Rivaldo
Ривалдо Витор Борба Феррейра (1972-йил 19-апрелда туғилган),[2][3] Ривалдо номи билан танилган ([ʁиˈваwду]), бразилиялик собиқ футболчи бўлиб, асосан ҳужумкор ярим ҳимоячи, балки иккинчи ҳужумчи сифатида ҳам ўйнаган ва баъзида ярим ҳимоячи ёки қанот ҳимоячиси сифатида ўйнаган[4][5]. Ривалдо барча даврларнинг энг зўр ўйинчиларидан бири ва ўз авлодининг энг моҳир ва ижодкор футболчиларидан бири ҳисобланади. У ўзининг тезкор зарбалари, финтлар, узоқдан кучли зарба бериб, гол уриш қобилияти билан машҳур[4][5]. 1999-йилда „Олтин тўп“ни қўлга киритди ва ФИФА томонидан йилнинг энг яхши футболчиси деб топилди[6]. 2004-йилда Пеле томонидан ФИФА 100 рўйхатига дунёнинг энг зўр тирик футболчиларидан бири сифатида киритилди[7].
|
Ривалдо "Бунёдкор" таркибида, 2010-йил | |||
| Шахсий маълумот | |||
|---|---|---|---|
| Тўлиқ исми | Ривалдо Вícтор Борба Ферреира | ||
| Таваллуд санаси | 1972-йил 19-апрел | ||
| Таваллуд жойи | Ресифе, Бразилия | ||
| Бўйи | 1.86 м[1] | ||
| Амплуаси | Яримҳимоячи / Ҳужумчи | ||
| Ёшлигида аъзо бўлган клублар | |||
| 1989—1990 | Паулистано | ||
| 1991—1992 | Санта Cруз | ||
| Профессионал фаолияти* | |||
| Йиллар | Жамоа | Ишт. | (Гол.) |
| 1991—1992 | Санта Cруз | 9 | (1) |
| 1992—1994 | Моги Мирим | 0 | (0) |
| 1993—1994 | Cоринтҳианс (лоан) | 62 | (22) |
| 1994—1996 | Палмеирас | 30 | (14) |
| 1996—1997 | Депортиво Ла Cоруñа | 41 | (21) |
| 1997—2002 | Барcелона | 157 | (86) |
| 2002—2003 | Милан | 22 | (5) |
| 2004 | Cрузеиро | 8 | (2) |
| 2004—2007 | Олймпиаcос | 70 | (36) |
| 2007—2008 | АЭК Атҳенс | 35 | (12) |
| Миллий терма жамоа | |||
| 1991—1993 | Бразилия У-20 | 13 | (2) |
| 1994—1995 | Бразилия У-23 | 8 | (1) |
| 1993—2003 | Бразилия миллий футбол терма жамоаси | 74 | (35) |
| *Профессионал клублардаги голлари (ички чемпионат) | |||
Ривалдо ўз фаолиятини 1991-йилда Бразилиянинг „Санта Круз“ клубида бошлаган, „Моги Мирим“, „Коринтианс“ ва „Палмейрас“да ижарада ўйнаган. 1996-йилда Испаниянинг „Депортиво“ жамоаси билан Европага кўчиб ўтди. Мавсумидаги ўйинлари уни 1997-йилда „Барселона“ билан шартнома имзолашига олиб келди. „Барселона“да у голландиялик Патриcк Клуиверт билан муваффақиятли ҳамкорликни йўлга қўйди ва 1998-1999-йилларда кетма-кет Ла Лига чемпионлигини, шунингдек, 1998-йилда Испания кубогини қўлга киритди. Ривалдо 2001-йил июн ойида „Валенcиа“га қарши ўйинда хеттрик қайд этган ва бу „Барселона“ни 2001—2002-йилги УЭФА Чемпионлар Лигасига йўлланмани қўлга киритган. Беш йиллик фаолияти давомида 130 та гол уриб, уни „Барселона“нинг барча даврлардаги энг кўп гол урган футболчилари қаторига киритди.
