Resan xonim afandi
Ресан хоним афанди (туркча: Ресан Ҳанıм Эфенди[1][2][3]), шунингдек Резан хоним афанди (туркча: Резан Ҳанıм Эфенди[4]); 1860-йил 28-март, Артвин – 1910-йил 31-март, Истанбул) – усмонийлар султони Мурод В нинг канизаги (иқбол) ва унинг икки қизининг онаси.
| Ресан хоним афанди | |
|---|---|
| Таваллуди |
28-март 1860-йил |
| Вафоти |
31-март 1910-йил (50 ёшда) Истанбул |
| Фуқаролиги | Усмонийлар давлати |
| Турмуш ўртоғи | Мурод В |
| Болалари | Фотима Султон, Алие Султон |
| Отаси | Омербей |
| Онаси | Фотима хоним |
Ҳаёти
Ресан 1860-йил 28-мартда туғилган[1][4][3]. Туркий мемуарист Ҳорун Ачбанинг ёзишича, у Артвинда грузин Омербей ва Фотима хоним оиласида туғилган ва туғилганида Ойша исмини олган. Оиланинг Ресандан ташқари яна бир қизи Робия Гултен ханим бўлган[1]. Турк тарихчиси Нежет Сакаўғлу Ресаннинг туғилган жойини Артвин эканлигини шубҳа остига қўяди ва Ресаннинг фақат Шаеста (Шоҳиста) исмли синглиси борлигини таъкидлайди[3].
Ачбанинг сўзларига кўра, Ресан ва унинг синглиси ёшлигида султон саройига олиб келинган. Ресан бўлажак эрининг ўгай синглиси Саниҳа Султоннинг саройида тарбияланган. Ресанни Чирағонга аллақачон тахтдан туширилган султон Мурод Вга[1] иқбол[1][2] сифатида юборган айнан Саниҳа эди. Сакаўғлу фақат Ресанни Шаеста билан бирга тахтдан ағдарилган султонга совға қилинганини ёзади[5]. Филизтен хоним афандининг ёзишича, Мурод тахтга ўтириши муносабати билан Ресан ва Шаестани унга совға қилишган[6]. Ресан билан Мурод ўртасидаги никоҳ 1877-йил 2-ноябрда[7][4] Чирағонда[7] тузилган, Сакаўғлу бу санани Ресанга бош иқбол унвони берилган кун деб ҳам атайди[8]. Гултен хоним ҳам шу саройга кўчиб ўтиб, опасининг сарой бекаси бўлади[7].
Собиқ султонда Ресан икки қиз кўради: 1879-йилда Фотима ва 1880-йилда Алие[4][7][8] туғилади. Филизтен хоним афанди „Чирағон саройида 28 йил: Мурод Внинг умри“ номли хотираларида Фотиманинг таваллуди ҳақида шундай ёзади: „Икки йилдан сўнг ҳукмдоримизнинг иқболларидан бири Ресан хоним Фотима Султонни дунёга келтирди ва бу воқеа саройнинг ҳеч қачон ўзгармас ҳаётига ранг-баранглик олиб келди. Ресан хоним туғруқ оғриғини бошдан кечира бошлаганида, Йилдиз саройига хабар юборилиб, доя сўралади. Султон Ҳамид сулоланинг дояси бўлган Хайрие хонимни жўнатади“[8]. Шу билан бирга, Филизтен ўзининг бошқа хотираларида Ресанни султоннинг гўздеси (севимли канизаги) деб атайди[6].
Ачбанинг ёзишича, Ресан турмуш ўртоғи вафотидан кейин Чирағонда қолган ва 1908-йил 16-декабрда Иккинчи Конституция эълон қилингандан сўнг у вазир Меҳмед Комил Пошога ариза ёзиб, Йилдиз саройига кўчиб ўтишга рухсат беришини сўраган, лекин унинг илтимоси рад этилади. Орадан бир йил ўтиб, ниҳоят унга Чирағонни тарк этиб, тўнғич қизи билан яшашга рухсат берилди. Ҳатто кейинроқ ҳукумат Ресанга алоҳида уй ажратади, аммо бу вақтга келиб у аллақачон сил касаллиги билан оғир касалланган эди[7]. Ресан 1910-йил 31-мартда вафот этди[3][7][4]. Турк тарихчиси Чағатой Улучай ва Нежет Сакаўғлунинг ёзишича, Ресан Эюпдаги Меҳмед Али Пошо ва унинг рафиқаси Адиле Султоннинг мақбарасига дафн этилган[8][2]. Сакаўғлу, шунингдек, ҳукмрон султон Абдулҳамид ИИ томонидан тахтдан ағдарилган султоннинг оиласига нисбатан қўллаган босим ва сензурага жавобан, Ресаннинг дафн маросими оммавий равишда эълон қилингани ва барча зарур маросимлар асосида ўтказилганлигини ёзади[8].
Ачбанинг ёзишича, Ресан вафотидан кейин синглиси Гултен уйдан ҳайдалган ва жияни Фотима Султон билан яшашга мажбур қилинган, 1924-йилда Фотима мажбуран депортация рўйхатига киритилганда, Гултен у билан кетишдан бош тортади ва Истанбулда қолади. Ёрдамсиз қолиб кетиши туфайли Гултен жуда муҳтожликда яшайди ва 1933-йилда Истанбулдаги кўп қаватли уйнинг консерж хонасида вафот этган[9].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Аçба 2007, с. 106.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Улуçай 2011, с. 239.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Сакаоğлу 2015, с. 653.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Алдерсон 1956, табле ХЛИХ.
- ↑ Сакаоğлу 2015, с. 653—654.
- ↑ 6,0 6,1 Броокес 2010, с. 64.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 Аçба 2007, с. 107.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Сакаоğлу 2015, с. 654.
- ↑ Аçба 2007, с. 106 (н. 61).
Адабиётлар
- Алдерсон Ан. Д.. Тҳе Струcтуре оф тҳе Оттоман Дйнастй. Охфорд: Cларендон Пресс, 1956.
- Аçба, Ҳарун. Кадıн эфендилер: 1839-1924. Профил, 2007 — 102—104-бет. ИСБН 978-9-759-96109-1.
- Тҳе Cонcубине, тҳе Принcесс, анд тҳе Теачер: Воиcес фром тҳе Оттоман Ҳарем. Университй оф Техас Пресс, 2010. ИСБН 0292783353, 9780292783355.
- Сакаоğлу, Неcдет. Бу мüлкüн кадıн султанларı: Вâлиде султанлар, ҳâтунлар, ҳасекилер, кадıнефендилер, султанефендилер. Оğлак Яйıнcıлıк, 2015 — 651—652-бет. ИСБН 978-9-753-29623-6.
- Улуçай, М. Çаğатай. Падиşаҳларıн Кадıнларı ве Кıзларı. Öтüкен, 2011. ИСБН 9754378401, 9789754378405.