Razzoq Hamroyev
Раззоқ Ҳамроев (1910-йил 30-ноябр; Шофиркон тумани, Тезгузар қишлоғи — 1981-йил 5-май; Тошкент) — актёр, режиссёр, педагог. Ўзбекистон ССР халқ артисти (1951). Халқ артисти (1973). Тошкентдаги Ўлка Эрлар билим юртини (1930), Тошкент театр ва рассомлик санъати институтини тугатган (1954). Наманган театри асосчиларидан (1931). Наманган театрида актёр, режиссёр, бош режиссёр, бадиий раҳбар (1931—1945). 1946-йилдан Муқимий театрида актёр, режиссёр, бош режиссёр (1959—1976), 1977-йилдан режиссёр, айни вақтда, 1954-йилдан Тошкент театр ва рассомлик санъати институтида дарс берган, профессор (1978-йилдан). „Тоҳир ва Зуҳра“ (С. Абдулла)даги Нозим, „Рустам“ (У. Исмоилов)даги Рустамлар Ҳамроевнинг саҳнада яратган илк образларидир. Ҳамроев саҳна ва экран навоийномасининг шаклланишига салмоқли ҳисса қўшган. Хуршиднинг Алишер Навоий достонлари асосида яратилган „Фарҳод ва Ширин“ мусиқали драмасида Хусрав, Хоқон ролларини, „Навоий“ (Ойбек) драмасида Навоий ролини ижро этган. Шунингдек, унинг театр саҳнасида яратган Фердинанд (Ф.Шиллер, „Макр ва муҳаббат“), Панталоне (К. Гоцси, „Маликаи Турондот“), Арслон (К.Яшин, „Тор-мор“), Муқимий (С.Абдулла, „Муқимий“), Ҳамза (Комил Яшин, А. Умарий, „Ҳамза“), Труфалдино, Кавалер (К.Голдони, „Икки бойга бир малай“, „Мусофирхона бекаси“), Малволио (Уилям Шекспир, „Ўн иккинчи кеча“), Меливой (Ҳ. Ғулом, „Тошболта ошиқ“) каби образлари ҳам машҳур.
| Раззоқ Ҳамроев | |
|---|---|
| Файл:Раззоқ Ҳамроев.жпг | |
| Туғилган санаси | 30-ноябр 1910-йил |
| Туғилган жойи | Тезгузар қишлоғи, Бухоро амирлиги (ҳозирги Шофиркон тумани, Бухоро вилояти, Ўзбекистон) |
| Вафот санаси |
5-май 1981-йил (70 ёшда) |
| Вафот жойи | Тошкент, Ўзбекистон ССР, СССР |
| Фуқаролиги |
|
| Касби |
Актёр, театр режиссори, театр ўқитувчиси |
| Мукофотлари |
|
| ИМДб | ИД 0451140 |
Ҳ. ўзбек киносида ҳам чуқур фалсафий, ҳажвий, мазмунли образлар яратди: Нозим („Тоҳир ва Зуҳра“), Навоий („Алишер Навоий“), Хўжа Насриддин („Насриддиннинг саргу-заштлари“), Беруний („Абу Али ибн Сино“), Муқимий („Фурқат“), Мирзакарим қутидор („Ўтган кунлар“), Тоға („Ёрёр“), Тоштемир дорбоз („Дорбозлар“), Ибн Ироқ („Абу Райҳон Беруний“), Жаъфарбек („Жай-хун“), Раҳимжон мироб („Мирзачўл“), Усмонбой („Хоразм афсонаси“), номозов („Командирнинг қайтиши“), Ғофир („Сени кутамиз, йигит“) ва бошқа шулар жумласидан. Актёр экранда яратган Алишер Навоий образи санъаткор ижодида алоҳида ўрин тутади. Наво-ийни мутаффаккир шоир, халқпарвар давлат арбоби, содиқ дўст сифатида ёрқин гавдалантирди, унинг ички кечинмаларини томошабинга моҳирона етказди, давр қарама-қаршиликларини ифодалашда катта истеъдодини намойиш қилди. 1968-йил Муқимий театрида шоирнинг 525 йиллиги муносабат билан Ҳ. „Навоий Астрободда“ (И.Махсумов; Ю.Ражабий, С.Жалил) мусиқали драмасини саҳналаштириб, ўзи бош ролни ижро этди. Навоийнинг байтуғазалларини ажойиб талаффузда маъноли, жарангдор, юксак маҳорат билан ва таъсирчан ўқиш билан образнинг таъсир кучини янада оширди.
