Rentgenogramma
Радиография (Рентгендан (бу турдаги электромагнит тўлқинларни кашф этган олимнинг номи) + юнонча: грáпҳō, ёзув) – махсус плёнка ёки қоғозга рентген нурлари ёрдамида проексия қилинадиган об’эктларнинг ички тузилишини ўрганишдан иборатдир.
Кўпинча бу атама рентген нурларини ўтказиш ва рентген нурларининг заифлашув даражасини қайд этиш орқали тананинг анатомик тузилмаларининг умумий проэкцияли тасвирини олишга асосланган тиббий ноинвазив тадқиқотни асосланади.
Тарихи

Радиология тарихи 1895 йилда Вилгелм Конрад Рентген биринчи марта рентген нурлари таъсирида фотографик пластинканинг қорайишини пайтдан бошланади. Шунингдек, у рентген нурлари қўл тўқималаридан ўтганда фотографик пластинкада суяк скелетининг тасвири ҳосил бўлишини аниқлади. Ушбу кашфиёт дунёдаги биринчи тиббий тасвирлаш усули бўлиб ва бундан олдин органлар ва тўқималарнинг ин виво, инвазив бўлмаган тасвирини олиш мумкин эмас эди. Радиография дунё бўйлаб жуда тез тарқалди. 1896 йилда Россияда биринчи рентгенограмма олинган [1] .
1918 йилда Россияда федерациясида биринчи рентген клиникаси ташкил этилди. Кўпайиб бораётган касалликларни аниқлаш учун рентгенография қўлланади. Ўпканинг рентгенографияси фаол ривожнаётган пайт 1921 йилда Петроградда биринчи рентген стоматологияси кабинети очилди. Тадқиқотлар фаол олиб борилиб рентген аппаратлари янада такомиллаштирилди. Совет ҳукумати Россияда рентген аппаратларини ишлаб чиқаришни кенгайтириш учун маблағ ажратади. Радиология ва ускуналар ишлаб чиқариш глобал миқёсда бормоқда [2] .
Бугунги кунда кўкрак қафаси рентгенограммаси кўпинча ўпка инфекциялари натижасида келиб чиққан касалликларни аниқлаш учун фойдаланилмоқда. Бироқ бу усул CОВИД-19 келтириб чиқарадиган вирусли пневмонияларнинг дастлабки босқичларини аниқлашда самарасизлигини исботлаб берди.
Огаё штати университети профессори бошчилигидаги америкалик тадқиқотчилар коронавирус ва оғир аломатлари тасдиқланган 630 беморнинг рентген нурларини ўрганишди. 89 фоиз ҳолларда рентгенограммада ҳеч қандай анормаллик кўринмади ёки уларнинг бу уйриниши фойтдасиз эди. Коммунарка қишлоғидаги 40-сонли шаҳар клиник шифохонаси шифокорларининг Россияда пандемиянинг оғирлигини биринчи бўлиб ўз зиммасига олган шифокорларнинг амалиёти ҳам бу хулосаларни тасдиқлади. Бироқ кейинги босқичларда рентгенография ёрдамида аниқ ва сифатли натижаларга эришиш мумкин. Шунинг учун ҳозирги шароитда оғир аҳволда бўлган беморларнинг палаталарида қўлланилиши мумкин бўлган портатив қурилмалар айниқса долзарбдир [3] .
Ҳозирги вақтда рентгенография остеоартикуляр тизимнинг шикастланишларини ташхислашнинг асосий усули бўлиб қолмоқда. Ўпкани текширишда, айниқса скрининг усули сифатида муҳим аҳамядга эга. Контрастли рентгенография усуллари ичи бўш органларнинг ички релефининг ҳолатини, оқма йўлларининг тарқалишини ва бошқаларни баҳолашга имкон беради.
2018-йил 13-июл куни Женевада Янги Зеландия олимлари уч ўлчамли рангли тасвирларни олишга қобилятига эга рентген аппаратини тақдим этдилар [4] .
Илова

Тиббиётда
Ташхис қўйиш учун рентгенография файдаланилади: органларнинг рентгенологик текшируви (бундан буён матнда РИ деб юритилади) ушбу органларнинг шаклини, уларнинг ҳолатини, оҳангини, перисталтикасини ва шиллиқ қаватнинг релеф ҳолатини аниқлаш имконини беради.
- Ошқозон ва ўн икки бармоқли ичакнинг РИ текшируви (дуоденография) гастрит, ярали яралар ва ўсмаларни аниқлаш учун муҳимдир.