2002-йилда Ривалдо Италиянинг „Милан“ клуби билан шартнома имзолади. Ягона мавсумида Италия кубоги ва УЭФА Чемпионлар лигасида ғалаба қозонди, аммо унинг ўйинлари жуда паст даражада эди. 2004-йил охирида „Милан“ билан шартномасини бекор қилди. Cрузеиро, Олимпиакос, АЭК Афина, Бунёдкор клубларида ўйнади, Сан Паулу, Кабускорп ва Сан Каэтано клубларида ижарада ўйнади. 2014-йил март ойида Ривалдо профессионал футболдаги фаолиятини якунлаганини эълон қилди, аммо 2015-йил июн ойидан бошлаб, Моги Мирим сафида майдонга тушди ва 2015-йил августида яна фаолиятини якунлади.
1993-йилдан 2003-йилгача Ривалдо Бразилия терма жамоаси сафида 74 та ўйин ўтказиб, 35 та гол урган ва мамлакат учун энг кўп гол урган футболчилар рўйхатида 7-ўринни эгаллаган[8]. Футболчи Бразилияга 1998-йилги ФИФА Жаҳон кубоги финалига чиқишга ёрдам берди ва 1999-йилда Америка Кубогида ғолиб чиқди. Турнирнинг энг яхши ўйинчиси деб топилди. Ривалдо 2002-йилги Жаҳон чемпионатида ғолиб чиққан жамоада Роналдо ва Роналдинҳо билан бирга ҳужумкор триода ўйнаган. Бразилия терма жамоасининг ушбу турнирдаги етти ўйинидан бештасида гол урган Ривалдо, 2002-йилда ФИФА Жаҳон чемпионатининг юлдузлар жамоасига киритилган. Бундан олдин 1998-йилда ҳам танланган эди. У Бразилия футбол музейи шон-шуҳрат тахтасига киритилган.
Ёшлиги
Бразилиянинг Пернамбуко штатидаги Ресифи шаҳрида туғилган Ривалдо шаҳар фавелаларида тарбия топган[9][10][11][12]. Унинг жисмоний қиёфаси ҳали ҳам болалигида бошдан кечирган қашшоқликдан далолат беради: тўйиб овқатланмаслиги туфайли бир нечта тишларини йўқотишига сабаб бўлган[13]. Асосан чап оёқда ҳаракат қиладиган Ривалдо ўзининг профессионал фаолиятини 16 ёшида, 1989-йилда Паулистано клуби билан шартнома имзолаганида бошлади[14]. Мураббийлари уни муваффақиятга эришиш учун жисмонан заиф деб ҳисоблашар эди[15], Ривалдонинг отаси Ромилдо 1989-йилда йўл-транспорт ҳодисасида ҳалок бўлган, аммо Ривалдо ўзининг биринчи профессионал шартномасини ўша йилнинг охирида имзолаган[15].
Жамоалардаги фаолияти
„Санта Круз“, „Моги Мирим“ ва „Коринфликлар“
1991-йилда Санта Круз клубида ўйнаган. 1992-йилда жанубга, Сан-Паулу штатига кўчиб ўтди ва Бразилия футболининг иккинчи босқичида Моги Мирим учун ўйнади. 1993-йилда биринчи дивизионда „Коринтианс“да ижара асосида ўйнаш учун штат пойтахтига кўчиб ўтди[16].
„Палмейрас“
Кейинги йили „Палмейрас“га ўтди, бу клубга 1994-йилда лига чемпионлигини муваффақиятли ҳимоя қилишда ёрдам берди. 1996-йилда Cампеонато Паулистада ғалаба қозонди. 1993—1994-йилларда нуфузли Плаcар Магазине нашри томонидан „ўз позициясидаги энг яхши футболчи“ номинациясида „Бола де Оуро“ мукофоти билан тақдирланган.
