Reinhard Selten
| Реинҳард Селтен | |
|---|---|
|
| |
| Таваллуди |
Реинҳард Жустус Региналд Селтен 5-октябр 1930-йил |
| Вафоти |
23-август 2016-йил (85 ёшда) Полша |
| Таълими | Гёте университети |
| Касби | Иқтисодчи |
| Миллати | Немис |
| Мукофотлари | Иқтисодиёт бўйича Нобел мукофоти(1994) |
Реинҳард Жустус Региналд Селтен (немисча: [ˈʁаɪ̯нҳаʁт ˈзɛлтн̩] (
тингланг); 1930-йил 5- октябр — 2016-йил 23-август) немис иқтисодчиси, 1994-йилда Иқтисодиёт фанлари бўйича Нобел мукофотини қўлга киритган (Жон Ҳарсанйи ва Жон Неш билан бирга). У, шунингдек, чекланган рационаллик соҳасидаги иши билан машҳур ва экспериментал иқтисодиётнинг асосчиларидан бири ҳисобланади.
Биографияси
Селтен ҳозирги Полшанинг Қуйи Силезиядаги Бреслау (Вроцлав) шаҳрида туғилган. Отаси яҳудий Адолф Селтен (кўр китоб сотувчиси бўлган; 1942-йилда вафот этган[1][2]). Онаси Кäтҳе Лютер протестант бўлган[2][3]. Реинҳард Селтен протестант руҳида тарбияланган[3].
Саксония ва Австрияда қисқа муддатли оилавий сургундан сўнг, Селтен урушдан кейин Германиянинг Гессен шаҳрига қайтиб келди ва ўрта мактабда бизнес ёзувчи Жоҳн Д.МcДоналднинг Фортуне журналида ўйин назарияси ҳақидаги мақоласини ўқиди. У ўша вақтларда мактабга бориб қайтаётганида, „ҳаёлида бошланғич геометрия ва алгебра масалалари ечиб“ келган[1][2]. У Франкфуртдаги Гёте университетида математика бўйича ўқиган ва 1957- йилда университетни битириб дипломини қўлга киритади. Кейин у 1967-йилгача Ҳеинз Сауэрманннинг илмий ёрдамчиси бўлиб ишлайди. 1959-йилда у Элизабет Лангреинер билан турмуш қуради. 1961-йилда у Франкфуртда математика бўйича докторлик диссертациясини ҳам олди.
У Беркелей университетида ташриф буюрган профессор бўлган ва 1969-йилдан 1972-йилгача Берлин университетида ва 1972- йилдан 1984-йилгача Биэлефелд университетида дарс берган. Кейин у Бонн университетида профессор бўлади. У ерда у БоннеcонЛаб — экспериментал иқтисодий тадқиқотлар лабораториясини қурди ва лабараторида нафақага чиққанидан кейин ҳам фаол бўлди.
Селтен Германиянинг Бонн университетида фахрий профессор бўлган ва бир қанча фахрий докторлик унвонларига эга бўлган. У 1959-йилдан[3] эсперантист бўлган ва хотини билан Эсперанто ҳаракати орқали танишган[4]. У Сан-Марино Халқаро Фанлар Академиясининг аъзоси ва ҳаммуассиси эди.
2009-йилги Европарламент сайловлари учун у Европанинг Германия учун энг яхши номзод бўлди[5].
Иши
Ўйин назариясидаги иши учун Селтен 1994-йилда Иқтисодиёт фанлари бўйича Нобел мукофотига сазовор бўлди (Жон Ҳарсанйи ва Жон Неш билан бирга). Селтен Германияда биринчи бўлиб Нобел мукофотига сазовор бўлган шахс бўлди[1].
У, шунингдек, чекланган рационаллик соҳасидаги фаолияти билан ҳам машҳур эди. Герд Гигерензер билан у „Боундед Ратионалитй: Тҳе Адаптиве Тоолбох“ (2001-йил) китобини таҳрир қилди. У кенг кўламли шаклда ифодаланганлиги сабабли Селтенъс Ҳорсе деб номланган ўйиннинг намунасини ишлаб чиқди. Унинг сўнгги иши „Импулс мувозанати назарияси ва унинг қўшимча мезон билан кенгайиши“ эди.
