Relyativizm

Релятивизм (лот. релативус — нисбий) — билимнинг нисбийлиги, шартлилиги, субективлигини эътироф этувчи, мутлақ ахлоқ меъёрлари ва қоидаларини инкор этувчи фалсафий қараш. Билишда кўпинча агностицизмга олиб боради. Р.ни биринчи марта юнон файласуфи, софист Горгий (Ҳоргий) (мил. ав. тахм, 483—375) баён этиб, барча билимларнинг нисбийлигини таъкидлаган. Релятивистлар билимларни узлуксиз давом этиб ва ўзгариб боришини асос қилиб олиб, уларни ҳақиқий эмас деб исботламокчи бўладилар, бу билан билимларнинг обективлигини умуман инкор этадилар. Билимларимиз воқеликни асосан тўғри акс эттиради, лекин бирданига, тўла акс эттирмайдиган нисбий ҳақиқатлардан сўнг бойитилган ва конкретлаштирилган билим — обектив ҳақиқатнинг тўла ва тугал шакли бўлган мутлақ ҳақиқат томон боради. Мутлақ ҳақиқатни эса қотиб қолган, ўзгармайдиган билим деб, нисбий билимни фақат нисбий деб тушунмаслик лозим. Мутлақ ҳақиқатда нисбий ҳақиқатнинг зарралари бўлади. Масалан, фанда бир назария ўрнига иккинчиси келганда, эскиси бутунлай улоқтириб ташланмайди, ундаги ижобий, тўғри томонлари ривожлантирилади. Илмий назарияларнинг алмашиниши узлуксиз тараққиётининг натижаси эканлигини билдиради. Нисбийлик назарияситж Р. билан ҳеч қандай алоқаси йўқ.