Raymonde de Laroche
Раймонде де Лароче (1882-йил 22-август – 1919-йил 18-июл) — франсуз учувчиси бўлиб, 1910-йил 8-март куни дунёдаги биринчи расмий лицензияга эга аёл пилотга айланган. У, шунингдек, самолётни бошқарган илк аёл сифатида ҳам қаралади.
| Раймонде де Лароче | |
|---|---|
|
Раймонде де Лароче 1909-йилда | |
| Таваллуди |
Элисе Раймонде Дероче 22-август 1882-йил Париж, Франсия |
| Вафоти |
18-июл 1919-йил (36 ёшда) Ле Cротой аэродроми, Франсия |
| Касби | Авиатор |
У дунёда биринчи бўлиб учувчи лицензияларини беришни бошлаган ташкилот — Франсия аэроклуби томонидан берилган 36-рақамли самолёт учувчиси лицензиясини олган. Ўша даврда учувчи лицензиялари фақат тижорат мақсадида парвоз қилувчи пилотлар учун талаб этилган.
Дастлабки ҳаёти
1882-йил 22-августда Париж, Франсияда Элисе Раймонде Дероче номи билан туғилган, де Лароче сантехникнинг қизи эди. У болалигида спортга қизиққан, кейинчалик эса мотоцикллар ва автомобилларга ҳам қизиқиш билдирган. Ёшлигида у актриса бўлиб ишлаган ва саҳнада “Раймонде де Лароче” тахаллусидан фойдаланган. У Wилбур Wригҳтнинг 1908-йилда Парижда амалга оширган моторли парвоз намойишларидан илҳомланган ва бир нечта авиаторлар, жумладан рассомдан авиаторга айланган Лéон Делагранге билан шахсан таниш бўлган. Делагранге унинг ўғли Андрéнинг отаси бўлиши мумкинлиги ҳақида тахминлар мавжуд. Шу барча омиллар та’сирида де Лароче ўзи ҳам учишни ўрганишга қат’ий қарор қилган[1].
Авиациядаги ютуқлари

1909-йил октабрида де Лароче дўсти, авиатор ва самолёт қурувчиси Чарлес Воисиндан учишни ўргатишини сўради. 1909-йил 22-октабрда де Лароче Шалондаги Воисин ака-ука иш базасига борди, бу Париждан 90 миля (140 км) шарқда эди. Воисин самолёти фақат битта кишига мўлжалланган бўлиб, у самолётни ўз-ўзидан бошқарди, Воисин эса ерда туриб кўрсатмалар берди. У ҳаво майдонида тахиингни ўрганганидан сўнг, учиб кетди ва 300 ярд (270 м) масофани босиб ўтди[1]. Де Лароче’нинг парвози кўпинча дунёда оғирроқ-ҳаво самолётида биринчи парвоз қилган аёл сифатида тилга олинади; шунингдек, бир йил олдин П. Ван Поттелсбергҳе ва Тҳéрèсе Пелтиэрнинг мос равишда Ҳенри Фарман ва Делагранге билан йўловчи сифатида учганлиги ма’лум, лекин улар пилот бўлмаган[2].
Ўнлаб йиллар ўтиб, авиация журналисти Ҳаррй Ҳарпер шундай ёзган: де Лароче Воисин самолётида машҳур парвозини амалга оширгунга қадар у фақат бир марта, қисқа йўловчи парвозини амалга оширган. У бошқарувни қўлга олганида, Чарлес Воисин унга парвоз қилишни қат’иян тақиқлаган; де Лароче ҳаво майдонида икки марта тахи қилгач, "ўн ёки ўн беш фут баландликда" учди ва бошқарувни "совуқ, тез ва аниқ" тарзда амалга оширди[3].

Габриэл Воисин ёзганидек, "... ака-укам тўлиқ унинг қўл остида эди"[4], де Лароче’нинг тайёргарликсиз ва Воисин буйруқларига қарши парвоз қилган мустақил аёл сифатидаги ҳикояси деярли романтизация қилинган бўлиши мумкин. Флигҳт журнали парвозданоқ бир ҳафта ўтгач, шундай хабар берган: "Бир муддат Баронесса Шалон шаҳридаги Воисин инструктор М. Чатеау’дан дарслар олган ва ўтган жума куни у биринчи марта рулни қўлга олди. Ушбу дастлабки ҳаво саёҳати жуда қисқа бўлиб, терра фирма 300 ярд (270 м) масофадан сўнг қайта қўлга киритилди"[5]. Флигҳт журнали шунингдек де Лароче’га "Баронесса" унвони беришга сабаб бўлган, чунки у нобле туғилмаган эди.[1]:9 Флигҳт қўшимча қилган: эртаси куни у учиш майдонини икки марта айланиб чиққан, "айланишлар мукаммал осонлик билан амалга оширилган. Тахминан 6 км масофали бу парвоз пайтида кучли шамол бўлган, лекин биринчи икки айланишдан кейин Баронесса шуни айтдики, бу уни безовта қилмаган, чунки у самолётни тўлиқ назорат қилган"[5].
1910-йил 8-мартда[1], де Лароче дунёда биринчи бўлиб пилотлик лицензиясини олди, Аэро-Cлуб оф Франcе унга Фéдéратион Аéронаутиқуэ Интернатионале (Халқаро Авиация Федерацияси ёки Ф.А.И.) томонидан 36-рақамли лицензия берди.

Де Лароче Ҳелиополис (Миср), шунингдек Саинт Петерсбург, Будапест ва Роуэн шаҳарларидаги авиация учрашувларида иштирок этди. Санкт-Петербургдаги кўргазмада унга шахсан цар Николай ИИ томонидан табриклар билдирилди. У ерда яна бир бор "Баронесса" де Лароче сифатида тақдим этилди ва шу вақтдан бошлаб бу унвон кенг қўлланила бошланди[1].
Де Лароче’нинг ҳаракатлари муаммосиз бўлмаган. Ла Петите Гиронде 1910-йил 5-январда унинг фаолияти ҳақида хабар берган. Уни учувчи биринчи аёл деб атаб, Шалон ҳаво майдонида парвоз қилаётганда самолёти 4-5 метр баландликда учган, лекин бирданига қулаб тушган. Дастлаб ҳушсиз бўлган де Лароче кейин ички жароҳат туфайли оғриқдан шикоят қилган[6]. 1910-йил июл ойида де Лароче Франсиядаги Реимсда бўлиб ўтган ҳафталик авиация кўргазмасида иштирок этган. 8-июл куни унинг самолёти қулаб, у шикастланган, соғайиши шубҳа остида бўлган, лекин икки йил ўтиб у соғлом бўлиб, учишга қайтган. 1912-йил 26-сентабрда у ва Чарлес Воисин автомобил ҳалокатига учраган. Воисин ҳалок бўлган, де Лароче оғир жароҳат олган[7].
1913-йил 25-ноябрда де Лароче Аэро-Cлуб оф Франcе нинг Фемина Cуп мукофотини тўхтовсиз тўрт соат давом этган узоқ масофали парвоз учун қўлга киритган[8].
Биринчи жаҳон уруши давомида, аёллар учун учиш хавфли ҳисобланганлиги сабабли, у ҳарбий ҳайдовчи сифатида хизмат қилган, офицерларни орқа чизиқлардан фронтга олиб борган[1].
1919-йил июн ойида де Лароче икки аёллар баландлик рекордини ўрнатган[9], бири 15,700 фут (4,800 м); ва аёллар масофа рекорди, 201 миля (323 км)[1].
Вафоти ва мероси
1919-йил 18-июлда[10], исте’додли муҳандис бўлган де Лароче Ле Cротой ҳаво майдонига борди, у биринчи аёл тест пилот бўлиш режаси доирасида эди[11]. У тажриба самолётида биринчи ёрдамчи пилот сифатида учди (ушбу парвоз қилган ёки қилмаганлиги нома’лум); самолёт қўниш чоғида тез пасайиб, қулаб тушди ва де Лароче ҳамда ёрдамчи пилот ҳалок бўлди[1].