1996-йилги Олимпиада олдидан Парма Ривалдо ва унинг жамоадоши Амарални Палмейрасдан сотиб олганликларини эълон қилди[17]. Олимпиададан сўнг низо келиб чиқди ва Ривалдо Италиядан Испанияга кўчиб ўтди. Ла Лиганинг Депортиво Ла Коруня клубига қўшилди. У бор-йўғи бир мавсум ўйнаганига қарамай, бу ўзи учун ҳам, клуб учун ҳам муваффақиятли бўлди. Ривалдо 41 ўйинда 21 та гол уриб, мавсумнинг энг яхши тўпурарлари сафида 4-ўринни эгаллади, Депортиво лигада учинчи ўринни эгаллади.
„Барселона“
Ривалдо 1997-йилда „Барселона“га ўтган ва „Депортиво“да 4 ўйинни таъминлаб берган миллиард песета (тахминан 26 миллион доллар) нархида трансфер қилинди[18], Сер Боббй Робсон „Барселона“дан Ривалдони Стив МcМанамандан олдинроқ сотиб олишга кўндириб, Ривалдо жамоасига кўплаб голларни кафолатлашини айтди[19][20].
„Барселона“даги биринчи мавсумида Ривалдо 34 ўйинда 19 та гол уриб, иккинчи рақамли тўпурар бўлди. „Барселона“ Ла-Лига ва Испания кубоги дублини қўлга киритди[21]. 1999-йилда „Барселона“ билан яна бир Ла-Лига чемпионлигини қўлга киритди ва яна 24 та гол билан лиганинг тўпурарига айланди. 1999-йилда Ривалдо ФИФА талқини бўйича дунёнинг энг яхши футболчиси деб топилди ва „Олтин тўп“ни олди[22]. „Барселона“нинг Чемпионлар лигасидаги муваффақияциз иштирокидан сўнг, Ривалдо „Камп Ноу“ни тарк этиши мумкин эди. Кейин „Манчестер Унитед“ сардори Рой Кеане Ривалдони „шартнома имзолашни энг кўп хоҳлаган футболчи“ эканлигини айтди[23].
„Барселона“даги учинчи мавсумида Ривалдо чап қанотда эмас, балки плеймейкер сифатида ўйнашни талаб қилганида, мураббий Лоуис ван Гаал билан келиша олмади[24]. Ван Гаал билан муносабатлари кескин бўлса ҳам, Ривалдо мавсум Чемпионлар лигасида 10 та гол уришга муваффақ бўлди, клуб ярим финалга чиқди. Ван Гаал 2000-йил июн ойида истеъфога чиқарилган.
Кейинги 2000—2001-йилги мавсумда Ривалдо яна 23 та гол билан лиганинг энг кўп гол урган футболчиси бўлди. Мавсумнинг сўнгги ўйинида „Валенсия“ га қарши ўйинда Ривалдо хет-трик қайд этиб, ўйинда 3:2 ҳисобида ғалаба қозонди[25]. Кўпинча тарихдаги энг катта хет-трик дейиладиган унинг биринчи голи пастки ўнг бурчакка қарата тепилган эгри ҳолдаги жарима зарбаси эди[26][27][27][28]. Иккинчисида „велосипед зарбасини“ амалга оширди, буни фаолиятидаги энг чиройли гол деб ҳисоблайди[29][30]. Гол нишонлаш чоғида ҳаяжонланган Ривалдо футболкасини йиртиб ташлади ва уни боши узра силкита бошлади, „Барселона“ клуби президенти Жоан Гаспарт эса стадионнинг ВИП-ложасида икки мушти билан уриб, рақиб делегацияси ёнида хурсанд бўлиб бақирди[25][30]. Ушбу ғалаба „Барселона“га „Валенсия“ни ортда қолдириб, 2001-02 йилги Чемпионлар Лигаси йўлланмасини қўлга киритишида муҳим эди[25]. Ўйиндан сўнг Ривалдо шундай деди: „Бугун кечқурун содир бўлган воқеа ақл бовар қилмайдигани бўлди. Ғалаба голини бутун мавсум давомида қаттиқ курашган барча футболчиларга ва кўп азоб чеккан барча мухлисларга бағишлайман. Голларим билан уларни хурсанд қилганимдан мамнуман“[25]. Ўша мавсумда у жами 36 та гол урди[31]. „Барселона“даги беш йиллик фаолияти давомида Ривалдо 130та гол уриб, уни клубнинг барча даврлардаги энг кўп гол урган футболчилари қаторига киритди[32].
