Риттбергер, хорижий[1] ва эски адабиётларда[2] ҳалқали сакраш (инглизча: лооп) — фигурали учишда учта чекка сакрашлардан бири. Каскадда иккинчи ва учинчи бўлиб қўлланиши мумкин. Ушбу сакраш немис фигурали учувчиси Wернер Риттбергер шарафига номланган, уни биринчи марта 1910-йилда амалга оширган, аммо инглиз ва франсуз тилларида сўзлашувчи мамлакатларда сакраш „лооп“ деб аталади (инглизча: лооп, франсузча: боуcле). Биринчи учлик риттбергер 1952-йилги Олимпиадада Диcк Буттон томонидан, аёллар ўртасида — таниқли мураббий Жутта Мюллернинг қизи ва шогирди Габи Зайферт томонидан 1968-йилдаги Европа чемпионатида ижро этилган. 2016-йилда Монреалдаги Аутумн Cлассиc Интернатионал турнирида биринчи марта Юзуру Ханю томонидан тўртлик риттбергер муваффақиятли тарзда амалга оширди. 2020-йил декабр ойида София Самоделкина аёллар ўртасида биринчи марта Москва шаҳар чемпионатида тўртталик риттбергерни амалга оширишга уриниб кўрди, аммо сакрашдан йиқилди[3][4][5]. Бир йил ўтгач, Перм шаҳрида бўлиб ўтган Россия кубоги босқичида, фигурали учиш тарихида биринчи марта, Аделиа Петросян бир дастурда иккита тўртталик риттбергерни бажаришга уриниб кўрди, буни илгари на эркаклар, на аёллар бажара олмаган. Шу билан бирга, каскадда иккиталик ҳалқа билан бажарилган биринчи тўртталик риттбергерни ҳакамлар чорак баҳо қўйишди ва спортчи тўртлик риттбергернинг иккинчисидан йиқилди[6]. Аммо бир ой ўтгач, Аделиа Петросян Санкт-Петербургда бўлиб ўтган 2022-йилги Россия чемпионатида битта дастурда иккита тўртталик риттбергерни бажаришга муваффақ бўлди, улардан бири иккиталик ҳалқада каскад билан комбинацияда эди[7].

Курт Броwнинг биринчи бўлиб учлик салчоw + учлик риттбергер комбинациясини амалга оширди.

Янги ҳакамлик тизимига кўра, битталик риттбергер 0,5 балл, иккилик — 1,8 балл билан баҳоланади. Спортчиларни рағбатлантириш учун ИСУ тўртталик сакраш суммасини доимий равишда ошириб бормоқда. Шундай қилиб, 2010/2011 йилги мавсумдан бошлаб, тўртталик риттбергер 12,0 баллга баҳоланади. Учлик риттбергернинг нархи ҳам ўзгартирилди: 5,0 дан 5,1 баллгача.

Техникаси

Чап бурилишли конкида учувчиси ўнг оёғини орқага, айлана ичига қаратган ҳолда, эркин (чап) оёғини олдинга чўзади. Бутун тана, қўллаб-қувватловчи (ўнг) оёқдан ташқари, соат милига тескари бурилади, шу билан бирга ўнг оёқдан итарилиш амалга оширилади. Қолган сакрашларда бўлгани каби қўнишда, ўнг оёқни орқага чиқарилади.

Бурчак тезлигини қўшиш учун учликдан олдинга-ичкарига ёки ҳатто икки томонлама учликдан (орқа-ташқарига — олдинга-ичкарига) суриш ёйига ўтадилар. Масалан, Ирина Слуцкая, ҳатто спорт карерасини тугатгандан кейин бир неча йил ўтгач, у уч марталик риттбергерни ижро этди, аммо бундан олдин у учлик бурилишни амалга оширди.

