Returning to Haifa
| Asl nomi | عائد إلى حيفا |
|---|---|
| Muallif(lar) | Gʻasson Kanafoniy |
| Til | arabcha |
| Janr(lar)i | Povest |
| Nashr etilgan sanasi | 1969 |
| Sahifalar soni | 83 |
Return to Haifa (arabcha: عائد إلى حيفا, „Hayfaga qaytish“) — falastinlik yozuvchi va jurnalist Gʻasson Kanafoniy qalamiga mansub qissa. Asarda 1948-yilgi Hayfa jangi paytida va undan keyin, ilgari Britaniya mandati ostidagi Falastin hududida sodir boʻlgan Isroil harakatlari tasvirlangan[1][2].
Syujeti
Hikoya Mandelbaum darvozasi ochilgandan keyin, 1968-yilda Said S.ning Hayfa shahriga kelishi bilan boshlanadi[1]. Bu qaytish uning va rafiqasi Sofiyaning xotiralarini qoʻzgʻatib, aralash hissiyotlar ogʻushida ularni 20 yil ortga — 1948-yilning 21-apreliga yetaklaydi. Asar syujeti oʻsha kunga qaytadi: oʻshanda ular Haganah hujumlari tufayli oʻz uyi va goʻdak oʻgʻli Xuldunni qoldirib, Hayfani tark etishga majbur boʻlishgan edi. Ularni Britaniya kemasiga chiqarib yuborishadi va bu kema ularni Akka shahriga olib boradi.
Qissada hikoya qilinishicha, oʻsha kuni Karmel togʻi tomonidan Hayfada portlash ovozi eshitiladi. Said S. kelayotgan qoʻshinlar va tinimsiz portlashlar tufayli vaziyat tobora yomonlashayotganini koʻrib, sarosimaga tushadi va harakatlanishga qiynaladi. U bilan Sofiya shaharning ikki chetida qolishgan edi; Sofiya uni topish uchun odamlar olomoni orasidan yorib oʻtayotganda, Xuldun Xallisa dahasidagi uyda hali ham uxlab yotganini eslaydi.
Ular Xuldunning ismini aytib, qayta-qayta chaqirishadi, biroq hech qanday javob boʻlmaydi. Sofiya uzoqdan Said S.ni koʻrgach, ikkalasi ham oʻgʻillarini yoʻqotganlarini anglab, koʻzlariga yosh oladi va umidsizlikka tushadi. Oʻsha vaqtdan boshlab, ular oʻgʻlini qidirish uchun barcha vositalarni ishga soladi: Qizil Yarim oy jamiyatiga murojaat qiladi, shuningdek, qidiruvga yordam berishlari uchun oʻsha hududga tanish-bilishlarini yuboradi.
Hayfa Said S. va Sofiya uchun ana shu xotiralarning markazi edi. Said S.: „Bu — Hayfa“, deb takrorlardi[1]. Shahar boʻylab mashinada ketar ekan, u hamma narsa haqida, hatto koʻcha nomlari ham „aslida hech qachon oʻzgarmagani“, peshlavhalarda hamon Qirol Fayzol koʻchasi, Vodi Nisnas va boshqa nomlar yozilib turgani haqida oʻylaydi. Ular Xuldundan tashqari hamma narsa haqida gaplashishadi. Bir hafta oldin, Ramalloh shahrida Sofiya Said S.ga Hayfani „shunchaki koʻrish uchun“ borishni qanchalik xohlayotganini aytgan edi. Avvaliga u bu fikrni foydasiz deb rad etadi, biroq ayni paytda xotinining istagini tushunadi, chunki ichidan hech qanday umid yoʻqligini aytsa-da, oʻgʻli hali ham tirikmi-yoʻqmi, koʻrishni istayotgan edi.
Hayfada ular oʻzlarining eski uylarini ziyorat qilishadi, xotiralar, eski buyumlar va oʻzgargan eshik qoʻngʻirogʻi haqida oʻyga tolishadi. Ular uyni hozirda Maryam ismli yahudiy ayol egallab olganini koʻrishadi. 1948-yilda Said S. va Sofiya Britaniya kemasida ketishganidan keyin, ularning uyi Maryam va uning eri Ifrat Koshenga berilgan edi. Maryam ularga qoʻshnilardan biri Xoldunni yolgʻiz topib olganidan keyin, uni Yahudiy agentligidan qanday qilib asrab olishgani va hozirda uning ismi Dov ekanini soʻzlab beradi.
Ular Dov (Xuldun) kelishini va Maryam unga bor haqiqatni soʻzlab bergach, u kim bilan qolishni oʻzi hal qilishini kutib, uydan ketmay uzoq oʻtiradilar. Dov tunda, armiya kiyimida uyga qaytadi va hamma narsani bilib olgach, oʻzining haqiqiy ota-onasiga nisbatan hech qanday hissiyot tuymaydi. U oʻzining yahudiy ekanini, ota-onasi yahudiylar boʻlganini aytadi; boqib olgan ota-onasi uning haqiqiy ota-onasi emasligini va oʻzi asli arab ekanini bilsa-da, bu uning uchun hech narsani oʻzgartirmaydi.
U Sofiya va Saidni ayblaydi, chunki uning fikricha, „ular uni tashlab ketishgan va shu 20 yil davomida yigʻlab oʻtirish oʻrniga, uni qidirishlari mumkin edi“[1]. Bundan hayratga tushgan va gʻazablangan Said S. Dovga boshqalarning xatosini oʻz xatolarini oqlash uchun vaj qila olmasligini, chunki ikki yanglishishdan bitta toʻgʻrilik chiqmasligini aytadi. U Maryamga ham faqat „ota-onang seni tashlab ketishgan“ deb aytish orqali Dovga butun haqiqatni ochib bermaganini taʼkidlaydi, chunki bunday deyish Said va Sofiyaning qochishga majbur boʻlgan sharoitlarini inkor etadi[1].
Hikoya Saidning bu yerdan tezroq ketishni qanchalik xohlayotganini, u bilan Sofiya „aslida oʻgʻillarini umuman topa olishmaganini, chunki bu yigit ularning oʻgʻli boʻla olmasligini“ anglashi bilan yakunlanadi. U oʻgʻli Xolidga fidoiylar safiga qoʻshilishni taqiqlagan suhbatini eslaydi. Endi esa u Xolidni qanchalik qadrlashini tushunadi va ushbu safar davomida Xolid otasining dastlabki xohishiga qarshi oʻlaroq, fidoiylarga qoʻshilgan boʻlishiga umid qiladi.