Rang zaryadi
Бу мақолада манбалар <реф></реф> тегларига олинмаган ёки умуман кўрсатилмаган. |
Ранг заряди квант хромодинамикасидаги глюонлар ва кваркларга оид квант сони. Бу элементар зарралар бир-бири билан электр зарядлари ўзаро таъсирлашганидек, ҳаракат қилади, аммо иккита белгили электр зарядларидан фарқли ўлароқ у учта рангга эга. Улар „қизил“ ®, „яшил“ (г) ва „кўк“ (б) деб аталади, лекин бу номларнинг биз кундалик ҳаётда кўрадиган ранглар билан ҳеч қандай алоқаси йўқ. Ҳар бир ранг учун анти-ранг ҳам мавжуд: „антиқизил“, „антияшил“ ва „антикўк“.
Ранглар тушунчаси квант хромодинамикасини яратиш жараёнида бир хил квант рақамларига эга бўлган кваркларнинг нуклонларда Паули қоидасини бузмаган ҳолда қандай қилиб бирга мавжуд бўлишини тушунтириш учун таклиф қилинган.
Барионлар ва мезонларни ташкил этувчи кварклар ўзига хос рангга эга. Барионлар турли рангдаги учта кваркдан иборат бўлиб, уларнинг суперпозицияси рангсиз ёки „оқ“ заррачани ҳосил қилади. Мезонлар бир хил рангдаги кварк ва антикваркдан, аниқроғи ранг ва антиколордан иборат бўлиб, улар биргаликда рангсиз заррачаларни ҳам ҳосил қилади.
-
Кваркларнинг ранглари (қизил, яшил, ко'к) биргаликда рангсиз барионни беради.
-
Антикварк ранглари (қизилга қарши, яшилга қарши, ко'к рангга қарши) бирлашганда рангсиз антипартикулни ҳам беради.
Глюонлар билан боғлиқ вазият анчагина мураккаб бўлиб, глюонларнинг ранг зарядлари турли хил ранглар ва антиколорларнинг комбинацияси билан тавсифланади. Умуман, жами 8 та глюон мавжуд: 6 та рангли ва 2 та рангсиз.
Рангсиз глюонлар:
Ранг ўзгариши
Кварклар орасидаги кучли ўзаро таъсирланиш глюонларнинг алмашинуви воситасида амалга оширилади. Бу ҳолда кварклар ўз рангини ўзгартиради. Бундай ўзгаришларнинг намунаси схематик равишда рақамларда кўрсатилган:
-
Барён, 3 кваркдан иборат (қизил, яшил, ко'к), рангларни о'згартиришдан олдин
-
О'заро та'сир жараёнида қизил рангдаги кварк яшил рангга айланиб, глюон чиқаради, қизил-яшил рангга қарши расмда.
-
Яшил кварк қизил-яшил рангга қарши глюонни о'злаштиради ва қизил рангга айланади.
-
Нейтрондаги о'заро та'сирнинг анимацияси.
Адабиётлар
- Р. Фейнман. ҚЕД — ёруғлик ва материянинг ғалати назарияси. М.Наука.1988.118-122-бетлар.
- Георги, Ҳоwард (1999), Лиэ алгебрас ин партиcле пҳйсиcс, Персеус Боокс Гроуп, ИСБН 978-0-7382-0233-4.
- Гриффитҳс, Давид Ж. (1987), Интродуcтион то Элементарй Партиcлес, Неw Ёрк: Жоҳн Wилей & Сонс, ИСБН 978-0-471-60386-3.
- Чристман, Ж. Ричард (2001), „Cолоур анд Чарм“ (ПДФ), Прожеcт ПҲЙСНЕТ доcумент МИСН-0-283
{{cитатион}}: Эхтернал линк ин(ёрдам).|wорк= - Ҳаwкинг, Степҳен (1998), А Бриэф Ҳисторй оф Тиме, Бантам Делл Публишинг Гроуп, ИСБН 978-0-553-10953-5.
- Cлосе, Франк (2007), Тҳе Неw Cосмиc Онион, Тайлор & Франcис, ИСБН 978-1-58488-798-0.