Риттбергер комбинациядаги иккинчи сакраш бўлиши мумкин, бундай сакраш техникаси бироз бошқачароқ бўлади.[8]

Ёрдамчи машқлар

Нисбатан оддий салчовдан сўнг, риттбергер қийинлик қилиши мумкин, айланиш ўқини ҳис қилиш ва „қўллар билан учишни“ амалга ошириш керак. Биринчиси, спорт залида ва музда сакраш техникасини такомиллаштириш орқали ишлаб чиқилади. Иккинчиси — „учлик риттбергер“ техникаси, „риттбергер бурилиш“: РБО → учталик орқага чиқиш, РФИ → моҳаwк, ЛБИ → оёқ ўзгариши, РБО.

Вариантлар

Ярим риттбергер

Ярим Риттбергер (инглизча: фаллинг леаф) — риттбергернинг кириб келиши билан бўлинган сакрашнинг бир тури. Конкида учувчи, агар ҳақиқий бўлиниш бўлмаса, камида узоқ қадамни бажаради, шундан сўнг у чап тиргак ва ўнг четига олдинга тушади.

Эулер

Эулер (инглизча: ҳалф-лооп, Эулер жумп) — бир бурилишли сакраш риттбергер каби чап оёқ орқасига тушиш. Шунингдек, у қаттиқ гуруҳда эмас, балки шпагатда амалга оширилади. У одатда оралиқ сифатида ишлатилади — ундан сўнг салчов ёки флипни амалга ошириш мумкин, шунингдек, ўнг оёққа, ҳалқа ёки риттбергергга оёқ қўйиш ҳам мумкин.

2010-2012 йилги қоидаларга кўра, каскаднинг ўртасида бажариладиган эулер битта риттбергерга тенглаштирилади. Бундан ташқари, у ИСУ тизими ҳали етиб боролмаган роликли конкида кенг қўлланади ва икки бурилишдан ортиқ сакраш муаммоли ҳисобланади.

Wаллей

Wаллей ёки цак (инглизча: Wаллей жумп) — лутз ва риттбергер ўртасидаги ўзаро боғлиқлик, ўнг оёқнинг ички четидан ташқи ўнгнинг четига айланиш орқали амалга оширилади. Жуда қийин бўлиб, иккилик wаллей рекорд ҳисобланади. Қарама-қарши йўналишда қилинган wаллей баъзан лутзга чиқиш сифатида ишлатилади. ИСУ тизимида у бирлаштирувчи сакраш ҳисобланади, шунинг учун у жуда камдан-кам ҳолларда амалга оширилади.

Wаллейнинг кенг версияси — „тwо-wаллей“ — одатий тоэ лооп сифатида баҳоланади.

Ички аксел

Ўнг конкининг ички четидан олдинга бир ярим бурилишда сакраш (РФИ → РБО). Номига қарамай, спин-уп механикаси нуқтаи назаридан, бу сакраш риттбергернинг яқин қариндоши.

Манбалар

  1. ↑ Английской, франсузской, шведской, полской и др.
  2. ↑ С. Глязер. Азбука начинающего фигуриста. М.: Физкультура и спорт, 1969 — 94-бет. 
  3. ↑ Яна Левхина. „Уникальная юная фигуристка установила редкое достижение. Софья затмит учениц Тутберидзе?“ (ру). www.чампионат.cом. 2022-йил 25-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 25-январ.
  4. ↑ „Фигуристка ЦСКА показала судьям четверной риттбергер. Самоделкина идет на рекорд“ (ру). спорт-эхпресс.ру (2020-йил 14-декабр). 2022-йил 25-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 25-январ.
  5. ↑ „Софиа Самоделкина ФС — Чемпионат города Москвы 2020“ (ру-РУ). 2022-йил 25-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 25-январ.
  6. ↑ „Появилось видео исторического четверного риттбергера фигуристки Петросян“ (ру). РИА Новости Спорт (20211119т1547). 2022-йил 25-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 25-январ.
  7. ↑ Антон Мозговой. „Петросян выполнила два четверных риттбергера во время произвольной программы на ЧР“ (ру). www.чампионат.cом. 2022-йил 25-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 25-январ.
  8. ↑ „Каскады прыжков — Прыжки в фигурном катании (Мишин А. Н.)“. 2019-йил 14-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 2-июл.