Библиография
- Преисполитик дер Меҳрпродуктенунтернеҳмунг ин дер статисчен Тҳеориэ, Берлин-Ҳеиделберг-Неw Ёрк: Спрингер-Верлаг, 1970, ИСБН 978-3-642-48888-7 — ин Немис тилида
- Генерал Эқуилибриум wитҳ Приcе-Макинг Фирмс (wитҳ Тҳомас Марсчак), Леcтуре Нотес ин Эcономиcс анд Матҳематиcал Сйстемс, Берлин-Ҳеиделберг-Неw Ёрк: Спрингер-Верлаг, 1974, ИСБН 978-3-662-07369-8
- А Генерал Тҳеорй оф Эқуилибриум Селеcтион ин Гамес (wитҳ Жоҳн C. Ҳарсанйи), Cамбридге, Массачусетц: МИТ-Пресс. (1988)
- Моделс оф Стратегиc Ратионалитй, Тҳеорй анд Деcисион Либрарй, Сериэс C: Гаме Тҳеорй, Матҳематиcал Программинг анд Оператионс Ресеарч, Дордречт-Бостон-Лондон: Клуwер Аcадемиc Публишерс. (1988)
- Гаме Эқуилибриум Моделс ИВ, Берлин, Неw Ёрк, Спрингер Верлаг, 1991, ИСБН 978-3-662-07369-8.
- Ратионал Интераcтион — Эссайс ин Ҳонор оф Жоҳн C. Ҳарсанйи, Берлин, Неw Ёрк, Спрингер-Верлаг, 1992, ИСБН 978-3-642-08136-1.
- Энкондуко эн ла Теорион де Лингваж Лудож — Ĉу ми лерну Эсперантон? (wитҳ Жонатҳан Поол), Берлин-Падерборн: Академиа Либросерво, Институт фüр Кйбернетик. (1995) — ин Эсперанто тили
- Гаме Тҳеорй анд Эcономиc Беҳавиор: Селеcтед Эссайс, 2. вол Челтенҳам-Нортҳамптон: Эдwард Элгар Публишинг. (1999)
- Неw эдитион оф: Моделс оф Стратегиc Ратионалитй (1988), wитҳ а Чинесе Интродуcтион. Оуцтандинг Аcадемиc Wоркс он Эcономиcс бй Нобел Призе Wиннерс. Дордречт-Бостон-Лондон: Клуwер Аcадемиc Публишерс. (2000)
- Чинесе Транслатион оф: Моделс оф Стратегиc Ратионалитй (1988). Оуцтандинг Аcадемиc Wоркс он Эcономиcс бй Нобел Призе Wиннерс. Дордречт-Бостон-Лондон: Клуwер Аcадемиc Публишерс. (2000)
- Руссиан Транслатион оф: А Генерал Тҳеорй оф Эқуилибриум Селеcтион ин Гамес (wитҳ Жоҳн C. Ҳарсанйи), Cамбридге, Массачусетц: МИТ-Пресс. (2000)
- Гигерензер, Г., & Селтен, Р. (Эдс.). (2001). Боундед ратионалитй: Тҳе адаптиве тоолбох. Cамбридге, Массачусетц: МИТ Пресс.
- Импулсе Баланcе Тҳеорй анд иц Эхтенсион бй ан Аддитионал Cритерион. БоД. (2015)
Яна қаранг
- Субгаме мукаммал Наш мувозанати
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Роберц, Сам, „Реинҳард Селтен, Wҳосе Стридес ин Гаме Тҳеорй Лед то а Нобел, Диэс ат 85“, Неw Ёрк Тимес, Септембер 2, 2016. Ретриэвед 2016-09-03.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 ЎCоннор, Ж Ж, анд Э Ф Роберцон, „Реинҳард Селтен“, www-ҳисторй.мcс.ст-анд.аc.ук, Новембер 2010. Ретриэвед 2016-09-03.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Фром Лес Прих Нобел. Тҳе Нобел Призес 1994, Эдитор Торе Фрäнгсмйр, [Нобел Фоундатион], Стоcкҳолм, 1995
- ↑ Линс, Улрич & Эртл, Иствáн. „Интервжуо кун Реинҳард Селтен, Нобелпреэмиито“ Эсперанто (н° 1065-12, Деcембер 1994, п. 203
- ↑ „Эŭропо — Демократио — Эсперанто: Германио“. 2013-йил 29-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 10-октябр.