Унинг режиссёр сифатида айниқса, мусиқали драма жанри тараққиётида хизматлари алоҳида. „Фарҳод ва Ширин“, „Лайли ва Мажнун“, „Олтин кўл“, „Нурхон“, „Макр ва муҳаббат“, „Му-қимий“, „Гули сиёҳ“, „Фарғона тонг отгунча“, „Тошболта ошиқ“ каби Ҳ. режиссёрлик қилган драма, комедия, мусиқали драма каби турли жанрдаги спектакллар чуқур ҳаётийлиги, юксак ижро савияси ва теран ғоявий мазмуни билан ажралиб туради. У нафақат Муқимий театрида балки республикамизнинг вилоят театрларида ҳам кўпгина спектакллар саҳналаштирган.
Давлат мукофоти (1948), Ҳамза номидаги Ўзбекистон Давлат мукофотлари (1970)[1] лауреати. Вафотидан сўнг "Буюк хизматлари учун" ордени билан мукофотланган (2003).[2]
Биографияси
Раззоқ Ҳамроэв 1910-йил 30-ноябр Шофиркон тумани, Тезгузар қишлоғида туғилган. У актёр, режиссор ва педагог сифатида ўз фаолиятини олиб борган.
Ўрта мактабни Тезгузарда тамомлаб, 1930-йилда Тошкент эркаклар та’лим институтида ўқиган. Сўнгра Наманганга илм тарқатиш мақсадида жўнаб кетган ва у ерда ўзбек тили ва адабиётидан дарс бера бошлаган. Мактабда у драма тўгарагини ташкил қилди, у ерда бир вақтнинг ўзида режиссёр ва актёрлик билан ҳам шуғулланган.
1931 йилдан - Алишер Навоий номидаги Наманган мусиқали драма ва комедия театрининг ташкилотчиларидан бири, актёри, режиссори, бош режиссёри (1934-йилдан), бадиий раҳбари.
1940-йилда Москвадаги Москва бадиий театри қошидаги режиссорлик курсларида таҳсил олди.
1946-йилдан умрининг охиригача - Муқумий номидаги Ўзбек мусиқали драма ва комедия театрида актёр, режиссор, бош режиссёр (1959—1976-йилларда).
Ўзбекистон ССРнинг бошқа театрларида спектаклларни саҳналаштирган.
1945-йилдан бошлаб у филмларда ҳам рол ўйнай бошлаган. Ўзбекистон ССР Кинематографчилар уюшмаси аъзоси.
1954-йилда А. Н. Островский номидаги Тошкент давлат театр сан’ати институтининг режиссорлик факултетини тамомлаган. (ҳозирги Ўзбекистон Давлат санъат ва маданият институти).
1954-йилдан А. Н. Островский номидаги Тошкент театр ва рассомлик институтида режиссёрлик курсидан дарс берган (1978 йилдан профессор).
1945-йилдан КПСС аъзоси. Ўзбекистон ССР Олий Кенгашининг 7-чақириқ депутати.
Раззоқ Ҳамроэв 1981-йил 5-майда Тошкент шаҳрида вафот этди. У Чиғатой мемориал қабристонига дафн этилган.
Оиласи
- Ўғли — Жавлон Ҳамроев (1934-1997), актёр. Ўзбекистон ССР халқ артисти (1975)
- Қизи - Гули Ҳамроева (1946-2023), балет артисти, ўқитувчи. Ўзбекистон ССР халқ артисти (1983)
- Невараси - Бегзод Ҳамроев (1960-йил туғилган), “Ўзбекфилм” киностудияси актёри. Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист (2012)
- Невараси - Улуғбек Ҳамроев (1970-йил туғилган) оператор, клипмейкер
- Невараси - Надира Ҳамраойва (1985-йил туғилган), балерина. Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист (2010).
