чиқишни унутманг. Мақоланинг оригинали кўрсатилмаган. |
Рафаэл Арамович Александрян (арманча: Ռաֆայել Արամի Ալեքսանդրյան ; 1923 йил 29 март, Александрапол — 1988 йил 22 март, Ереван) — арман совет математики.
Арманистон ССР Фанлар академияси академиги (1986, 1965-йилдан мухбир аъзо). Арманистон ССРда хизмат кўрсатган фан ва техника арбоби (1974). СССР Давлат мукофоти лауреати (1986).
Рафаэл Арамович Александряннинг асосий ишлари функционал таҳлилга, қисман дифференсиал тенгламалар назариясига (у тўлқин тенгламалари учун Диричлет муаммоларини ва ноаниқ метрикалар билан боғлиқ бўшлиқларни ўрганган), математик физика тенгламаларига, умумий топологияга, шунингдек механикага бағишланган[1].
Биография
Рафаэл Арамович Александрян 1923-йил 29-мартда Совет Арманистонининг Александрапол (ҳозирги Гюмри) шаҳрида туғилган [2].
Рафаэл Александрян Улуғ Ватан урушида қатнашган ва ҳарбий орденлар билан тақдирланган.
1945-йилда Ереван давлат университетининг физика-математика факултетини тамомлаган[3]. Ереван университетида ўқишни тугатгандан сўнг у машҳур математик, СССР Фанлар академиясининг академиги Сергей Лвович Соболев[3] раҳбарлигида Москва давлат университетининг[2] Дифференсиал тенгламалар кафедрасига аспирантурага юборилди[3] . Айнан шу даврда Александряннинг илмий қарашлари ва қизиқишлари бир қатор таниқли математиклар бошчилигидаги илмий семинарлар муҳитида шаклланган эди[2]. 1948-1950-йилларда Рафаэл Александрян Ереван давлат университетида катта ўқитувчи бўлиб ишлаган. 1949-йилда физика-математика фанлари номзоди илмий даражасини олиш учун номзодлик диссертациясини ҳимоя қилди[3] .
1954-йилдан Рафаэл Александрян Арманистонда илмий ва педагогик фаолият билан фаол шуғулланади[3]. Худди шу йили у Ереван давлат университетида Дифференсиал тенгламалар кафедрасига асос солган ва уни ташкил этилганидан 1962-йилгача бошқарган[3]. 1955-йилда Александрян доцент унвонини олди[4]. 1960-йилда КПСС аъзолигига қабул қилинди.
1962-йилда Москва давлат университетининг механика-математика факултети кенгашида Рафаэл Александрян физика-математика фанлари доктори илмий даражасини олиш учун номзодлик диссертациясини ҳимоя қилди[2]. 1963-йилдан Рафаэл Александрян 1977-йилгача Арманистон ССР Фанлар академияси Математика институтининг дифференсиал тенгламалар ва функсионал таҳлил бўлимини бошқарган[3]. 1966-йилда профессор илмий унвони берилган[4]. Ўша йили Александрян Арманистон ССР Фанлар академиясининг мухбир аъзоси этиб сайланди[5].
1966-1967-йилларда Рафаэл Александрян Ереван давлат университетининг илмий ишлар бўйича проректори бўлган[4]. 1974-йилда Арманистон ССР фан ва техникада хизмат кўрсатган арбоби фахрий унвони билан тақдирланган. 1977-йилдан бошлаб, шаклланишининг ҳал қилувчи даврида Александрян Арманистон ССР Фанлар академиясининг Ҳисоблаш маркази директори эди[3]. Шу билан бирга, 1977-йилдан бошлаб Рафаэл Александрян 1988-йилгача Ереван давлат университетининг механика-математика факултети декани бўлган[3]. 1986-йилда Рафаэл Александрян Арманистон ССР Фанлар академиясининг академиги этиб сайланди[3] .
1986-йилда Рафаэл Александрян жамоа таркибида (академик Соболев бошчилигида) „Айланувчи суюқликнинг сифат назарияси бўйича математик тадқиқотлар“ (1950-1984) қатор ишлари учун СССР Давлат мукофотига сазовор бўлди [6] .
Рафаэл Арамович Александрян 1988-йил 22-мартда Ереванда вафот этди [3]. У Ереван шаҳар пантеонига дафн этилган [7] .
