Ранг заряди квант хромодинамикасидаги глюонлар ва кваркларга оид квант сони. Бу элементар зарралар бир-бири билан электр зарядлари ўзаро таъсирлашганидек, ҳаракат қилади, аммо иккита белгили электр зарядларидан фарқли ўлароқ у учта рангга эга. Улар „қизил“ ®, „яшил“ (г) ва „кўк“ (б) деб аталади, лекин бу номларнинг биз кундалик ҳаётда кўрадиган ранглар билан ҳеч қандай алоқаси йўқ. Ҳар бир ранг учун анти-ранг ҳам мавжуд: „антиқизил“, „антияшил“ ва „антикўк“.

Ранглар тушунчаси квант хромодинамикасини яратиш жараёнида бир хил квант рақамларига эга бўлган кваркларнинг нуклонларда Паули қоидасини бузмаган ҳолда қандай қилиб бирга мавжуд бўлишини тушунтириш учун таклиф қилинган.

Барионлар ва мезонларни ташкил этувчи кварклар ўзига хос рангга эга. Барионлар турли рангдаги учта кваркдан иборат бўлиб, уларнинг суперпозицияси рангсиз ёки „оқ“ заррачани ҳосил қилади. Мезонлар бир хил рангдаги кварк ва антикваркдан, аниқроғи ранг ва антиколордан иборат бўлиб, улар биргаликда рангсиз заррачаларни ҳам ҳосил қилади.

Глюонлар билан боғлиқ вазият анчагина мураккаб бўлиб, глюонларнинг ранг зарядлари турли хил ранглар ва антиколорларнинг комбинацияси билан тавсифланади. Умуман, жами 8 та глюон мавжуд: 6 та рангли ва 2 та рангсиз.

г1=(рб¯+бр¯)/2,г2=−и(рб¯−бр¯)/2,{\дисплайстйле г_1=(р\бар{б}+б\бар{р})/\сқрт{2}, \ққуад г_2=-и(р\бар{б}-б\бар{р})/\сқрт{2},}
г4=(рг¯+гр¯)/2,г5=−и(рг¯−гр¯)/2,{\дисплайстйле г_4=(р\бар{г}+г\бар{р})/\сқрт{2}, \ққуад г_5=-и(р\бар{г}-г\бар{р})/\сқрт{2},}
г6=(бг¯+гб¯)/2,г7=−и(бг¯−гб¯)/2.{\дисплайстйле г_6=(б\бар{г}+г\бар{б})/\сқрт{2}, \ққуад г_7=-и(б\бар{г}-г\бар{б})/\сқрт{2}.}

Рангсиз глюонлар:

г3=(рр¯−бб¯)/2,г8=(рр¯+бб¯−2гг¯)/6.{\дисплайстйле г_3=(р\бар{р}-б\бар{б})/\сқрт{2}, \ққуад г_8=(р\бар{р}+б\бар{б}-2г\бар{г})/\сқрт{6}.}

Ранг ўзгариши

Кварклар орасидаги кучли ўзаро таъсирланиш глюонларнинг алмашинуви воситасида амалга оширилади. Бу ҳолда кварклар ўз рангини ўзгартиради. Бундай ўзгаришларнинг намунаси схематик равишда рақамларда кўрсатилган:

Адабиётлар

  • Р. Фейнман. ҚЕД — ёруғлик ва материянинг ғалати назарияси. М.Наука.1988.118-122-бетлар.
  • Георги, Ҳоwард (1999), Лиэ алгебрас ин партиcле пҳйсиcс, Персеус Боокс Гроуп, ИСБН 978-0-7382-0233-4.
  • Гриффитҳс, Давид Ж. (1987), Интродуcтион то Элементарй Партиcлес, Неw Ёрк: Жоҳн Wилей & Сонс, ИСБН 978-0-471-60386-3.
  • Чристман, Ж. Ричард (2001), „Cолоур анд Чарм“ (ПДФ), Прожеcт ПҲЙСНЕТ доcумент МИСН-0-283 {{cитатион}}: Эхтернал линк ин |wорк= (ёрдам).
  • Ҳаwкинг, Степҳен (1998), А Бриэф Ҳисторй оф Тиме, Бантам Делл Публишинг Гроуп, ИСБН 978-0-553-10953-5.
  • Cлосе, Франк (2007), Тҳе Неw Cосмиc Онион, Тайлор & Франcис, ИСБН 978-1-58488-798-0.