Рҳододендрон понтиcум, оддий рҳододендрон ёки понтиc рҳододендрон деб аталади, жануби-ғарбий Европада Иберия ярим оролида ва Шимолий Ғарбий Осиёдаги Кавказ минтақасидан келиб чиққан Рҳододендрон тури.

Рҳододендрон понтиcум
Илмий таснифлаш
Ўсимлик
Юксак ўсимликлар
Гулли ўсимликлар
Икки уруғпаллалилар
Астеридс
Эриcалес
Эриcаcеаэ
Рҳододендрон
Р. понтиcум
Бинар номи
Рҳододендрон понтиcум

Синонимлар
    • Азалеа арбореа Л.
    • Азалеа ланcифолиа (Моэнч) Кунтзе
    • Ҳйменантҳес понтиcа (Л.) Ҳ. Ф. Cопел.
    • Рҳододендрон адансонии Э.-А.Бауманн
    • Рҳододендрон cатесбаэи Ж.Форбес
    • Рҳододендрон cатесбаэум Дум. Cоурс.
    • Рҳододендрон деcидуум Андреwс эх Стеуд.
    • Рҳододендрон ҳяcинтҳифлорум Стеуд.
    • Рҳододендрон ланcифолиум Моэнч
    • Рҳододендрон лоwеи Лоудон
    • Рҳододендрон обтусум П.Wацон
    • Рҳододендрон одоратум Лодд. эх Стеуд.
    • Рҳододендрон понтиcум ф. ангустилобум Рукҳадзе & Пачулиа
    • Рҳододендрон понтиcум ф. аурантиаcомаcулатум Рукҳадзе & Пачулиа
    • Рҳододендрон понтиcум ф. брачйстаминеум Рукҳадзе & Пачулиа
    • Рҳододендрон понтиcум ф. cриспатум Рукҳадзе & Пачулиа
    • Рҳододендрон понтиcум ф. лутеомаcулатум Рукҳадзе & Пачулиа
    • Рҳододендрон понтиcум вар. обтусум (П.Wацон) Г.Дон
    • Рҳододендрон понтиcум ф. парвифлорум Рукҳадзе & Пачулиа
    • Рҳододендрон спеcиосум Салисб.
Р. понтиcум гули

Тавсиф

Р. понтиcум бўйи 5 м (16 фт)гача етадиган, бута ёки майда дарахт шаклида ўсади. Барглари доим яшил, гуллари бинафшаранг, кўпинча кичик яшил-сариқ доғлар билан қопланган. Меваси қуруқ кўсак мева, ичида кўп сонли майда уруғлар жойлашган.

Унинг иккита кичик тури мавжуд:

Бошқа кичик тури:

  • Р. п. вар. ҳетеропҳйллум Р. Ансин — Туркияда топилган[3].

Тарқалиши ва ўсиш жойи

Турнинг иккита алоҳида популяцияси мавжуд, бири Иберия ярим оролининг жануби-ғарбий қисмида (марказий ва жанубий Португалия ва жануби-ғарбий Испания), иккинчиси жанубий Қора денгиз ҳавзаси яқинида (шарқий Болгария, Туркия шимоли, Грузия ва Шимолий Кавказ) жойлашган. Шунингдек, Мадейра, Ҳиндистон, Белгия, Англия, Франсия ва Ирландияга ҳам интродуксия қилинган[2].

Ўстириш ва фойдаланиш

Рҳододендрон понтиcумнинг яқиндан кўриниши

Рҳододендрон понтиcум субсп. баэтиcум Ғарбий Европада энг кенг тарқалган рҳододендрон турларидан бири. У ўзига хос манзарали ўсимлик сифатида ўстирилади. Ўсимликлар биринчи марта 1760-йилларда Британияда етиштирилган.

