Rentabellik

Рентабеллик (нем. рентабел — даромадли, фойдали) — корхона ёки тадбиркорликнинг даромаддорлиги, самарадорлиги; микроиқтисодий миқёсдаги иқтисодий фаолиятнинг самарадорлиги. Р. корхона ёки тадбиркорлик фаолиятининг молиявий натижаларини баҳолашда қўлланадиган асосий кўрсаткич. Р. фойда олиб ишлашнинг қиёсий, яъни сарф-харажатларга нисбатан аниқланадиган кўрсаткичи бўлиб фоизларда ифодаланади. Узоқ муддатли ва жорий харажатлар (машинаускуна, бинолар, иншоотлар, хом ашё, ёқилғи, материаллар, бутловчи қисмлар, иш кучи ва бошқа сотиб олиш) мазмунан ҳар хил бўлганидан улар қандай натижа берганлигини билиш учун Р.нинг 4 та асосий кўрсаткичлари қўлланади.

Бозор иқтисодиёти шароитларида иқтисодий ўсишнинг интенсив омилларини кучайтириш асосида Р.ни оширишга, фойдани максимумлаштиришга зарур шарт-шароитлар яратилади. Бозор талаб қилган харидоргир товарларни ишлаб чиқариш, и.ч.ни модернизациялаш, хом ашё ва материаллар сарфини қисқартириш, ресурсларни тежаб-тергаб ишлатиш асосида жорий ҳаражатларни камайтириш, меҳнат унумдорлигини муттасил ошириб бориш, капитал таркибини шакллантириш (айланма капитал), меҳнат мотивациясини кучайтириш (ишчи-хизматчилар меҳнатини рағбатлантириш меҳнат унумдорлигини оширишга, тежамкорликни таъминлашга интилишни пайдо этади) Р.ни ўстиришнинг асосий омилларидир. Бу омилларни қўллаш корхона даражасида бошқариб борилади. Шу мақсадда Р. мониторингга юритилади.

Аҳмаджон Ўлмасов.