Rahmatullo Zoirov sahifasining manbasini koʻrish

{{Olim bilgiqutisi
| ismi                  = Rahmatullo Hamidovich Zoyirov <small> {{lang-tg|Раҳматулло Ҳамидович Зойиров}} </small>
| tasvir = Rahmatillo Zoirov (cropped).jpg
| tasvir_eni = 200px
| izoh =
| tavallud_sanasi = {{tugʻilgan sanasi|1957|3|16}}
| tavallud_joyi = [[Bogʻiston]], {{TavalludJoyi|Boʻstonliq tumani}}, [[Toshkent viloyati]], [[Oʻzbekiston SSR]]<ref>Baʼzi manbalarda uning tugʻilgan joyi [[Qozogʻiston SSR|Qozogʻiston SSR]] [[Turkiston (viloyat)|Janubiy Qozogʻiston viloyati]] [[Boʻstonliq tumani|Boʻstandiq tumani]] deb notoʻgʻri koʻrsatilgan, vaholangki 1956-yil 13-fevralda – Rahmatillo Zoyirov tugʻilishidan bir yil avval Boʻstandiq tumani Oʻzbekiston SSR tarkibiga oʻtkazib, nomi Boʻstonliq tumani deb oʻzgartirilgan</ref>
| vafot_sanasi = <!-- {{vafot sanasi|Yil|Oy|Kun}} -->
| vafot_joyi =
| istiqomat_joylari =
| fuqaroligi = {{SSSR}} → {{TJK}}
| millati =
| sohasi = [[Siyosatchi]], huquq faoli, [[Huquqshunoslik|huquqshunos]] [[Olim|olim]]
| ish_joylari =
| institutlar =
| alma_mater = F. E. Dzerjinskiy nomidagi Xarkov yuridik instituti
| tezis_sarlavhasi =
| akademik_rahbarlari =
| mashhur_shogirdlari =
| mashhur_ishlari =
| oʻtkazayotgan_taʼsiri =
| koʻrsatgan_taʼsiri =
| mukofotlari = [[Fayl:Soviet Guards badge.svg|33px|"Gvardiya" koʻkrak nishoni]] [[Fayl:Знак "Отличник советской армии".png|33px|"Sovet armiyasi aʼlochisi"]]
| turmush_oʻrtogʻi =
| dini = [[Islom]] ([[Hanafiylik]])
| vebsayt =
}}

'''Rahmatullo Hamidovich Zoyirov''' ({{lang-tg|Раҳматулло Ҳамидович Зойиров}}, [[1957|1957-yil]], 16-mart, [[Bogʻiston]], [[Boʻstonliq tumani]], [[OʻzSSR]]) – [[Tojikiston|tojik]] [[Siyosatchi|siyosatchisi]] va huquq faoli, [[Huquqshunoslik|huquqshunos]] [[Olim|olim]], [[dotsent]], [[Fan nomzodi|huquq fanlari nomzodi]], poliglot, [[Dissidentlar|dissident]] va [[Muxolifat|muxolifatchi]]. 2002-yil dekabridan muxolifatdagi Tojikiston Sotsial-demokratik partiyasi asoschisi va rahbari.

== Tarjimai holi ==

Rahmatullo Zoyirov 1957-yil 16-mart kuni [[Toshkent viloyati|Toshkent viloyatining]] [[Boʻstonliq tumani]] [[Chorboq suv ombori]] yaqinida [[Bogʻiston]] qishlogʻida ishchi oilasida tugʻilgan. Otasi – Anduhamid Zoyirov mashhur meʼmor va quruvchi boʻlgan. 1975-yilda oʻzining qishlogʻidagi oʻrta maktabni tamomlagan. Maktab davrida maktab komsomoli kotibi, tuman komsomol byurosi aʼzosi boʻlgan. Harbiy xizmatni 1977—1979-yillarda [[Sovet Armiyasi]] safida [[Germaniya Demokratik Respublikasi|Sharqiy Germaniyada]] oʻtagan va katta serjant unvonini olgan. Armiyada xizmat qilayotganida komsomol komiteti kotiblaridan biri hamda KPSS aʼzoligiga nomzod boʻlgan. Harbiy xizmat davomida oʻzining birinchi medallarini – „Gvardiya“ koʻkrak nishoni hamda „Sovet armiyasi aʼlochisi“ koʻkrak nishonini olgan. Armiyadan qaytgach, mehnat faoliyatini OʻzSSR Toshkent viloyati [[Qibray tumani|Orjonikidze tumanida]] partiya xodimi sifatida boshlagan<ref name="centrasia">{{cite web |url=https://centrasia.org/person2.php?st=1112778960 |title=Зойиров Рахматилло Хамидович |lang=ru |website=«ЦентрАзия» |accessdate=2020-05-16}}</ref>.

