Ranve boylami
Неврология ва анатомияда Ранве бойлами (ёки тугуни)[1][2], шунингдек, миелинли ғилоф бўшлиқлари деб ҳам аталади, аксолемма ҳужайрадан ташқари бўшлиққа таъсир қиладиган миелинли аксон бўйлаб пайдо бўлади. Ранве тугунлари изоляцияланмаган ва ион каналлари билан юқори даражада бойитилган бўлиб, уларга ҳаракат потенциалини қайта тиклаш учун зарур бўлган ионлар алмашинувида иштирок этиш имконини беради. Миелинли аксонларда нерв ўтказувчанлиги тузли ўтказувчанлик деб аталади, чунки ҳаракат потенциали аксон бўйлаб бир тугундан иккинчисига "сакраш" каби ҳаракатлар билан ўтади. Бу ҳаракат потенциалининг тезроқ ўтказилишига олиб келади.
Вазифаси
Ҳаракат потенциали
Ҳаракат потенциали - бу ҳужайра мембранаси бо'йлаб ҳаракатланадиган мусбат ва манфий ионли разряднинг ко'тарилиши.[3] Ҳаракат потенциалларини яратиш ва о'тказиш асаб тизимидаги асосий алоқа воситасидир. Ҳаракат потенциаллари аксонларнинг плазма мембранасидаги кучланишнинг тез о'згаришини ифодалайди. Ушбу тез о'згаришлар плазма мембранасида жойлашган кучланишли ион каналлари орқали амалга оширилади. Ҳаракат потенциали ҳужайранинг бир жойидан иккинчисига о'тади, лекин мембрана бо'йлаб ион оқими фақат Ранвиэр тугунларида содир бо'лади. Натижада, ҳаракат потенциали сигнали миелин қобиг'и бо'лмаган аксонларда бо'лгани каби силлиқ тарқалишдан ко'ра, аксон бо'йлаб тугундан тугунга о'тади. Тугунларда кучланиш билан бог'ланган натрий ва калий ион каналларининг то'планиши бу хатти-ҳаракатга имкон беради.
Тузли о'тказувчанлик
Аксон миелинсиз ёки миелинсиз бо'лиши мумкинлиги сабабли, ҳаракат потенциали аксон бо'йлаб ҳаракатланишнинг иккита усулига эга. Бу усуллар миелинсиз аксонлар учун узлуксиз о'тказувчанлик, миелинли аксонлар учун тузли о'тказувчанлик деб аталади. Тузли о'тказувчанлик миелинли аксон бо'йлаб дискрет сакрашларда ҳаракатланадиган ҳаракат потенциали сифатида аниқланади.
Бу жараён заряднинг Ранвиэрнинг кейинги тугунига пассив равишда тарқалиб, уни чегарагача деполаризациялаши сифатида тавсифланади, бу эса кейинчалик ушбу минтақада ҳаракат потенциалини ишга туширади, кейинчалик пассив равишда кейинги тугунга тарқалади ва ҳоказо.
Тузли о'тказувчанлик миелин қобиг'и бо'лмаган аксон бо'йлаб содир бо'ладиган о'тказувчанликка нисбатан бир афзаллик беради. Бу шуни англатадики, ушбу о'тказувчанлик режими томонидан тақдим этилган ортиб бораётган тезлик нейронлар о'ртасидаги о'заро та'сирни тезроқ та'минлайди. Бошқа томондан, нейроннинг о'ртача отиш тезлигига қараб, ҳисоб-китоблар шуни ко'рсатадики, олигодендроситларнинг дам олиш потенциалини сақлаб қолиш учун энергия сарфи ҳаракат потенциалларининг энергия тежашидан устун бо'лиши мумкин.[4] Шундай қилиб, аксон миелинацияси энергияни тежашга олиб келмайди.
Тарихи
Узун нервларнинг миелин қопламини 1854 йилда немис патологи-анатоми Рудолф Вирхов[5] кашф этган ва номини берган[6]. Франсуз патологи ва анатоми Луи-Антуан Ранвиэр кейинчалик унинг номини олган миелин қобиг'идаги тугунларни ёки бо'шлиқларни топди. Лионда туг'илган Ранвиэр 19-аср охиридаги энг ко'зга ко'ринган гистологлардан бири эди. Ранвиэр 1867 йилда патологик тадқиқотларни то'хтатди ва физиолог Клод Бернарднинг ёрдамчиси бо'лди. 1875 йилда у Франс коллежида умумий анатомия бо'лимининг раиси бо'лган.
Унинг такомиллаштирилган гистологик усуллари ва шикастланган ва нормал нерв толалари устида ишлаганлиги бутун дунёга машҳур бо'лди. Унинг тола тугунлари ва кесилган толаларнинг насли ва регенерацияси бо'йича кузатишлари Салпетриэрдаги Париж неврологиясига катта та'сир ко'рсатди. Ко'п о'тмай, у нерв толалари қобиг'идаги бо'шлиқларни топди, кейинчалик улар Ранвиэр тугунлари деб номланди. Кейинчалик бу кашфиёт Ранвиэрни миелин қобиг'и ва Шванн ҳужайраларини синчковлик билан гистологик текширишга олиб келди.[7]
Манбалар
Бу мақола бирорта туркумга қўшилмаган. Илтимос, мақолага алоқадор туркумлар қўшиб ёрдам қилинг. (Апрел 2024) |
- ↑ "ноде оф Ранвиэр". Лехиcо УК Энглиш Диcтионарй. Охфорд Университй Пресс. н.д.
- ↑ "ноде оф Ранвиэр". Мерриам-Wебстер Диcтионарй.
- ↑ Фрй, C (2007). "Cелл пҳйсиологй И". Сургерй (Охфорд). 25 (10): 425–429. дои:10.1016/ж.мпсур.2007.07.007.
- ↑ Ҳаррис; Атwоод (2012). "Тҳе Энергетиcс оф CНС Wҳите Маттер". Жоурнал оф Неуросcиэнcе. 32 (1): 356–371. дои:10.1523/ЖНЕУРОСCИ.3430-11.2012. ПМC 3272449. ПМИД 22219296.
- ↑ сйнд/3816 ат Wҳо Намед Ит?
- ↑ Вирчоw Р (1854). "Üбер дас аусгебреитете Воркоммен эинер дем Нервенмарк аналоген Субстанз ин ден тиэрисчен Геwебен". Арчив фüр патҳологисче Анатомиэ унд Пҳйсиологиэ унд фüр клинисче Медиcин. 6 (4): 562–572. дои:10.1007/БФ02116709. С2CИД 20120269.
- ↑ Барбара Ж.Г. (2005). "Лес éтранглеменц аннулаирес де Лоуис Ранвиэр (1871)" (ПДФ). Леттре дес Неуросcиэнcес. 28: 3–5.