Ziyosfera

Rayhona Jabboriy

Райҳона Жабборий (форсча: ریحانه جباری‎‎; тах. 1988 — 25-октябр 2014) Эронда Эрон Разведка вазирлигининг собиқ ходими Мортезо Абдолали Сарбандийни ўлдиришда айбланиб судланган аёл эди[1][2][3][4]. У 2007-йилдан 2014-йил октябрида даъво қилинган зўрловчини ўлдиргани учун дорга осиб қатл этилгунга қадар қамоқда бўлган[5]. У қамоқда бўлган пайтида воқеалар хотираларини ёзиб қолдирган. Унинг биринчи адвокати Муҳаммад Мустафоий бўлган. У Райҳона Жабборийнинг ҳикоясини ўз блогида эълон қилган[6]. Эрон қонунларига кўра, унинг айби исботланиб, ўзини ҳимоя қилиш ҳақидаги даъвоси асоссиз деб топилгач, қатлни тўхтатиш ҳуқуқи фақат жабрланувчи оиласига тегишли эди; прокуратура уринишларига қарамай, жабрланувчининг оиласи қатл этишни талаб қилишда давом этган.

Райҳона Жабборий
Таваллуди
Райҳона Жабборий

тах. 1988
Эрон
Вафоти 25-октябр 2014-йил(2014-10-25)
(26 ёшда)
Гоҳардашт қамоқхонаси, Теҳрон, Эрон
Вафоти сабаби дорга осиб ўлдирилган
Касби Интериор дизайнер
Машҳур ишлари Қотилликда айбдор деб топилиб, ўзининг тахминий зўравонини ўлдиргани учун қатл этилган.
Жиноий мақоми амалга оширилган

Тарихи

2007-йилда Сарбандий интерер дизайнери бўлган Райҳона Жабборий билан бир кафеда учрашиб, уни иш битимини муҳокама қилиш учун ўз офисига келишга кўндирган. Офисда бўлган пайтида Сарбандий Райҳона Жабборийни зўрлашга уринган. Жабборий унга пичоқ санчиб, кейин воқеа жойидан қочиб кетган. Сарбандий кўп қон кетишидан вафот этган[7]. Бироқ прокурорларнинг маълумотига кўра, Жабборий Сарбандийни ўлдириш режаси ҳақида дўстига матнли хабар юборган. У Сарбандийни ўлдиришидан икки кун олдин пичоқ сотиб олгани аниқланган[4].

Эрон бўйича Бирлашган Миллатлар Ташкилоти инсон ҳуқуқлари бўйича махсус маърузачиси Аҳмад Шаҳиднинг айтишича, Райҳона Жабборий Сарбандий томонидан унинг офисини қайта жиҳозлаш учун ёлланган ва у уни жинсий зўравонлик содир этилган квартирага олиб борган. Сарбандийнинг оиласи бу қотиллик олдиндан режалаштирилганини, Райҳона Жабборий эса қотилликдан икки кун олдин пичоқ сотиб олганини тан олганини таъкидлади. Бироқ, иддаоларга кўра, полиция уни қийноқ остида ва терговчилар синглисига зарар етказиш билан қўрқитганидан кейин ёлғон иқрор беришга мажбур қилган. Кўплаб халқаро инсон ҳуқуқлари ташкилотлари Эрон расмийлари томонидан иш бўйича коррупсия ва такрорий талафотлар юзасидан жиддий хавотирлар туфайли бир неча бор ишни қайта кўриб чиқишни сўраган[4].

Қўлга олиниши ва суд жараёни

Қўлга олингач, Райҳона Жабборий икки ой давомида якка камерада, оиласи ва адвокатидан мутлақо ажратилган ҳолда сақланган[8]. 2009-йилда у Теҳрон суди томонидан ўлим жазосига ҳукм қилинган. „Амнестй Интернатионал“ маълумотларига кўра, Райҳона Жабборий Сарбандийни пичоқлаганини тан олган, бироқ уйда бўлган бошқа бир киши уни ўлдирганини даъво қилган[8].

Амнестй Интернатионал[9], Бирлашган Миллатлар Ташкилоти ва Европа Иттифоқи унинг ҳаётини сақлаб қолиш учун лобби қилган. 2014-йил апрел ойига мўлжалланган қатл санаси унинг ижросини тўхтатишга қаратилган халқаро кампания 20 000 та имзо тўплаганидан сўнг кечиктирилган[манба керак].

2014-йил 29-сентябрда унинг қатл этилиши яқин кунларда амалга оширилиши эълон қилинган[10]. 2014-йил 1-октябрда эса қатл режаси вақтинча тўхтатилгани ҳақида хабар берилган[11][12]. Унинг қатлини тўхтатишга қаратилган кампаниялар ижтимоий тармоқларда ҳам олиб борилган, бироқ „Тасним“ агентлигининг хабар беришича, Райҳона Жабборийнинг қариндошлари жабрланувчи оиласидан кечирим олишга муваффақ бўлмаган[8].

