Rahim Bekjonov
Раҳим Бекжонович Бекжонов (1930.5.3, Чимкент – 2000.23.2, Тошкент) – физик олим. Ўзбекистон Фанлар академияси академиги (1989), Ўзбекистонда хизмат кўрсатган фан арбоби (1973), физика-математика, фанлари доктори (1966), профессор (1968). Ўрта Осиё давлат университетни тугатган (1953).
| Раҳим Бекжонов | |
|---|---|
| Таваллуди |
5-март 1930-йил Чимкент |
| Вафоти |
23-феврал 2000-йил (69 ёшда) Тошкент |
| Соҳаси | Ядро физикаси |
| Иш жойлари | ЎзФА Физика-техника институти |
| Таълими | Ўрта Осиё давлат университети |
Ўзбекистон Фанлар академияси Физика-техника институтида ишлаган (1952—1954), Ўзбекистон Фанлар академияси Ядро физикаси институтида лаборатория мудири (1958-йилдан). Бекжонов нейтронлар оқимининг энергия тақсимоти ва иссиқлик нейтронларининг моддалар билан тўқнашиш кўндаланг кесимини, кўп ядролар учун конверсион электронлар ва гамма нурлар спектрлари ҳамда ядронинг қўзғатилган ҳолатда яшаш вақтини, магнит моментларини, ядронинг юқори энергетик сатҳтари кенглиги ва гамма-нурлар табиатини аниқлаган; ядро ҳолатларининг яшаш вақтларини ўлчашнинг янги услубларини кашф этган. Бекжонов олий ўқув юртлари ва ўрта мактаблар учун ўқув қўлланмалари ва дарсликлар, физикадан русча-ўзбекча луғатлар муаллифи. Беруний номидаги Ўзбекистон Давлат мукофоти лауреати (1973)[1].
Таржимаи ҳоли
1930-йил 5-мартда Чимкентда туғилган. Ўрта Осиё давлат университетининг физика-математика факултетини тугатган (1953).
1954-йил март ойида Ўзбекистон Фанлар академияси Физика-техника институтига аспирантурага ўқишга қабул қилинган ва П. Н. Лебедев номидаги СССР Фанлар академияси Физика институтига таҳсил олган (Москва). Номзодлик диссертациясини ҳимоя қилгандан сўнг (1958) Ўзбекистон ССР Фанлар академияси Назарий физика институтида ишлади[2].
1967 йилдан физика-математика фанлари доктори. Докторлик диссертацияси мавзуси:
- Ядролардаги электромагнит ўтишлар бўйича тадқиқотлар: диссертация. Физика-математика фанлари доктори: 01.00.00. – Тошкент, 1967. – 616 б.
1968-йилда профессор унвони тасдиқланиб, Ўзбекистон ССР Фанлар академияси мухбир аъзоси этиб сайланди. 1989-йилдан Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг ҳақиқий аъзоси[3].
Илмий фаолияти
Илмий қизиқиш доираси ядроларнинг қўзғалувчан ҳолатларининг хусусиятларини ҳар томонлама экспериментал ўрганиш ва ядро тузилишининг замонавий модел тушунчалари соҳасидаги назарий тадқиқотлардир.
Асарлари:
- Эйнштейн оламида / Р.Бегжанов. – Тошкент: Фан, 1986. – 67, [1] б.
- Атом ядроларида кориолиснинг ўзаро таъсири [Матн]. – Тошкент: Фан, 1979. – 194 б.
- Элементар ядро физикаси курси: Дарслик. ОТМлар физика ва физика-математика факултетлари талабалари учун ўқув-услубий қўлланма / Р. Б. Бекжонов. – Тошкент: Ўқитувчи, 1982. – 342 б.
- Физиканинг қисқача русча-ўзбекча луғати / Р.Бекжонов, Ахмаджонов. – Тошкент: Фан, 1984. – 199 б.
- Ядро реаксиялари / Р.Бекжонов, Р.Қораев. – Тошкент: Фан, 1981. – 86 б.