Франсиядаги Парис–Ле Боургет Аирпорт аэропортида де Лароче ҳайкали мавжуд[12].
2010-йил 6–12-март кунлари, Лицензияга эга аёл пилотлар юз йиллиги муносабати билан, уч қит’адан саккиз мамлакатдан аёл пилотлар 20 турдаги самолётдан фойдаланиб янги дунё рекордини ўрнатди: бир ҳафта ичида 310 қиз ва аёл биринчи марта аёл пилотлар томонидан учишни ўрганди[13].
Wомен оф Авиатион Wорлдwиде Wеэк ҳар йили 8-мартни ўз ичига олган ҳафта давомида ўтказилади, бу Раймонде де Лароче’нинг пилотлик лицензияси олиш кунининг йиллиги сифатида нишонланади[14].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 Эилеэн Ф. Лебоw. Бефоре Амелиа: Wомен Пилоц ин тҳе Эарлй Дайс оф Авиатион. Брассей'с, 2003 — 14-бет. ИСБН 978-1-57488-532-3. Қаралди: 2011-йил 7-март.
- ↑ Эарлй Авиаторс – Пелтиэр Биограпҳй
- ↑ Аир Траилс, Жулй 1953. "Тҳе Браве Баронесс – Фирст Лиcенсед Ладйбирд" бй Ҳаррй Ҳарпер.
- ↑ Воисин, Г.: Мес 10000 Cерфс-Воланц. Эдитионс Табле Ронде, 1960. ИСБН 2-7103-2012-6.
- ↑ 5,0 5,1 Флигҳт, паге 695, 30 Оcтобер 1909.
- ↑ „Ла Петите Гиронде“ (1910-йил 5-январ).
- ↑ Эарлй Авиаторс – Чарлес Воисин Биограпҳй
- ↑ „Мме де Лароче гагне ла Cоуп Фемина“ (фр) (1913-йил 10-декабр), с. 669. Қаралди: 2017-йил 29-ноябр.
- ↑ Университй оф Ҳоусон, "Энгинес оф оур Ингенуитй, Но. 1813: Раймонде де Лароче", ундатед артиcле бй Жоҳн Ҳ. Лиэнҳард, ретриэвед он 27 Марч 2008.
- ↑ Полаccо, Мичел. Поурқуои дес авионс с'écрасент-илс энcоре ? (фр). Ҳачетте, 2017 — 22-бет. ИСБН 9782851209764.
- ↑ „Раймонде де Лароче“. Wомен ин Авиатион анд Спаcе Ҳисторй. Натионал Аир анд Спаcе Мусеум. 2022-йил 6-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 28-феврал.
- ↑ „Учиш Баронессаси“. Ҳисториc Wингс (2013-йил 8-март). Қаралди: 2019-йил 28-феврал.
- ↑ „Аёл Пилотлар Рекорди: 310 Биринчи Парвоз“. АВwеб (2010-йил 1-апрел). 2010-йил 4-апрелда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „WОАW – Тез-тез сўраладиган саволлар“. Wомен оф Авиатион Wорлдwиде Wеэк (2015-йил 6-октябр). Қаралди: 2019-йил 28-феврал.
Ҳаволалар
| Викиомборда „Раймонде де Лароче“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |
- 22-avgustda tugʻilganlar
- 1882-yilda tugʻilganlar
- 1919-yilda vafot etganlar
- 18-iyulda vafot etganlar
- 1882-yilda tug‘ilganlar
- Fransuz aviatsiya pionerlari
- Fransiyada aviatsiya avariyalarida halok bo‘lgan uchuvchilar
- Parijdan bo‘lgan uchuvchilar
- Fransuz baroneslari
- Père Lachaise qabristonida dafn qilinganlar
- Fransuz aviatsiya rekordchilari
- Fransuz ayol aviatsiya rekordchilari
- 1919-yilda aviatsiya avariyalarining qurbonlari
- Ayol aviatsiya pionerlari