Мукофотлар ва унвонлар
- Ўзбекистон ССР халқ артисти (1951)
- СССР халқ артисти (1969)
- Иккинчи даражали Сталин мукофоти (1948) - „Алишер Навоий“ филмидаги бош роли учун (1947)
- Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти (1964, 1969 — „Ўтган кунлар“ филмидаги Мирза Карим Қутидора ролини ижро этгани учун)
- Икки маротаба Меҳнат Қизил Байроқ ордени (1959-йил)
- Халқлар дўстлиги ордени (1980-йил)
- Икки маротаба „Шон-шараф белгиси“ ордени (1950-йил)
- „Буюк хизматлари учун“ ордени (200–йил вафотидан кейин)[3]
- Ўзбекистон ССР Олий Совети Президиумининг фахрий ёрлиқлари.
Ижодий фаолияти
Режиссорлик ишлари
- 1932-йил — „Икки коммунист“ К. Яшен
- 1934-йил — „Ҳалима“ Г. Зафарий
- 1939-йил — „Майёрлик ва севги“ Ф. Шиллер
- 1952-йил — Уйғуннинг „Олтинкўл“
- 1954-йил — „Муқимий“ С. Абдуллоҳ
- 1957-йил — „Ватанга муҳаббат“ З. Р.Фатхуллина ва Ш.Сағдулла
- 1961-йил — „Тошболтга ошиқ“ Ғафур Ғулом
- 1961-йил — „Бурқа сирлари“ Ҳамза Ҳакимзода Ниёзий
- 1963-йил — „Севимли қизлар“ К. Шангитбоэва ва К. Баисеитова
- 1963-йил — Х. Раззоқов ва С. Хаитбоевнинг „Нодира“
- „Икки бойга бир малай“ К. Голдони
- „Маликаи Турандот“ C. Гоззи
- „Тоҳир ва Зуҳра“ С. Абдуллоҳ
- С. Жамолнинг „Гули сиэҳ“
- „Нурхон“ К. Яшен
- К. Яшеннинг „Офтобхон“ асари
- Хуршиднинг „Лайли ва Мажнун“
- „Фарғона тонг отгунча“ М. Исмоилий
- „Олтин кўл“
Театрдаги роллари
- 1954-йил — „Муқимий“ С. Абдуллоҳ - Муқимий
- 1961-йил - „Тошболтга ошиқ“ Ғофур Ғулом — Мелибай
- 1968-йил - „Навоий Асрободда“ И.Мақсумов, Юнус Ражабий, С. Жалила - Навоий
- „Майёрлик ва севги“ Ф. Шиллер - Фердинанд
- „Қо'й баҳори“ Л. де Вега - Командир
- „Ўн иккинчи кеча“ В. Шекспир — Малволио
- „Нурхон“ К. Яшен — Василий Иванович
- „Севгингиз билан“ Умаров - Кенжа
- „Тоҳир ва Зуҳра“ С. Абдуллоҳ - Нозим
- У. Исмоиловнинг „Рустам“ - Рустам
- Хуршиднинг „Фарҳод ва Ширин“ А. Навоий — Хосров
- „Навоий“ муаллифи Ойбек - Навоий
- „Маликаи Турандот“ C. Гоззи - Панталоне
- „Маг'лубият“ К. Яшен - Арслон
- К. Яшен ва А. Умарийнинг „Ҳамза“ - Ҳамза
- „Икки бойга бир малай“ К. Голдони — Труффалдино
- „Меҳмонхоначи“ C. Голдони - кавалер
Филмографияси
- 1945-йил — Тоҳир ва Зуҳра — йилномачи Нозим
- 1946-йил — Насриддин саргузаштлари — Афанди
- 1947-йил — Алишер Навоий — Алишер Навоий
- 1948 йил - Фарғона қизи
- 1954-йил - Опа-сингил Рахмоновлар - Орифов
- 1955 йил - Амирлик парчаланиши - Жафар
- 1956-йил — Авиценна — Беруний
- 1956 йил - Муқаддас қон - Шакиф ота
- 1958 йил - Мафтунингман - Замиранинг отаси
- 1958-йил - Оловли йиллар
- 1958 йил - Ўғиллар олдинга - усто Сафар
- 1959 йил - Иккинчи гуллаш - Аҳмедов
- 1959-йил - Фурқат - Муқимий
- 1960-йил - Маҳаллада дув-дув гап - усто Шариф
- 1960-йил - Ҳамза - Назарий
- 1961 йил - Болалар ҳақида кичик ҳикоялар ... - Саид