Илмий фаолият
Рафаэл Александрян ўз илмий фаолиятини айланувчи идеал суюқликнинг кичик тебранишларини ўрганишда юзага келадиган энг оддий Соболев тизимлари учун мутлақо янги турдаги аралаш масалаларни эчишнинг сифат хусусиятларини ўрганишдан бошлади[2]. Кейинчалик у механика бўйича ўз тадқиқотларини давом эттирди: у ўзгарувчан диаметрли новдалар ва валларнинг буралиши ва эгилиши бўйича муаммоларни ҳал қилишни иккинчи турдаги чизиқли бўлмаган интеграл ва интегро-дифференсиал Волтерра тенгламаларини ўрганишга қисқартирди (Н.<спан тйпеоф="мw:Энтитй" ид="мwаҚ"> </спан>Х.<спан тйпеоф="мw:Энтитй" ид="мwаг"> </спан>Арутюнян ва М. М. Манукян 1958-1963).
Александрян қаторли тенглама учун бир жинсли Дирихле масалаларини ўрганди. Унинг тадқиқотлари классик назария нуқтаи назаридан нотўғри деб ҳисобланганига қарамай[2], у Чебишев кўпҳадлари ёрдамида силлиқ хос функциялар тизимининг аниқ ифодасини қуришга муваффақ бўлди ва у кўриб чиқилаётган соҳада унинг тўлиқлигини исботлади. айлана ҳисобланади[2] . Бироқ, ҳар қандай ихтиёрий соҳаларни кўриб чиқиш учун сезиларли даражада янги техникадан фойдаланиш кераклиги маълум бўлди[2] .
Александрян кўрсатилган муаммо интегродифференсиал операторнинг спектрал хусусиятларини ўрганишга тенг эканлигини исботлади. , бу ўз-ўзидан қўшилади . Муаммони исботлашда муҳим қадам операторнинг умумлаштирилган хос функциялари тизимини қуриш муаммосини қисқартириш эди. махсус диффеоморфизмлар оиласи томонидан яратилган динамик тизимларнинг эргодик хусусиятларини ўрганиш. , боғлиқ ҳолда [2] .
Бу йўлда Александрян бўлак-бўлак доимий умумлаштирилган хос функцияларнинг кенг синфи учун аниқ ифодани тузди. Бу узлуксиз умумлаштирилган хос функсияларнинг параметри устидан интеграллаш орқали Александрян ўзига хос тузилишни кўрсатди, унинг ёрдамида силлиқ хос функсияларнинг маълум синфини, шунингдек, хосфунксияларнинг маълум бир синфини қуриш мумкин. Ушбу тузилмаларга асосланиб, Рафаэл Арамович ҳар қандай кичик деформацияни аниқлади операторнинг дискрет спектрини узлуксиз спектрга айлантира олади. Александряннинг докторлик диссертацияси ушбу тадқиқотларга бағишланган[2] .
Мукофотлар
- СССР Давлат мукофоти (1986) — "Айланувчи суюқликнинг сифат назарияси бўйича математик тадқиқотлар" серияси учун (1950-1984)[3].
- 2-даражали Ватан уруши ордени (11/6/1985)[3].
- "Шон-шараф белгиси" ордени (18.03.1976)[4].
- Арманистон ССРда хизмат кўрсатган фан ва техника арбоби (1974).
Эслатмалар
- ↑ „Рафаел Арамович Александрян“. Национальная академия наук РА. 2016-йил 16-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 2-июл.
- ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 Кантарович и др. 1984.
- ↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 Известия АН Армянской ССР 1988.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Биографическая энциклопедия ЕГУ 2009.
- ↑ Армянская советская энциклопедия 1974.
- ↑ „Математические исследования по качественной теории вращающейся жидкости“. Институт математики СО РАН. 2014-йил 22-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 21-декабр.
- ↑ „Рафаэль Арамович Александрян“. ҳуш.ам. Қаралди: 2017-йил 17-сентябр.
Адабиёт
- (недоступная ссилка)
- Канторович Л. В., Мергелян С. Н., Олейник О. А., Соболев С. Л. Рафаэль Арамович Александрян (к шестидесятилетию со дня рождения) // УМН. — 1984. — Т. 39, вып. 4. — С. 181—182.
- Рафаэль Арамович Александрян (некролог) // Известия АН Армянской ССР. Математика. — 1988. — Т. 23, № 2. — С. 187—188. — ИССН 00002-3043.
Ҳаволалар
- Профил Рафаэля Арамовича Александряна на официалном сайте НАН РА
- Профил Рафаэля Арамовича Александряна на Общэроссийском математическом портале
- „Александрян Рафаэль Арамович“. www.биографижа.ру. Қаралди: 2014-йил 31-июл.
- Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi aʼzolari
- Alifbo boʻyicha shaxsiyatlar
- SSSR Davlat mukofoti laureatlari
- Hurmat Belgisi ordeni sohiblari
- Vatan urushi 2-darajali ordeni sohiblari
- Fizika-matematika fanlari doktorlari
- 1988-yilda vafot etganlar
- 22-martda vafot etganlar
- 1923-yilda tugʻilganlar
- 29-martda tugʻilganlar