Ziyosfera

Refat Mustafayev

Рефат Шемсединович Мустафаев (қрим татарча: Refat Şemsedin oğlu Mustafayev) – совет давлат ва партия арбоби, Болшевиклар Бутуниттифоқ Коммунистик партияси Қрим вилоят қўмитаси котиби, партизан, Иккинчи Жаҳон уруши қатнашчиси.

Рефат Мустафаев
Асл исми қрим татарча: Refat Şemsedin oğlu Mustafayev
Таваллуди 1911-йил
Биюк-Янкой, Тавр губернияси
Вафоти 1984-йил
Андижон, Ўзбекистон ССР
Фуқаролиги Rossiya bayrogʻi Россия империяси Россия империяси
Sovet Ittifoqi Совет Иттифоқи

Таржимаи ҳоли

1911-йилда Тавр губернияси, Биюк-Янкой қишлоғида туғилган, миллати қрим-татар[1].

1933-йил октябр ойида Қизил Армия сафига ҳарбий хизматга чақирилган[2].

БЛКЙСга қўшилган ва 1939-йил март ойида КПСС (б) ХВИИИ қурултойига делегат, 1940-йилда эса КПСС (б) Қрим вилоят қўмитаси котибларидан бири этиб сайланган. Иккинчи жаҳон уруши бошланганидан кейин сиёсий ходим сифатида Қизил Армия сафига чақирилган. Баталён комиссари унвони берилган.

Қрим партизанлари ҳаракатида

1942—1943-йиллар қишида Қрим партизан ҳаракатида кескин вазият юзага келган. Фронт Волга ва Кавказга чекинган, ҳаво таъминоти минимал даражага туширилган. 1942-йилда А. В. Мокроусов бошчилигидаги бир қатор раҳбарлар ҳаво орқали материкга эвакуация қилинган, 1941-йил кузида биринчи чақирувнинг кўплаб партизанлари вафот этган. Қрим тоғларида партизан ҳаракатининг боши кесилган, Қрим вилоят қўмитаси Краснодарда, кейин эса Сочида, партизан ҳаракатининг жанубий штаб-квартирасида бўлган. Бу пайтда раҳбарият билан Қримдаги вазият марказий партия органлари томонидан назоратга олинган. Болшевиклар КП МК котиби Г. М. Маленковнинг қарори билан Болшевиклар Коммунистик партияси Қрим вилоят қўмитасининг урушгача бўлган котиби Рефат Мустафаев Совет Иттифоқидан чақириб олинган ва армия, ер ости минтақавий қўмитаси котиби ваколатлари билан Қрим ўрмонига юборилган. Қрим вилоят қўмитасининг биринчи котиби В. С. Булатов худди шу ваколатларга эга бўлиб, бир вақтнинг ўзида бошқа партия ходими – П. Р. Ямполскийни ўрмонга юборган. Урушдан олдин Зуйский округ қўмитасининг собиқ котиби, 1941-йил октябридан партизанлар сафида бўлган Н. Д. Луговой билан биргаликда улар яна иккинчи марта КПСС (б) нинг Сочида жойлашган Қрим минтақавий қўмитасига бўйсунувчи Қрим яширин вилоят қўмитасини тузганлар.

Фронт ғарбга қараб ҳаракатланар экан, аҳолининг кайфияти ўзгарган, қрим-татарлардан партизанларни қўллаб-қувватлаш кучайган, қуролли ўзини-ўзи мудофаа бўлинмалари аъзоларининг партизанларга қўшилиши ҳолатлари тез-тез учраган. Бу вақтга келиб, Рефат Мустафаев партия лавозимидан ташқари, 1944-йил январ-февралда тузилган, 2 ва 3-партизан бригадаларини ўз ичига олган Қрим партизанларининг Шарқий алоқаси (командир В. С. Кузнецов) комиссари бўлган. Қорасубазар, Старий Крим ва Судак ўртасидаги ўрмонларда ишлаган.

1944-йил баҳорида Қримни озод қилиш пайтида Шарқий кучларнинг партизанлари душманнинг чекинаётган бўлинмаларига ҳужум қилишган. 1944-йил 13-апрелда 227-пиёда дивизияси, 257-алоҳида танк полки қўшинлари ва Шарқий партизан таркибининг 3-бригадаси аскарлари Старий Кримни[3] озод қилганлар.

33-армия сафида хизматни давом эттирган. Мутахассислиги бўйича қайта аттестациядан ўтказилган[2].

Мукофотлари

Рефат Мустафаевга Ленин ордени, Қизил Байроқ орденилари топширилган, аммо Қрим татарлари депортация қилингани сабабли барча тақдимотлар қолдирилган. 1943-йилда И даражали „Ватан уруши партизанлари“ медали билан тақдирланган. 1945-йилда „1941—1945-йиллардаги Улуғ Ватан урушида Германия устидан қозонилган ғалаба учун“ медали[2] [4].

Текширувлардан ўтиб, Ўрта Осиёга сургун қилинганларнинг яшаш ҳудудларига жўнатилган. 1984-йилда Ўзбекистон ССР Андижон шаҳрида вафот этган[4].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ И. М. Коваленко. „История Биюк-Янкоя. Великая Отечественная война“. мраморноэ.cом (2017). 2020-йил 24-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 8-март.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 „Мустафаев Рефат Шемшетдинович“. ОБД Память народа. Министерство обороны РФ (2022). 2022-йил 1-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 1-март.
  3. ↑ Старий Крим // Освобождениэ городов. Справочник по освобождению городов в период Великой Отечественной войни 1941—1945 / колл. авт., редколл., под общ. ред. генерала армии С. П. -Иванова. М., Воэниздат, 1985. стр.231
  4. ↑ 4,0 4,1 „Мустафаев Рефат Шемсединович“. истмира.ру (2016). 2020-йил 18-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 8-март.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Refat_Mustafayev" dan olindi