Ўлими ва мероси

Райҳона Жабборий 2014-йил 25-октябр тонгида Каражнинг шимолидаги Гоҳардашт қамоқхонасида дорга осиш йўли билан қатл этилган[13][8][14]. У онасига йўллаган сўнгги аудио хабарида ўз аъзоларини номи ошкор қилинмаган ҳолда донорликка топширилишини таъминлашни илтимос қилган[15].

Халқаро муносабатлар

Амнестй Интернатионал Райҳона Жабборий нуқсонли терговдан сўнг ҳукм қилинганини, уйда бўлган бошқа бир киши Сарбандийни ўлдирганини ҳақидаги унинг даъволари эса етарлича текширилмаганини таъкидлаган[8][4].

Италиялик адабиёт бўйича Нобел мукофоти лауреати Дарио Фо Райҳона Жабборийга бағишлаб „Райҳона Жабборий портрети“ номли расм чизган[16].

Оммавий маданиятда

2023-йилда немис кинорежиссёри Стеффи Ниэдерзолл „Теҳронда етти қиш“ номли, Райҳона Жабборийнинг иши ҳақидаги ҳужжатли филмини тақдим этди. Ўша йили Райҳона Жабборийнинг онаси Шоле Пакраван „Қандай қилиб капалак бўлиш мумкин: қизим Райҳона Жабборийнинг қисқа, жасур ҳаёти“ номли китобини нашр эттирди, унда у қизининг ҳикоясига шахсий нигоҳ билан қараган[манба керак].

Манбалар

  1. ↑ „ریحانه جباری اعدام شد“ (фа). صدای آمریکا (2014-йил 24-октябр). Қаралди: 2021-йил 26-октябр.
  2. ↑ „واکنش مقام‌های ایران به بازتاب حکم اعدام جباری در غرب“ (фа). رادیو فردا (2014-йил 30-октябр). Қаралди: 2021-йил 26-октябр.
  3. ↑ „حوادث“ (2014-йил 31-октябр). 2014-йил 31-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 26-октябр.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Жоҳнстон, Чрис. „Иран эхеcутес Рейҳанеҳ Жаббари деспите глобал аппеалс фор ретриал“ (эн-ГБ). Тҳе Гуардиан (2014-йил 25-октябр). Қаралди: 2025-йил 11-ноябр.
  5. ↑ Таҳер. „Иран неwс упдате“ (2014-йил 24-март).
  6. ↑ „محمد مصطفایی“. 2014-йил 31-октябрда асл нусхадан архивланган.
  7. ↑ „Иран ҳангс wоман деспите интернатионал упроар“. Ал Жазеэра (2014-йил 26-октябр).
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 „Иран ҳангс Рейҳанеҳ Жаббари деспите cампаигн“. ББC Неwс (2014-йил 25-октябр).
  9. ↑ „Стоп Реиҳанеҳ Жаббари Эхеcутион“.
  10. ↑ „ҲРАНА Неwс Агенcй: 2 wомен аре счедулед то бе эхеcутед томорроw морнинг“. Ҳрана - Неwс Аганcй (2014-йил 29-сентябр). 2014-йил 7-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2026-йил 20-май.
  11. ↑ „Ҳуман Ригҳц Wатч: Иран: Стоп Wоман'с Эхеcутион“. 2014-йил 2-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 4-декабр.
  12. ↑ „Рейҳанеҳ Жаббари: Иран постпонес эхеcутион оф wоман дуэ то ҳанг фор мурдер оф ҳер аллегед аттемптед рапист“. Тҳе Индепендент (2014-йил 30-сентябр).
  13. ↑ „ریحانه جباری اعدام شد“. ББC Неwс (2014-йил 25-октябр).
  14. ↑ Ал Жазеэра. „Амнестй: Иран сет то ҳанг wоман ат даwн“.
  15. ↑ Даниэл Полити (26 Оcтобер 2014). "Ҳангед Ираниан Wоман Леавес Ҳеартбреакинг Ласт Мессаге". Слате. ҳттп://www.слате.cом/блогс/тҳе_слатест/2014/10/26/рейҳанеҳ_жаббари_ҳангед_ираниан_wоман_леавес_ҳеартбреакинг_ласт_мессаге.ҳтмл. 
  16. ↑ (италянча) Дарио Фо, Иран: Рейҳанеҳ, унъинаccеттабиле виоленза („Иран: Рейҳанеҳ, ан унаccептабле виоленcе“) 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Rayhona_Jabboriy" dan olindi