„Милан“
Ривалдо 2002-йилда Италия А сериясининг „Милан“ клуби билан 3 йиллик шартнома имзолаган. „Милан“ билан 2002—2003-йилги мавсумда Италия кубоги ва Чемпионлар лигасида ғолиб чиқди. 2003-йилнинг августида УЭФА Суперкубогида ҳам ғалаба қозонди ва ўша йилнинг ноябр ойида „Милан“ билан шартномасини бекор қилди. Миланни тарк этгач, қисқа муддатга Бразилияга қайтиб, Белу-Оризонтида, „Крузейро“ жамоасида ўйнади[33]. 2004-йилда Болтон Wандерерс билан шартнома имзолашга яқин келди, аммо „Болтон“ охир-оқибат шартномани бекор қилди[34][35][36]. Мавсум давомида ёмон ўйин кўрсатгани учун, 2003-йилда А Сериянинг маълум бир мавсумдаги энг ёмон ўйинчисига бериладиган „Бидоне д’Оро“ мукофоти билан тақдирланди[37].
„Крузейро“
Ривалдо 2004-йилнинг бошида мураббий Wандерлеигҳ Луксембургони тайинлаш орқали Бразилияга қайтишга қарор қилди ва уни клубда ўйнашга ишонтирди. Бу „Крузейро“нинг Либертадорес кубоги учун асосий трансферига айланди[38]. Бироқ, унинг жамоадаги фаолияти жуда қисқа эди. бор-йўғи 11 ўйинда 2та гол урган. CНН Интернатионал хабарига кўра, Ривалдо ўз фаолияти давомида унинг устози бўлган Луксембурго ишдан бўшатилиши сабабли, икки ойдан сўнг клубни тарк этган[39]. Ривалдо бу ҳақда шундай деди: „У кетганида мен ҳам кетишни афзал кўрдим. Бу менинг қарорим эди, чунки мен Луксембургони муҳим шахс деб биламан“[39].
„Олимпиакос“
2004-йил 22-июлда Ривалдо Греция Суперлигасининг „Олимпиакос“ жамоасига қўшилди[40]. 2004—2005-йилги мавсумда бир нечта голларни урди. Улардан бири „Панатинаикос“га қарши ўйинда бўлди: бурчакдан узатилган жарима зарбаси „Олимпиакос“ни абадий рақиблари устидан ғалабага олиб чиқди. Ривалдонинг яна бир диққатга сазовор голи – „Олимпиакос“нинг УЭФА Чемпионлар Лигаси гуруҳ босқичининг 6-тури доирасида „Ливерпул“ клубига қарши Англияда бўлиб ўтган ўйинда киритилди. Жарима зарбасини аниқ амалга оширди ва юнон грандини олдинга олиб чиқди[41]. Бироқ, „Ливерпул“нинг ўйинчиси Стевен Геррард асосий вақт тугашига 3 дақиқа қолганида, 25 метрдан йўллаган зарбаси билан гол урганидан кейин, „Олимпиакос“ мусобақадан чиқиб кетди[41]. Ривалдонинг „Олимпиакос“даги биринчи мавсумининг сўнгги ўйинида чемпионлигини қўлга киритиши учун клубга ғалаба керак эди. Салоникидаги ўйинда „Олимпиакос“ Ривалдонинг голи эвазига „Ираклис“ни 0:1 ҳисобида мағлуб этди ва чемпионликни қўлга киритди.
