Rex Distin Martienssen

Rex Distin Martienssen (1905-yil 26-fevral, Queenstown, Kap koloniyasi — 1942-yil 23-avgust, Pretoriya) — janubiy afrikalik meʼmor, meʼmorchilik nazariyotchisi va pedagog. U Le Korbyuzye ijodidan kuchli taʼsirlangan hamda Janubiy Afrikada modernistik meʼmorchilik harakatining yetakchi namoyandalaridan biri boʻlgan. Martienssen Britaniya meʼmorlari qirollik institutining assotsiatsiyalangan (ARIBA) va Zamonaviy meʼmorchilik xalqaro kongressi (CIAM) aʼzosi edi.

Hayoti va taʼlimi

Martienssen Vitvatersrand universitetida tahsil olgan. U 1930-yilda meʼmorchilik boʻyicha bakalavr (B.Arch.), 1940-yilda magistr (M.Arch.) va 1941-yilda adabiyot doktori (D.Litt.) darajalarini olgan. 1930-yilda u Britaniya meʼmorlari qirollik institutining assotsiatsiyalangan aʼzosi boʻlgan. 1939-yilda esa Transvaal meʼmorlar instituti prezidenti etib saylangan.

Martienssen Vitvatersrand universitetida meʼmorchilik boʻyicha katta oʻqituvchi sifatida faoliyat yuritgan va vaqtincha kafedra mudiri vazifasini bajargan. U 1937-yilda universitetning muhandislik fakulteti, 1940-yilda esa meʼmorchilik fakulteti aʼzosi boʻlgan.

Rex Martienssen meʼmor va tarixchi, professor Heather Martienssen bilan turmush qurgan. Heather Martienssen Vitvatersrand universitetining Tasviriy sanʼat boʻlimida faoliyat yuritgan va universitet tarixidagi birinchi ayol professor boʻlgan.

Ikkinchi jahon urushi davrida Martienssen Janubiy Afrika Harbiy-havo kuchlari safida leytenant sifatida tayyorgarlikdan oʻtgan. U 1942-yil 23-avgustda, 37 yoshida Pretoriyada vafot etgan. Erta vafoti sababli Martienssen oʻzining koʻplab meʼmoriy gʻoyalarini amalda roʻyobga chiqarishga ulgura olmagan. Shunga qaramay, u meʼmorchilik nazariyasi, ilmiy maqolalari va modernistik qarashlari orqali boy intellektual meros qoldirgan.

Martienssen Janubiy Afrika modernistik meʼmorchiligining muhim namoyandalaridan biri sifatida qaraladi. Uning Le Korbyuzye bilan aloqalari, CIAMdagi ishtiroki, ilmiy ishlari va pedagogik faoliyati mamlakatda zamonaviy meʼmorchilik tamoyillarining shakllanishiga sezilarli taʼsir koʻrsatgan.

Meʼmorchilik faoliyati

Martienssen meʼmorchilikdagi yangi gʻoyalar va oʻzgarishlardan xabardor boʻlib turish maqsadida Yevropaga tez-tez safar qilgan. 1934-yildagi safarlaridan birida u mashhur shveysariyalik-fransuz meʼmori Le Korbyuzye bilan uchrashgan. Ushbu uchrashuv keyinchalik uzoq davom etgan doʻstlikning boshlanishiga aylangan.

Oʻsha yili Martienssen Yoxannesburgda oʻzining meʼmorlik amaliyotini tashkil etgan. U Greenside hududida oʻzi uchun Martienssen uyini loyihalagan. Mazkur turar joy oʻz davri uchun nihoyatda ilgʻor modernistik yechimlari bilan ajralib turgan.

Martienssen Le Korbyuzye gʻoyalari taʼsirida shakllangan boʻlib, Janubiy Afrikada modernistik va xalqaro uslubdagi meʼmorchilikning rivojlanishiga katta hissa qoʻshgan.

Ilmiy va muharrirlik faoliyati

1932-yilda Martienssen South African Architectural Record jurnalining hammuharriri boʻlgan. U qadimgi yunon, Uygʻonish davri va zamonaviy meʼmorchilikka bagʻishlangan qariyb 40 ta maqola chop etgan.

Uning The Idea of Space in Greek Architecture („Yunon meʼmorchiligida makon gʻoyasi“) nomli dissertatsiyasi muallif vafotidan keyin, 1956-yilda nashr etilgan. 1937-yilda Martienssen Le Korbyuzye tomonidan nomzod sifatida koʻrsatilgan Zamonaviy meʼmorchilik xalqaro kongressi — CIAM aʼzoligiga qabul qilingan.

Manbalar

Standard Encyclopaedia of Southern Africa, 7-jild. Cape Town: Nasou, 1972. ISBN 0-625-00323-3.
Gilbert Herbert. Martienssen and the International Style: The Modern Movement in South African Architecture. Balkema South Africa, 1975.
Uta Pottgieser va Ana Tostões. Modernism in Africa. Birkhäuser, 2025.