1979—1983-yillarda [[Ukraina Sovet Sotsialistik Respublikasi|Ukraina SSRdagi]] [[Xarkov]] yuridik institutida oʻqigan. 1980-yil [[Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi|KPSS]] aʼzoligiga qabul qilingan va partiya maktabida oʻqish davomida [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShning]] ikkita maktabida yurisprudensiya boʻyicha KPSSning namunali aʼzosi sifatida qisqa muddatli amaliyot oʻtagan. Uning soʻzlariga koʻra, aynan AQShda boʻlgani va u yerdagi hayotni oʻz koʻzi bilan koʻrgani dunyoqarashini [[demokratiya]] va [[kapitalizm]] tomon tubdan oʻzgartirgan. [[Huquqshunoslik|Yurisprudensiya]] boʻyicha ilmiy ishlarini 1982-yildan nashr eta boshlagan. Kiyevdagi Huquq akademiyasi [[Aspirantura|aspiranturasini]] tamomlagan. Bir qancha vaqt [[Xarkov|Xarkovdagi]] F. E. Dzerjinskiy nomidagi Xarkov yuridik institutining (hozirgi [[Yaroslav mudriy]] nomidagi Milliy yuridik universiteti) nashriyotida muharrir boʻlib ishlagan. 1986—1988-yillarda KPSS qoshidagi Marksizm—leninizm universitetining [[Xabarovsk]] boʻlimida tahsil olgan. 1988-yilda, „[[qayta qurish]]“ yillarida u Uzoq Sharq dissidentlari bilan yaqin aloqada boʻlgan [[Birobijan|Birobidjandagi]] ([[Yahudiylar muxtor viloyati]]) siyosiy munozaralar klubining asoschilaridan biriga aylangan. Ayni yilda [[Tojikiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|Tojik SSRga]] qaytib keldi va [[Dushanbe|Dushanbeda]] ushbu klubning muqobili yaratdi, klub Tojik SSR tarixidagi birinchi nohukumat tashkilot boʻldi<ref name="centrasia"/>. 1989-yilda Huquqiy taʼlim milliy markazini (2000-yildan „Tojikiston yuridik konsorsiumi“ NT) tashkil qildi<ref name="consortiumtj">{{cite web |url=https://consortiumtj.wordpress.com/about/ |title=Организация - Таджикский юридический консорциум |lang=ru |website=consortiumtj.wordpress.com |accessdate=2020-05-16}}</ref>.

1989-yilda Tojikiston SSR Oliy Kengashiga boʻlib oʻtgan saylovda qatnashib, oʻzining universiteti jamoasi tomonidan nomzodi koʻrsatilgan, ammo „Rastoxez“ milliy demokratik harakati yetakchilaridan biri Mirbobo Mirrahimovga yutqazib qoʻygan<ref name="akhbor">{{cite web |url=http://akhbor-rus.com/-p488-118.htm |title=Юбилей Рахматилло Зоирова – «Дон Кихота» таджикской политики |lang=ru |website=Akhbor-Rus.com |date=2018-03-16 |accessdate=2020-05-16 }}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.

[[1990-lar|1990-yillarda]] Tojikistonning boshqa mamlakatlardagi turli saylovlar, jumladan 1994 va 1998-yillardagi [[Amerika Qoʻshma Shtatlari Kongressi|AQSh Kongressi]] saylovlari, 1996-yilgi [[Rossiya prezidenti]] saylovlari va 1999-yilgi [[Davlat dumasi|Rossiya parlamenti]] saylovlari uchun kuzatuvchi missiyalariga rahbarlik qilgan. [[Tojikiston fuqarolar urushi]] davrida nisbatan betaraflikni saqlagan, ommaviy axborot vositalariga bergan intervyularida va xalqaro uchrashuvlardagi chiqishlarida doimiy ravishda mamlakat tinchligini targʻib qilgan. 1993—1997-yillarda [[Tojikiston fanlar akademiyasi]] xalqaro huquq kafedrasi mudiri, 1998—1999-yillarda Tojikiston Davlat pedagogika universiteti huquqshunoslik kafedrasi mudiri boʻlgan. 1990-yillar va [[2000-lar|2000-yillarning]] boshlarida u koʻplab sobiq Sovet Ittifoqi respublikalariga, xususan, [[Ukraina]]ga tez-tez borib, mahalliy universitetlarda huquq va yurisprudensiya fanidan maʼruzalar oʻqigan<ref name="centrasia"/>.