Ривалдо 34 ёшда бўлишига қарамай, „Олимпиакос“ билан шартномасини учинчи йилга узайтирди. 2006-йил июл ойида Ривалдо Бразилияга қайтишдан олдин Олимпиакос билан 2006—2007-йилги мавсум унинг учун Европадаги охиргиси бўлишини эълон қилди[42]. Бироқ, қарорини тезда ўзгартирди ва яна бир йил қолишга қарор қилди. 2006—2007-йилги мавсумда Суперлиганинг 27 та ўйинида 17 та гол урган. Ривалдо „Олимпиакос“ сафида 81 ўйинда 43 та гол урган.
„АЭК Афина“
Ривалдо „Олимпиакос“ клуби раҳбари Сократис Коккалис билан келишмовчиликдан сўнг, клубда ишлашни давом эттирмаслигини қилди. Ўша ёз охирида 2007-йилнинг 29-майида Суперлиганинг бошқа клуби – АЭК Афина билан шартнома имзолади[43]. Унинг Афина клуби билан Суперлигадаги биринчи голи „Паниониос“ клубига қарши ўйинда (3:0) пеналтидан киритилди. Ривалдо яна бир ажойиб мавсумни ўтказди. „Олимпиакос“га қарши 4:0 ҳисобида ғалаба қозонилган ўйиндан сўнг Ривалдо камерага тўрт бармоғини кўрсатди.
Ривалдо агар қарор „Олимпиакос“ фойдасига чиқса ва АЭК Афина чемпион деб эълон қилинмаса, Грецияни тарк этиш ниятини билдирган эди. У шундай деди: „Майдонда чемпионликни қўлга кирита олмаган жамоа совринга лойиқ эмас“[44].
„Бунёдкор“
Ривалдо 2008-йилнинг 25-август куни Грециянинг Спорт радиостанциясига берган интервюсида ўз фаолиятини „Бунёдкор“да давом эттиришга рози бўлганини эълон қилди[45].
Ривалдо 10,2 миллион евро эвазига икки йиллик шартнома имзолади ва кейинчалик шартномани 2011-йилгача узайтирди[46]. „Бунёдкор“ сафидаги дебютида Ривалдо ғалаба келтирган иккала голини киритди[47][48]. 2009-йилда Ривалдо кетма-кет тўртта ўйинда бир, кейин иккита, кейин учта, сўнгра тўртта гол урган дунёдаги биринчи футболчига айланди. Биринчи ўйинда битта, иккинчи ўйинда „Навбаҳор“ дарвозасига иккита гол урди. 2009-йил 25-июнда „Металлург“ клубига қарши ўйинда хет-трик қайд этди[49]. Тўртинчи ўйинда „Бунёдкор“ „Сўғдиёна-Жиззах“ни 5:0 ҳисобида мағлуб этди, Ривалдо эса 17 дақиқада тўртта гол урди. 2009-йилги мавсум якунлангач, Ривалдо чемпионатда 20 та гол уриб, ЎФФнинг „энг яхши тўпурар“ совринини қўлга киритди. У клуб сафида жами 33 та гол урган. Ривалдо 2010-йил 11-август куни Тwиттер’да „Бунёдкор“ билан шартномасини бекор қилганини эълон қилди[50].
„Моги Мирим“
2010-йил 18-ноябрда ижтимоий тармоқ орқали ўзининг фаолиятини 1990-йилларнинг бошида бошлаган „Моги Мирим“ клубига қайтишини эълон қилди ва шундай деди: "Мамлакат ташқарисида кўп нарсаларни ҳал қилганимдан сўнг, ўзим раҳбар бўлган „Моги Мирим“ учун „Паулиста-2011“да ўйнашга қарор қилдим." Бироқ, 2011-йилнинг январида "Сан-Паулу" клубига келиб қўшилди[51].
„Сан-Паулу“
2011-йилнинг 23-январида Ривалдо „Сан-Паулу“га келиб қўшилди. У биринчи дивизионда „Линенсе“ клубига қарши ўйинда ажойиб гол урди. Ривалдо тўпни назорат қилиб, чап тиззаси ёрдамида ҳимоячи устидан ўтказиб юборди ва гол урди. У 2011-йил март ойининг кўп қисмини жароҳатлар билан ўтказди, аммо „Палмейрас“ билан 1:1 ҳисобидаги дуранг ва „Коринтианс“ билан 2:1 ҳисобида ғалабани қайд этди.
Ривалдо ўзининг Тwиттер’даги саҳифасида „Сан-Паулу“ни мавсум якунига қадар тарк этишини маълум қилди: „Барчага шуни маълум қилмоқчиманки, шанба куни бу менинг Сан-Паулудаги сўнгги машғулотим бўлади. Менга клуб расмийси бу менинг бу ердаги сўнгги мавсумим бўлишини айтди“. У қўшимча қилди: „Мен ҳали футбол билан хайрлашаётганим йўқ. Ҳали кўп иш қилишим керак. Мен фақат 2012-йил охирида футболни тарк этишни хоҳлардим.“[52]
„Кабусcорп“
Ривалдо 2012-йил январ ойида Анголанинг „Кабусcорп“ клубига ўтди[53]. 18-март куни Ривалдо Рекреативо Каалага қарши ўйинда хет-трик қайд этди. Ривалдо Кабусcорпни 2012-йилнинг ноябрида шартномаси муддати тугаганидан кейин тарк этган[54].
„Сан-Cаэтано“
2013-йилнинг январида Ривалдо „Сан Cаэтано“ клубига ўтиб, декабргача бўлган шартномани имзолади[55]. У ўзининг янги жамоасидаги илк голини 9-феврал куни „Спорт Cлуб Cоринтҳианс Паулиста“га қарши дебютида киритди. Атлетико клубига қарши кейинги ўйинда Ривалдо яна бир бор гол урди. Аммо жамоаси 2:1 ҳисобида мағлуб бўлди. 2013-йилнинг ноябрида тиззасидаги муаммолар туфайли клубни тарк этди[56].
„Моги Мирим“
2013-йил декабр ойида Ривалдо Моги Мирим спорт клубига қўшилди ва 2015-йилгача мўлжалланган шартнома имзолади. Ривалдо 2015-йил июлида фаолиятини якунлаган пайтида клуб сафида атиги бир марта ўйнаган эди[57].
Истеъфоси
2014-йилнинг март ойида бразилиялик футболчи 20 йилдан ортиқ давом этган фаолиятидан сўнг расман футболдан кетди. Клубни бошқариш ва ўғли Ривалдинҳога қараш учун Моги Мирим президенти сифатида қолишга қарор қилди[58]. Ривалдо ўз баёнотида шундай деди: „Менинг футболчилик тарихим якунига етди. Бугун кўзимда ёш билан мен Худога, оиламга ва 24 йил давомида футболчи сифатидаги фаолиятимда қўллаб-қувватлаганлари, меҳр берганлари учун миннатдорчилик билдираман“[58]. Бироқ, 2015-йилнинг июн ойида жамоага қайтди. 2015-йилнинг 14-июлида Ривалдо ва Ривалдинҳо бир ўйинда биринчи марта гол уришди, Моги Мирим „Маcаэ“ клубини 3:1 ҳисобида мағлуб этди[59].
2019-йил 18-январда „СCC Моҳаммéдиа“ Ривалдони кейинги мавсум учун янги техник директор ва мураббий сифатида эълон қилди[60]. Футболчи келишув тузилганини рад этди[61].
Халқаро карераси
Ривалдо Бразилия терма жамоасига 1998-йилги ФИФА Жаҳон кубоги учун қайтиб келди ва учта гол урди, жумладан, Данияга қарши кечган 3-2 ҳисообидаги чорак финалда иккита гол урди. Бразилия финалда мезбон Франсиядан 3:0 ҳисобида мағлуб бўлди ва 1994-йилги чемпионликни ҳимоя қила олмади. Ривалдо 1997-йилда Cопа Америcа турнирида ғолиб чиққан Бразилия терма жамоасининг таркибида бўлмаган, лекин 1999-йилги Америка Кубогида ушбу унвонни муваффақиятли ҳимоя қилган. Ривалдо бешта гол билан турнирни энг яхши тўпурар сифатида якунлади. Улардан бири чорак финалда Аргентина устидан 2:1 ҳисобида жарима зарбаси ва финалда Уругвай устидан 3:0 ҳисобида ғалаба қозонган. У турнирнинг энг қиммат футболчиси деб топилган[62].