Инвазив турлар

Илдизпоялар орқали кўпайиш ва кўп уруғ бериши сабабли Ғарбий Европа ва Янги Зеландиянинг баъзи қисмларида инвазив турга айланган. Рҳододендрон назорати бу ҳудудларда табиатни муҳофаза қилишнинг асосий элементидир[4]. Ўсимликни тозалаш усуллалари ишлаб чиқилди[5].

Фунcтионал Эcологй журналида ўтказилган тадқиқот[6] инвазив рҳододендрон нектар Европа асаларилари (Апис меллифера) учун заҳарли эканлигини кўрсатди. Шунингдек, у Андрена cарантониcа (А. сcотиcа номли, якка-якка кончилик ари) асалариларини фалаж қилди. Рҳододендрон нектарини истеъмол қилгандан сўнг, асаларилар фалаж бўлиб, нотўғру хатти-ҳаракатлар қиладидилар ва оддий нектарлар билан озиқланган асалариларга қараганда камроқ овқат истеъмол қилишди. Бундан фарқли ўлароқ, буфф думли бумблебеэга (Бомбус террестрис) рҳододендрон нектари таъсир қилмайди. Рҳододендронни асал асаларилар учун муаммоли тур деб ҳисоблаб бўлмайди, чунки арилар токсин нектарини аниқлаш қобилиятига эга[7]. Асал асалариларнинг баъзи турлари (Апис меллифера суб спп cауcасиcа) токсинга чидамли ва бундай гулдан йиғилган асал „жинни асал“ деб аталади.

Манбалар

  1. ↑ „Инфраспеcифиc Тахон Детаилс : Рҳододендрон понтиcум субсп. баэтиcум (Боисс. & Реутер) Ҳанд.-Мазз.“. Cаталогуэ оф Лифе. 2020-йил 29-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 7-декабр.
  2. ↑ 2,0 2,1 „Инфраспеcифиc Тахон Детаилс : Рҳододендрон понтиcум субсп. понтиcум“. Cаталогуэ оф Лифе. Қаралди: 2020-йил 21-ноябр.[сайт ишламайди]
  3. ↑ „Инфраспеcифиc Тахон Детаилс : Рҳододендрон понтиcум вар. ҳетеропҳйллум Р. Ансин“. Cаталогуэ оф Лифе. Қаралди: 2020-йил 21-ноябр.[сайт ишламайди]
  4. ↑ „Рҳододендрон: А киллер оф тҳе Cоунтрйсиде“. Оффwелл Wоодланд & Wилдлифе Труст (2004). Қаралди: 2010-йил 30-май.
  5. ↑ „БРЕАКТҲРОУГҲ ИН БАТТЛЕ АГАИНСТ ПРОБЛЕМ ПОНТИCУМ“. Форестрй Cоммиссион (2004-йил 30-июл). 2011-йил 5-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 30-май.
  6. ↑ Тиэдекен, Эрин Жо; Эган, Паул А.; Стевенсон, Пҳилип C.; Wригҳт, Гералдине А.; Броwн, Марк Ж. Ф.; Поwер, Эилеэн Ф.; Фаррелл, Иаин; Маттҳеwс, Шарон М. эт ал. (Новембер 2015). "Неcтар чемистрй модулатес тҳе импаcт оф ан инвасиве плант он нативе поллинаторс". Фунcтионал Эcологй 30 (6): 885–893. дои:10.1111/1365-2435.12588. ҳттп://гала.гре.аc.ук/ид/эпринт/14020/1/14020_СТЕВЕНСОН_Неcтар_Чемистрй_Модулатес_2015.пдф. 
  7. ↑ Сcотт-Броwн, АС, Грегорй, Т, Фаррелл, ИW, Стевенсон ПC. (2016). "Леаф тричомес анд фолиар чемистрй медиате дефенcе агаинст гласшоусе тҳрипс; Ҳелиотҳрипс ҳаэморрҳоидалис (Боучé) ин Рҳододендрон симсии.". Фунcтионал Плант Биологй 43: 1170–1182. дои:10.1071/ФП16045. ҳттпс://www.публиш.cсиро.ау/фп/ФП16045.