- 1963-йил — Қўнмаган самалёт — Исмоли
- 1964-йил - Ёр-ёр (филм) - Қурбонов
- 1964 йил - Улуғбек юлдузи - Фармоншоҳ
- 1964 йил - Арқонда юрувчилар - Тоштемир
- 1965 йил - Момақалдироқ - "этакчи актёр"'
- 1966 йил - Оқ, оқ лайлаклар - Маликининг акаси
- 1966 йил - Сайёд қўнғироғи - Мансур
- 1966 йил - Канюта г'орининг сири - Илдар Закирович
- 1967 йил - Плюс бирлиги - камерачи
- 1968 йил - Командирнинг қайтиши - Намазов
- 1968 йил - Дилором - Нуг'ман
- 1969-йил — Бунинг номи — Баҳор - Халил
- 1969 йил - Кекса устанинг васиятномаси - Усмонбой
- 1969-йил - Ўтган кунлар - Мирза Карим Қутидор
- 1971 йил - Севги драмаси
- [1971-йил - Чегара шу ерда о'тади - Жафарбек
- 1971-йил - Рустам ва Сухраб - Инсон
- 1971 йил - Рустам афсонаси - Инсон
- |1971-йил — Жанг
- 1972-йил — Қора қумларда — эпизод
- 1972-йил - Биз сизни кутамиз, йигит - Мақсуд Г'офурович Г'офуров
- 1972 йил - Семург' - сайёр
- 1973-йил — Салом, яхши одам - эпизод
- 1973 йил - Оловли қирг'оқ - Ишан
- 1973 йил - Зулматдан қочиш - Тоир-ага
- 1974-йил — Абу Райҳон Беруний — Ибн Ироқ
- 1975 йил - Межҳиряда эди
- 1976 йил - Катта акам - Воҳидов
- 1976 йил - Бошқалар учун - Нурматов
- 1977-йил - 1984-йил - Оловли йўллар - Шайх Ҳазрати
- 1978 йил - Тўйлар муборак - Юнуснинг отаси
- 1978 йил - Кулранг аждаҳо нафаси - Ло Вен
- 1978 йил - Хоразм афсонаси - чойхона эгаси Носир
- 1978 йил - Бировнинг бахти - эпизод
- 1979 йил - Ота ордени - Абдуллоҳ
- 1979 йил - Ҳаво пиёдалари - шифокор
- 1980 йил - Афсонавий қиз - Мурод Мирзо
Манбалар
- ↑ „Адабиёт, санъат ва архитектура соҳасида Ҳамза номли Ўзбекистон ССР давлат мукофотларини бериш тўғрисида“ (уз). Совет Ўзбекистони (1970-йил 17-апрел), с. 1.
- ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
- ↑ Указ Президента Республики Узбекистан от 25 август 2003 года № УП-3298 «О награждении посмертно деятелей науки, литературы и искусства, внесших огромный вклад в развитие науки и культуры Узбекистана» // Ведомости Олий Мажлиса Республики Узбекистан. — 2003. — 8 (вып. 1328, № 8). — С. 102. — ИССН 0206-6637.
Ҳаволалар
| Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |
- 30-noyabrda tugʻilganlar
- 1910-yilda tugʻilganlar
- Buxoro amirligida tugʻilganlar
- Shofirkon tumanida tugʻilganlar
- 1981-yilda vafot etganlar
- 5-mayda vafot etganlar
- Toshkentda vafot etganlar
- Buyuk xizmatlari uchun ordeni sohiblari
- Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
- Xalqlar doʻstligi ordeni sohiblari
- Hurmat Belgisi ordeni sohiblari
- SSSR xalq artistlari
- O‘zbekiston SSR xalq artistlari
- Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureatlari
- Sovet erkak aktyorlari
- Toshkent sanʼat instituti bitiruvchilari
- Oʻzbekiston teatr rejissyorlari
- Oʻzbekiston davlat sanʼat va madaniyat instituti bitiruvchilari