Ривалдо 1996-йилги Олимпиада ўйинларида Бразилия терма жамоаси таркибида ғалаба қозона олмаганида, танқид нишони бўлган[63]. 2000-йил ноябрида Колумбияга қарши ўйиндан сўнг (1:0), ўз мамлакати учун ўйнашни тугатиши ҳақида айтди[64].
Ривалдо терма жамоасидаги фаолиятининг энг юқори чўққиси ва энг паст чўққиси Жанубий Корея ва Японияда бўлиб ўтган 2002-йилги ФИФА Жаҳон чемпионатига тўғри келди. Аввалги Жаҳон чемпионати финалидаги мағлубиятдан умидсизликни ўчиришга муваффақ бўлди ва Бразилияга бешинчи Жаҳон кубогини ютишига ёрдам берди. Роналдо ва Роналдинҳо билан ҳужум триосида ўйнаган „уч Р“нинг бири деб номланган Ривалдо дастлабки бешта ўйинда, Роналдо эса тўртта ўйинда гол урган[65]. Турнир муваффақиятли ўтганига қарамай, Ривалдо Туркияга қарши баҳсли ўйинда иштирок этди[66]. Учрашув якунига яқин қолганда, тўп ўйиндан ташқарида бўлган ҳолатида, туркиялик ҳимоячи Ҳакан Унсал бурчак байроғида кутиб турган Ривалдо томон тўп тепди. Тўп унинг сонига тегди, бироқ Ривалдо юзини чангаллаганча ерга йиқилди[67]. Ҳакам туркиялик футболчини иккинчи сариқ карточка билан майдондан четлатди. Видео кўрикдан сўнг, ФИФА томонидан Ривалдо 11 670 швейсария франки миқдорида жаримага тортилди[68].
Ривалдонинг 2-турда Белгия дарвозасига киритган голи белгиялик бош мураббий Роберт Васегега қаттиқ туртки бўлди[69]. Роналдинҳо чорак финалда Англияга қарши ўйинда гол урди ва 2:1 ҳисобида ғалаба қозонилишига сабабчи бўлган голга муаллифлик қилди[70]. Бразилия финалда Германия билан тўқнаш келди ва Роналдонинг иккита голи билан 2:0 ҳисобида ғалаба қозониб, турнир ғолиби бўлди ва иккала голда ҳам Ривалдо иштирок этди[71]. Биринчиси, Ривалдонинг зарбасини немис дарвозабони Оливер Кан қайтарганидан сўнг, Роналду тўпни қайтарди, иккинчиси эса Ривалдо немис ҳимоясини манека билан алдаб ўтиб, тўп Роналдуга келиб тушди[71]. Ривалдо Бразилия терма жамоаси бош мураббийи Луиз Фелипе Сcолари томонидан турнирнинг энг яхши футболчиси деб топилди[72]. Роналду ва Роналдинё билан бирга ФИФА Жаҳон чемпионатининг Юлдузлар жамоасига киритилди[73].
Ривалдо охирги марта 2003-йилнинг 19-ноябрида Куритибада Уругвай билан 3:3 ҳисобида дуранг ўйнаган. У Луис Фабианога алмаштирилишидан олдин 79 дақиқа ўйнади. У ўзининг охирги голини атиги уч кун олдин Перу билан 1:1 ҳисобидаги дуранг ўйинда пеналтидан киритган эди. Ривалдо миллий терма жамоа сафида 74 та ўйин ўтказиб, 35 та гол урган[74].
