Рекапитулясия (лот. реcапитулатио) (биологияда) — эмбриогенезда организмнинг вояга етган аждодлари белгиларининг такрорланиши. Юксак организмлар эмбрионининг бирмунча тубан тузилган гуруҳлар вояга етган даврига ўхшашлигини илк бор немис биологи И. Меккел (1811) аниқлаган. Масалан, юксак умуртқалилар онтогенезида бош буйрак (пронефрос)ни аввал тана буйрак (мезонефрос), сўнгра чаноқ буйрак билан алмашиниши улар аждодларида айириш системасининг ривожланиши даврларини; папоротникларда дастлабки баргларнинг дихотомик шохланиши улар аждодлари — палеозой давридаги риниофитлар учун хос бўлган поянинг дихотомик шохланишини такрорлайди. Биогенетик қонунда (Э. Геккел, 1866) Р.га онтогенезнинг эволюсион таркиб топиши натижаси сифатида каралади, яъни тарихий ривожланиш давомида организмларнинг ўзгариб бориши туфайли аждодларга хос бўлган тузилиш белгилари уларнинг эмбрионига ўтган ва авлодларнинг индивидуал ривожланишда эмбрионал белгилар сифатида такрорланган. Рус олими А. Н. Северсов Р.ни бутун бир организм учун эмас, балки айрим органлар учун хос эканлигини кўрсатди.[1]

Манбалар

  1. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил