René Magritte
Ренé Франсуа Гислен Магритт (франсузча: Ренé Франçоис Гҳислаин Магритте; 1898-йил 21-ноябр, Лессин — 1967-йил 15-август, Брюссел) — сюрреализм оқимида ижод қилган машҳур белгиялик рассом[1].
| Ренé Магритте | |
| Таваллуди | 1898-йил 21-ноябр Лессин, Белгия |
| Вафоти | 1967-йил 15-август Брюссел, Белгия |
| Соҳаси | Рассомчилик |
| Оқим | Сюрреализм |
| Машҳур суратлари | Тҳе Сон оф Ман |
Ёшлиги
Ренé Магритте 1898-йилда Белгиянинг Эно провинсиясидаги Лессин шаҳарчасида дунёга келган. Рассомнинг отаси, Леополд Магритте (1870–1928[2]) тикувчилик ва газлама савдоси билан шуғулланган. Онаси, Регина (1871–1912[3]) турмушга чиқишдан олдин шляпалар тайёрлаш ва сотиш билан шуғулланган. Лессинда бир неча йил истиқомат қилганларидан сўнг Магриттелар оиласи Гиллига кўчиб ўтган. У ерда Ренéнинг икки укаси: Паул (1902–1975[4]) ва Раймонд (1900–1970[5]) дунёга келган. Шундан сўнг, оила 1904–1912-йиллар оралиғида Шатледа истиқомат қилган. Шу ерда Ренé 1904–1910-йиллар оралиғида бошланғич мактабни ва ўрта мактабнинг биринчи синфини тугатган[6].
Ренé ўз хотираларида, бувиси истиқомат қиладиган Суанйи шаҳрида яшаган даврларида дўсти билан ташландиқ қабристонда ўйнашни яхши кўрганини ва доимий равишда ўша қабристонда ижод қилган рассом билан кўп учрашганини эслаб ўтган. Кейинчалик ушбу рассом Лéон Ҳуйгенс бўлганлиги аён бўлган.

1912-йил мартида Ренéнинг онаси Регина депрессия ҳолатида Шарлеруа шаҳридаги Самбре дарёсида о'з жонига қасд қилган ва чўкиб кетиб вафот этган. 1913-йил февралида, Регина Магриттенинг ўз жонига қасд қилганидан бир йилга яқин вақт ўтганидан кейин, Магриттелар оиласи Шатледан Шарлеруа шаҳрига кўчиб ўтган. Ўша йилнинг августида бўлажак рассом қассобнинг қизи, 12 ёшлик Георгетте Бергер билан танишиб қолади. Улар Биринчи жаҳон уруши бошлангунга қадар дўст бўлиб, уруш бошлангандан сўнг ажралишган ва тасодифан 6 йилдан сўнг яна учрашишган.
Ижодий фаолиятининг бошланиши, Брюссел (1915-1922)
1914-йил охири ва 1915-йилнинг бошида Магритте ўзининг илк санъат асарини яратган. 1,5 га 2 метрлик расмда ёнаётган отхонадан югуриб чиқаётган отлар тасвирланган эди. 1915-йилда бўлажак рассом мактабни ташлаб кетган ва Брюсселга кўчиб ўтган. Бу ерда тасвирий санъат академиясига эркин тингловчи бўлиб қатнашишни мақсад қилган. Рассомнинг ўзи эслашича, у машғулотларга доимий тарзда қатнашмаган ва академияни 1918-йилда тарк этган. 1919–1920-йиллар орасида у абстраксионист Пиэрре-Лоуис Флоуқуэт билан биргаликда ижарага студия олган. Тахминан шу даврда у шоир Пиэрре Боуржоис ва унинг акаси, архитектор Виктор Боуржоис билан танишади. Ўз дўстлари билан биргаликда Магритте „Ау Волант!“ (Йўлда) журналининг 4 та сонини чоп қилишган[7].
Ушбу даврга келиб Магритте ўзининг илк асарларини оммага кўрсатишни бошлаган. Унинг илк оммавий картиналари намойиши 1919-йилда Cентре д’Арт галереясида амалга оширилган. Бунда унинг картиналари эмас балки 2 та гуаш афишалар тақдим этилган. Ўша йили Ренé оммага ўзининг илк санъат асарини намойиш этган. Ушбу картина номи Феммес („Аёллар“)[8] ёки Ну („Яланғоч аёл“)[9] бўлган. Тадқиқотчилар Маргиттенинг илк ижодида кубизм (айниқса Пабло Пиcассо) ва футуризм таъсири кучли эканлигини эътироф этишган.
1920-йилда ботаника боғида сайр қилиб юрган Ренé тасодифан охирги маротаба 1914-йилда кўришган Георгеттени учратиб қолган. Ренéнинг 1920–1921-йиллардаги Белгия армиясидаги ҳарбий хизматидан сўнг, 1922-йил 28-июнда у ва Георгетте никоҳ қуришган ҳамда Брюсселнинг Лакен туманига кўчиб ўтишган.
Белгия сюрреализми (1923-1927)
Магритте 1926-йилда Белгиянинг Сенто галереяси билан шартнома имзолагунга қадар қоғоз фабрикасида плакат ва рекламалар рассоми сифатида ишлайди. Шундан сўнг у ўзини бутунлай тасвирий санъатга бағишлади.
1926-йилда Магритте ўзининг энг биринчи омадли картинаси ҳисоблаган сюрреалистик жанрдаги Тҳе Лост Жоcкей картинасини яратади. 1927-йилда танқидчилар томонидан омадсиз деб баҳоланган рассомнинг илк кўргазмаси бўлиб ўтади.
Париж сюрреализми (1927-1938)
Магритте ва Георгетте Парижга кўчиб ўтишади ва у ерда Андрé Бретон билан танишиб, унинг сюрреалистлар тўгарагига аъзо бўлишади. Ушбу тўгаракка а’зо бўлиш Магриттега ўзига хос услубига эга бўлишига ёрдам беради. Рассом бошқа сюрреалистлар билан баҳслашишдан қўрқмайди: мисол учун, у психоанализнинг санъатда намоён бўлишига салбий қараган ва қоралаган. Ренé Магриттнинг ижодига назар ташласак, рассом асарларининг табиати психологик эмас, фалсафий-шеърий ва фикрлаш парадоксларига асослангандир. Рассом ўз ижодини „сеҳрли реализм“ деб атайди. Магритте буни шундай таърифлайди: „Мен обект ёки мавзуни савол тарзида қабул қиламан. Шундай сўнг ушбу саволнинг жавоби бўлиши мумкин бўлган бошқа обектни қидираман. Жавоб бўладиган обект савол билан бир неча сирли боғлиқликларга эга бўлиши керак“[10].
Сенто галереяси билан шартномани бекор қилгандан сўнг Магритте Брюсселга қайтади ва яна реклама соҳасида ишлай бошлайди. Кейин эса акаси билан биргаликда уларга доимий даромад олиб келадиган ўз агентликларини очишади[11].
Уруш йиллари, „Реноир даври“ (1940–1948)
Иккинчи жаҳон уруши давридаги немис оккупацияси даврида Ренé ўз услубини ўзгартириб, импрессионистлар, аввало Реноир услубига тақлид қила бошлайди: рассом ушбу қийин даврда инсонларни руҳлантириш ва уларда умид учқунларини уйғотишни ўз олдига мақсад қилиб қўяди. Шу сабабдан ушбу даврдаги Магритте ижоди Реноир даврига оиддир (франсузча: Пéриоде Реноир)[12]. Ушду даврга оид рассомнинг энг машҳур асарларидан бири 1943-йилда яратилган Ла моиссон („Ҳосил“) картинаси ҳисобланади[13]. Ренé Магритте ўз ижодида янги услубни 1947-йил баҳоригача сайқаллайди. Ушбу услубда 70 га яқин картиналар яратади. Ўзининг янги консепсиясини у „қуёшли сюрреализм“ (франсузча: Ле Суррéалисме эн плеине солеил) деб номлайди. У Бретонга юборган мактубида ҳаттоки янги давр — „қуёшли давр“ни (франсузча: Пéриоде солаире) эълон қилади. Лекин Бретон ва Магриттенинг мухлислари, шунингдек коллексионерлар рассомнинг ушбу янгиликларига салбий фикрда бўлишади[14].
Урушдан кейинги давр (1949–1967)
Урушдан сўнг рассом „қуёшли“ услубда ижод қилишни тўхтатади ва ўзининг урушдан олдинги услубига қайтади. Ўз картиналарини қайта ишлаб у ўзининг ноодатий услубини яратади ва кенг миқёсда машҳурликка эришади.
Ренé Магритте ўзининг Эмпире оф Лигҳт картинасининг янги вариантини охирига етказа олмай 1967-йил 15-августда ошқозон ости бези саратони туфайли вафот этади. Рассом Схарбекс қабристонига дафн этилади.
1993-йилги Белгия почта маркасида Ренé Магриттенинг портрети акс эттирилган.
Магритте музейи
Магритте музейи (фр.: Мусéэ Магритте) Брюсселнинг Қироллик санъат музейлари комплексига кириб, 2009-йилда Антенлох меҳмонхонаси биносида очилган[15]. 2500 м² майдондан рассомнинг 230 га яқин асарлари жой олган. Уларнинг катта қисми рассомнинг рафиқаси Георгетте ва шоира Ирен Хамоа коллексияларидан олинган[16].
Ҳужжатли филмлар
- 2016 — Ренé Магритте. Ман ин тҳе Ҳат / Ренé Магритте. Шляпадаги одам (режиссёр: Мичаэл Бурке / Майкл Борк)
Манбалар
- ↑ Cалвоcоресси 1990, 26-б.
- ↑ „Фамилй треэ оф Лéополд МАГРИТТЕ“ (эн). Генеанет. Қаралди: 2019-йил 21-январ.
- ↑ „Фамилй треэ оф Аделине БЕРТИНCҲАМПС“ (эн). Генеанет. Қаралди: 2019-йил 21-январ.
- ↑ „Фамилй треэ оф Паул МАГРИТТЕ“ (эн). Генеанет. Қаралди: 2019-йил 21-январ.
- ↑ „Фамилй треэ оф Раймонд МАГРИТТЕ“ (эн). Генеанет. Қаралди: 2019-йил 21-январ.
- ↑ [прабоок.cом/wеб/рене.магритте/1110160 „Рене Магритте“]. ПраБоок.
- ↑ Бродскаи︠а︡, Н. В. (Наталʹи︠а︡ Валентиновна). Сурреалисм : генесис оф а револутион. Неw Ёрк: Паркстоне Интернатионал, 2012. ИСБН 9781780428734, 1780428731.
- ↑ Сусан Дай. „Тҳе Cонтрадиcторй Wорлд оф Ренé Магритте“. Сусан Дай (2018-йил 19-март). 2019-йил 28-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 27-феврал.
- ↑ „Рене Магритте - 370 артwоркс - WикиАрт.орг“. www.wикиарт.орг. 2019-йил 28-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 27-феврал.
- ↑ Геташвили 2016.
- ↑ „20 Фасcинатинг Фаcц Абоут Тҳе Эхорcист“ (эн) (2017-йил 26-декабр). 2018-йил 28-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 21-май.
- ↑ „Магритте / Реноир. Ле суррéалисме эн плеин солеил | Мусéэ де л’Орангериэ“ (фр) (деадлинк). www.мусеэ-орангериэ.фр. 2021-йил 1-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 2-май.
- ↑ „Œувре « Ла моиссон » – Мусéэс рояух дес Беаух-Арц де Белгиқуэ“ (фр) (деадлинк). www.фине-арц-мусеум.бе. 2021-йил 2-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 2-май.
- ↑ Аллмер 2020.
- ↑ „Оригин – Магритте Мусеум“ (эн). www.мусеэ-магритте-мусеум.бе. 2018-йил 2-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 2-октябр.
- ↑ „Артwоркс – Магритте Мусеум“ (эн). www.мусеэ-магритте-мусеум.бе. 2018-йил 2-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 2-октябр.
Адабиётлар
- Патришиа Аллмер. Це Магрітт. Львів: Видавництво Старого Лева, 2020. ИСБН 978-617-679-771-5.
- Н. В. Геташвили. Рене Магритт. Лучшие современные художники. М.: Комсомольская правда, Директ-Медиа, 2016. ИСБН 978-5-4470-0088-2.
- М. И. Ткач. Энциклопедия пейзажа. М.: Олма Медиа Гроуп, 2002 — 207-бет. ИСБН 5948491366, 9785948491363.
- Мишел Фуко. Это не трубка. М.: Художественный журнал, 1999. ИСБН 5-901116-02-Х.