1998-yilda „Adolat va taraqqiyot“ partiyasini tuzdi va unga rahbarlik qildi, keyinchalik partiya Tojikiston Sotsial-demokratik partiyasi deb nomlandi va hozirgacha unga yetakchilik qilmoqda<ref name="centrasia"/><ref name="stanradar">{{cite web |title=Рахматилло Хамидович Зойиров |url=https://stanradar.com/bio/full/213-zojirov-rakhmatillo-khamidovich.html |subtitle=Досье политиков и общественных деятелей, живущих в странах Центральной Азии, либо связанных с регионом |lang=ru |website=StanRadar |accessdate=2020-05-16 |archive-date=2020-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412014343/https://stanradar.com/bio/full/213-zojirov-rakhmatillo-khamidovich.html |deadlink=no }}</ref><ref name="ozodi">{{cite web |url=https://rus.ozodi.org/a/30394591.html |title=СДПТ не доверяет выборам, но не прочь попасть в парламент |author=Хурсанд Хуррамов, Муллораджаб Юсуфзода, Мумин Ахмади |lang=ru |website=[[Ozodlik radiosi]] tojik xizmati |date=2020-01-24 |accessdate=2020-05-16 |archive-date=2020-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200302151922/https://rus.ozodi.org/a/30394591.html |deadlink=no }}</ref>.

2001—2003-yillarda Rahmatillo Zoyirov [[Tojikiston Prezidentlari|Tojikiston prezidenti]] [[Emomali Rahmon|Emomali Rahmonovning]] huquqiy masalalar va xalqaro siyosat boʻyicha davlat maslahatchisi lavozimida ishladi. 2002-yilda Tojikiston prezidentining farmoni bilan unga ikkinchi darajali davlat adliya maslahatchisi unvoni va adliya [[General-leytenant|general-leytenanti]] unvoni berildi. 2003-yilgi konstitutsiyaviy referendumdan soʻng u referendum mavzulari boʻyicha kelishmovchiliklari sababli barcha lavozimlaridan ozod etildi<ref name="centrasia"/>.

Hozirda SDPT raisi va Tojikiston yuridik konsorsiumi raisi<ref name="consortiumtj"/>.

Siyosatchining oʻziga koʻra, 2013-yildan 2018-yilgacha u siyosiy faoliyati uchun 11 marta jismoniy hujumga uchragan<ref name="akhbor" />.

== Ilmiy faoliyati ==

Rahmatillo Zoirov taniqli huquqshunos olim, [[Fan nomzodi|huquq fanlari nomzodi]], huquqshunoslik, [[Konstitutsiyaviy huquq|konstitutsiyaviy]], jinoiy va [[xalqaro huquq]], [[siyosatshunoslik]], [[Iqtisodiyot|iqtisod]], [[tilshunoslik]] va [[Tojikiston]] tarixiga oid 270 dan ortiq ilmiy ishlar, maqola va monografiyalar, 30 dan ortiq kitob va risolalar muallifi. Tojikiston tarixi, fors-tojik adabiyoti va fiqh ilmida sheʼriyat va falsafaga oid maqolalar muallifi. Ilmiy faoliyatdan tashqari, u bir qator postsovet mamlakatlarida 20 yildan ortiq pedagogik tajribaga ega, shuningdek, inson huquqlari boʻyicha faoliyat bilan shugʻullanadi. Uning ishtirokida huquqshunoslik sohasida Tojikiston Respublikasining 30 dan ortiq qonunlari ishlab chiqilgan<ref name="centrasia"/>.

== Shaxsiy hayoti va qiziqishlari ==
Rahmatillo Zoirov oilali, ikki farzandi va bir necha nevaralari bor. U ona tili – [[Tojik tili|tojik tilidan]] tashqari toʻqqiz tilda – [[Rus tili|rus]], [[Ingliz tili|ingliz]], [[Nemis tili|nemis]], [[Fransuz tili|fransuz]], [[Ukrain tili|ukrain]], [[Oʻzbek tili|oʻzbek]], [[Turk tili|turk]], [[Fors tili|fors]] va [[Dariy tili|dariy]] tillarida soʻzlashadi. Yoshligidan sport bilan muntazam shugʻullanadi, [[futbol|futbolga]] qiziqadi<ref name="centrasia"/>.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* {{cite web |url=https://centrasia.org/person2.php?st=1112778960 |title=Зойиров, Рахматилло Хамидович |lang=ru |website=«ЦентрАзия» |accessdate=2020-05-16}}
* {{cite web |url=http://tjknews.com/?p=4221 |title=«Разговор с Рахматилло Зойировым» – Ответы |lang=ru |website=TJKNews.com |date=2011-02-03 |accessdate=2020-05-16 |arxivsana=2011-05-03 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20110503175156/http://tjknews.com/?p=4221 }}

[[Turkum:Huquq fanlari nomzodlari]]
[[Turkum:Tojikiston siyosatchilari]]
[[Turkum:Tojikiston huquq faollari]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha siyosatchilar]]