- Атомлар сирларини очиш… / Р.Бекжонов, К.Тешабоэв. – Тошкент: Ўзбекистон, 1983. – 120 б.
- Атом ядроларининг гамма-спектроскопияси / Р. Б. Бекжонов, В. М. Беленкий. – Тошкент: Фан, 1980. – 471 б.
- Ядро физикаси масалалар ва мисолларда: Махсус ОТМлар физика факултетлари учун дарслик / Р. Б. Бекжонов, В. М. Беленкий. – Тошкент: „Ўқитувчи“, 1988. – 383 б. ИСБН 5-645-00252-0
- Атомдан оламга / Р. Бекжонов, Д. Ғаффоров. – Тошкент: Меҳнат, 1990. – 143, [1] б. ИСБН 5-8244-0367-8
- Деформацияланган атом ядроларининг тузилиши / Р. Б. Бекжонов, В. М. Беленкий, В. Г. Дубро. – М.: Энергоатомиздат, 1983. – 191 б.
- Жуфт деформацияланган атом ядроларида электр квадрупол ўтиш эҳтимолини камайтириш [Матн] / Р. Б. Бекжонов, В. М. Беленкий, С. Л. Раковицкий. – Киев: [б. и.], 1968. – 74 б. : график; 22 см.- (Нашрлар / Украина ССР Фанлар академияси. Назарий физика институти; ИТФ-68-7).
- Актинид минтақасининг тоқ деформацияланган ядроларида электромагнит ўтиш эҳтимоли [Матн] / Р. Б. Бекжонов, В. М. Беленкий; ЎзССР Фанлар академияси. Ядро физикаси институти. – Тошкент: Фан, 1970. – 73 б.
- Атом ядроларининг вақт спектроскопияси [Матн] / Р. Б. Бекжонов, Ф. С. Оқилов; ЎзССР Фанлар академияси. Ядро физикаси институти. – Тошкент: Фан, 1972. – 319 б.
- Физиканинг русча-ўзбекча терминологик луғати: Тахминан 20 000 сўз / Р. Б. Бекжонов, Ш. М. Камолхўжаэв, Х. Ризаэв. – Тошкент: Ўқитувчи, 1991. – 296 б. ИСБН 5-645-00913-4
- Нилссон моделига асосланган электромагнит ўтишларнинг камайтирилган эҳтимолликларининг рақамли қийматлари [Матн] / Р. Б. Бекжонов, В. М. Беленкий, Р. Х. Сафаров; ЎзССР Фанлар академияси. Ядро физикаси институти. – Тошкент: Фан, 1967. – 131 б.
Ядро физикаси бўйича ўзбек тилидаги илк дарсликлар муаллифи[4].
Адабиётлар
- ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
- Развитие ядерной спектроскопии в Ўзбекистоне, Т., 1993; Ўзбекистон ядро физикаси тарихи, Т., 1994; Атом ядроси ва зар-ралар физикаси, Т., 1995; Модда тузилиши, Т., 1997.
Манбалар
- ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
- ↑ Рахим Бегжанович Бегжанов : [Физик] / АН УзССР, Ин-т ядер. физики, Фундам. б-ка; [Сост. Д. А. Гладишев, К. Ш. Азимов]. – Ташкент : Фан, 1990. – 43,[1] с. : портр.; 20 см. – (Материали к биобиблиографии учених Узбекистана)
- ↑ „Он проник в тайны атома“ (ру). нуз.уз (2020-йил 25-феврал). 2022-йил 17-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 30-ноябр 2023-йил.
- ↑ Академик Рахим Бекжанов в памяти друзей и родних [Текст] /сост. М. А. Бекжанова; сост. М. А. Бекжанова. -Ташкент: Фан, 2014. −176 с.: фото. −300 экз
| Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |
| Олим ҳақидаги уşбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. |
- 5-martda tugʻilganlar
- 1930-yilda tugʻilganlar
- Chimkentda tugʻilganlar
- 2000-yilda vafot etganlar
- 23-fevralda vafot etganlar
- Toshkentda vafot etganlar
- Olimlar haqidagi chala maqolalar
- Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
- Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
- Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari
- Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari