Тҳен тҳе Аwфул Фигҳт Беган (Сўнгра у даҳшатли жанг бошланди) Cорc Ҳенд Райт асари. 1908

Рагнарöк — Скандинав халқларининг афсоналарида келтирилган ўзига хос қиёмат куни. Афсоналарга кўра, Рагнарöк вақтида бутун оламни уруш ва ўлим қоплаб олади. Бу вақтда Жормунганд ва Тҳор қаттиқ жанг олиб боради. Жангда Тҳор ғалаба қозонади. Лекин Жормунганд Тҳорни заҳарлагани сабабли у ўлади. Шундан сўнг Жормунганд Фенрирнинг занжирни узиб, уни озод қилиб юборади. Фенрир эса Одинни жангда енгади ва ейди. Одиннинг яна бир ўғли Видар Фенрирни ўлдиради. Локи эса Ҳеимдалл билан жанг олиб боради. Бу жангда ҳар иккаласи ҳам ҳалок бўлади. Бу тартибсизликлар вақтида дунё олов ичида қолади ва бутун коинот сув билан қопланади. Бироз вақт ўтиб, сув орқага чекинади ва олам янгитдан дунёга келади. Ўсимлик ва ҳайвонлар пайдо бўлиб, ҳаёт яна давом этади.

Этимологияси

Рагнарöк Скандинав халқларининг қадимий тили норсчадан олинган бўлиб, „Тангриларнинг тақдири“ ёки „Тангриларнинг қоронғу қисмати“ деган маънони билдиради. Қадимий манбаларда Рагнарöк ёки Рагнарøккр шаклида учратишимиз мумкин[1][2][3].

Рўй бериши

Один ва Фенрир, Фрейр ҳамда Сурт. Эмил Доэплер асари. 1905
Тҳор ва Жормунганд жанги. Эмил Доэплер, 1905
Худолар жанги. Муаллиф: Фридрих Вилгелм Гейн. 1882 йил

„Поэтиc Эдда“ асарининг „Вöлуспа“ қисми айни пайтда Ричард Wагнернинг „Гöттердäммерунг“ номли операси учун асос бўлиб хизмат қилган. Бу ўзига хос „Тўфон ривояти“нинг бошқача варианти ҳамдир. Баъзи татқиқотчилар буни ўтмишда юз берган улкан табиий офатнинг хотираси сифатида қабул қилади. Рагнарöк „қуёш оламни иситмаган, совуқ шамолли, 7 қиш мавсумидан сўнг“ юз бериши айтилган. Одиннинг қабиҳ руҳли ўгли — Локи Тангриларнинг қўриқчиси Ҳеннардни ўлдиради. Шундан сўнг Тангриларнинг йўқ бўлиш даври бошланади. Фенрир қуёшни қорайтиради, бутун олам сув ичида қолади ва инсоният ҳалок бўлади. Сурт етакчилигида Аэсирга ҳужум қилган муз девлар Бифрост кўпригини қулатишади. Ҳеимдалл ҳужум ҳақида Тангриларни хабардор қилиш учун улкан шохдан тайёрланган Гжалларни чалади. Один маслаҳат олиш учун Мимир қудуғига борган вақтда дунё дарахти — Йггдрасил қулайди. Аэсирликлар бу вақтда муз девлар билан жанг олиб боради. Один, Фенрир, Фрейр ва бошқалар Сурт томонидан ўлдирилади. Бу вақтда Тҳор ўрта дунёда яшайдиган улкан илон — Жормунгард билан кураш олиб боради. Тҳор илонни енгса-да, заҳарлангани туфайли ҳалок бўлади. Локи ва Ҳеимдалл бир-бирларини ўлдиргандан сўнг, Видар Фенрирни ўлдиради. Шундан сўнг Тҳорнинг ўғиллари бўлган Моди ва Магни тирик қолган. Бир қанча вақт ўтиб, сув орқага чекинади ва янги қуруқликлар пайдо бўла бошлайди. Лифтҳрасир ва Лиф жуфтлиги орқали одамлар йўқолиб кетган ўз наслларини давом эттиришади[4].

Санъат ва адабиётга таъсири

Рагнарöк ҳақидаги дастлабки маълумотлар Исландиялик шоир, тарихчи ва парламент аъзоси бўлган Снорри Стурлусон томонидан ёзилган „Просе Эдда“[5]номли асарида учрайди. Снорри Стурлусон бу асарни ёзиш учун қадимги манбаларни қунт билан ўрганиб чиққан. Норвегиялик киноижодкор Миккел Брæнне Сандемосе томонидан 2013-йил „Гåтен Рагнарок“ номли филм ҳам суратга олинган. 2017-йилда эса Тҳор филмининг ижодкорлари, бу филмнинг мантиқий давоми саналган „Тҳор: Рагнарок“ филмини суратга олган эди.

Манбалар

  1. ↑ „Рагнарöк“. Cоллинс Энглиш Диcтионарй. ҲарперCоллинс. Қаралди: 24 ıюл 2022.
  2. ↑ „Рагнарöк“ (Wайбаcк Мачине сайтида 2019-05-11 санасида архивланган) (УС) анд Андоза:Cите Охфорд Диcтионариэс
  3. ↑ „Рагнарöк“. Cоллинс Энглиш Диcтионарй. ҲарперCоллинс. Қаралди: 24-июл 2022.
  4. ↑ Öзҳан, Дüня Митолижиси. Öзтüрк. Анкара: Ника яйıнларı, 2016. ИСБН 9786058389199. Қаралди: 2022-йил 24-июл. 
  5. ↑ Бёcк 2005, с. 36.

Қўшимча адабиётлар