- Ўт пуфаги (холецистография) ва ўт йўллари (холеграфия) РИ текшируви жигар ичидаги ва экстраҳепатик ўт йўлларининг контурларини, ҳажмини, лüменини, тошларнинг мавжудлиги ёки йўқлигини баҳолаш, ўт пуфагининг консентрацияси ва контрактил функцияларини аниқлаш учун амалга оширилади. .
- Йўғон ичакнинг РИ текшируви (ирригоскопия) ўсмалар, полиплар, дивертикуллар ва ичак тутилишини аниқлаш учун ишлатилади.
- кўкрак қафаси рентгенограммаси – юқумли, ўсма ва бошқа касалликлар,
- умуртқа поғонаси – дегенератив-дистрофик (остеохондроз, спондилоз, эгрилик), юқумли ва яллиғланиш (спондилитнинг ҳар хил турлари), ўсма касалликлари.
- периферик скелетнинг турли қисмлари – турли хил травматик (синишлар, дислокациялар), юқумли ва ўсма ўзгаришлари учун.
- қорин бўшлиғи – органларнинг тешилиши, буйраклар фаолияти (экскретор урография) ва бошқа ўзгаришлар.
- Метросалпингография – бу бачадон бўшлиғининг контрастли рентгенологик текшируви ва бачадон найчаларининг ўтказувчанлиги.
- тишлар – ортопантомография
- Кўкрак қафасининг РИ – маммография
Муҳандислик ва технология соҳасида
Радиография бузилмайдиган текширишнинг энг муҳим турларидан биридир. У ишлаб чиқариш ва фойдаланиш жараёнида назорат тутиш учун ишлатилади:
- Ёриқлар, газ ва сиқилиш тешиклари учун қуйма ва зарблар;
- Пенетрация, термал ва механик ёриқлар, шлаклар, қобиқларнинг қўшилиши йўқлиги учун пайвандлаш тикувлари;
- Ички ёриқлар ва ёриқлар мавжудлиги учун рулман конструкциялари, миллер, ўқлар, корпуслар;
- Ажралмайдиган ёки ажратиш қийин бўлган машиналар ва механизмлар, уларнинг яхлитлиги элементларининг нисбий жойлашувининг тўғрилиги ва зарур бўшлиқлар мавжудлиги;
- Бўшлиқлар, силжиш ёриқлари ёки арматура ва кўмилган элементларни йўқ қилиш учун темир-бетон;
- Металлургия печлари ички юзаларда конларни шакллантириш бўйича ишлар жараёнида;
- Дизайнсиз ёки қасддан ниқобланган чокларни, бошқа материаллар билан тўлдирилган тешикларни ва бўшлиқларни аниқлаш учун турли хил металл қисмлар. Хусусан, автомобил корпусидаги ВИН-кодни ўз ичига олган белгини алмаштириш фактини аниқлаш.
Тиббиётда
- Об’эктларнинг ички тузилишини ўрганиш;
- Автомобил қисмларини ёки қуролларини маркалашдаги ўзгаришларни текшириш (сўнгги йилларда у бошқа таҳлил усуллари билан алмаштирилди);
Фойдаланилган адабиётлар
Адабиёт
Манбалар
- ↑ „История рентгенологии“ (ру). 2012-йил 22-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 23-сентябр.
- ↑ „История рентгенологии в России“ (ру). 2012-йил 17-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 23-сентябр.
- ↑ „Технологии медицинской диагностики: что нового мы узнали во время пандемии“. Накед Сcиэнcе (2020-йил 5-август). 2020-йил 9-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 31-август.
- ↑ „Учёные смогли впервые получить трёхмерные цветные рентгеновские снимки“. ТАСС (2018-йил 13-июл). 2018-йил 15-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 15-июл.
- Кишковский А. Н., Тютин Л. А., Есиновская Г. Н. Атлас укладок при рентгенологических исследованиях. – Ленинград: Медицина, 1987. – 520 с.
- Линденбратен Л. Д. Королюк И. П. Медицинская радиология (основи лучевой диагностики и лучевой терапии). – 2-э переработанноэ и дополненноэ. Москва: Медицина, 2000. – С. 77—79. – 672 с. – ИСБН 5-225-04403-4.
- Кацман А. Я. Медицинская рентгенотехника. – МЕДГИЗ, 1957. – 647 с.
- Роял Пҳилипс Элеcтрониcс
Бу мақола бирорта туркумга қўшилмаган. Илтимос, мақолага алоқадор туркумлар қўшиб ёрдам қилинг. (Апрел 2024) |