Ўйин услуби
Ўз авлодининг энг яхши ўйинчиларидан бири ва барча даврларнинг энг зўр ўйинчиларидан бири сифатида эътироф этилган[75][76][77]. Ривалдо ўзининг дриблинг қобилияти, финтлардан фойдаланиши билан танилган моҳир ва креатив ўйинчи эди[76][75]. Бўйи баландлиги бўлиши билан бирга, жуда чаққон ҳам эди. Ривалдо ўзининг жарима зарбаларидан ва пеналтидан тепиши, шунингдек, кучли зарбалар билан узоқдан гол уриш қобилияти билан машҳур эди[76][78]. Велосипед зарбаларидан гол уришга мойиллиги билан ҳам танилган[76][77].
Ҳужумчи бўлмаса-да, Ривалдо бир қанча ҳужумкор позисияларда ўйнай оладиган сермаҳсул тўпурар эди: фаолиятининг энг юқори чўққиларида, „Олтин тўп“ни қўлга киритган ва ФИФА томонидан „йилнинг энг яхши футболчиси“ деб топилган. Тўп узатиш қобилияти туфайли ҳужумкор ярим ҳимоячи позициясида ўйнади, бу эса уни ажойиб ассистентга айлантирди[79]. У ҳужумчи ёки чап қанот ҳимоячиси вазифасини ҳам бажариши мумкин эди, бу ўзининг тезлиги ва тўп узатиш қобилияти туфайли фаолиятида тез-тез такрорланган[80][81][82]. Чап оёқда бўлса-да, иккала қанотда ҳам ўйнашга қодир эди[79][83][81].
2002-йилда Тҳе Гуардиан газетаси журналисти Жоҳн Карлин Ривалдо „идеал футболчининг иккита муҳим фазилати: артистлик ва самарадорликни бирлаштириб, кучли таъсир кўрсатишини“ таъкидлади[84][85]. Голландия терма жамоасининг собиқ футболчиси Руд Гуллит Ривалдонинг қобилияти ва фазилатлари кўпинча эътибордан четда қолар, деб ҳисобларди, чунки „у бразилиялик ҳамкасблари Роналду ва Роналдино билан бир даврда ўйнаган“[86].
Карера статистикаси
Клуб
| Лига | Кубок | Континентал[89] | Давлат лигаси | Бошқа[90] | Жами | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Клуб | Мавсум | Дивизион | Ў | Г | Ў | Г | Ў | Г | Ў | Г | Ў | Г | Ў | Г |
| Санта Cруз | 1991 | Сéриэ Б | — | — | — | 18 | 8 | — | 18 | 8 | ||||
| 1992 | Сéриэ Б | 9 | 1 | — | — | — | — | 9 | 1 | |||||
| Жами | 9 | 1 | — | — | 18 | 8 | — | 27 | 9 | |||||
| Моги Мирим | 1992 | — | — | — | — | 27 | 9 | 4 | 4 | 31 | 13 | |||
| Cоринтҳианс | 1993 | Сéриэ А | 8 | 2 | — | — | 14 | 9 | — | 22 | 11 | |||
| 1994 | Сéриэ А | — | 1 | 0 | — | — | 1 | 1 | 2 | 1 | ||||
| Жами | 8 | 2 | 1 | 0 | — | 14 | 9 | 1 | 1 | 24 | 12 | |||
| Палмеирас | 1994 | Сéриэ А | 29 | 14 | — | — | — | — | 29 | 14 | ||||
| 1995 | Сéриэ А | 1 | 0 | — | 9 | 5 | 24 | 19 | — | 34 | 24 | |||
| 1996 | Сéриэ А | — | 2 | 0 | — | 32 | 22 | — | 34 | 22 | ||||
| Жами | 30 | 14 | 2 | 0 | 9 | 5 | 56 | 41 | — | 97 | 60 | |||
| Депортиво | 1996–97 | Ла Лига | 41 | 21 | 5 | 1 | — | — | — | 46 | 22 | |||
| Барcелона | 1997–98 | Ла Лига | 34 | 19 | 7 | 8 | 6 | 0 | — | 4 | 1 | 51 | 28 | |
| 1998–99 | Ла Лига | 37 | 24 | 3 | 2 | 6 | 3 | — | 2 | 0 | 48 | 28 | ||
| 1999–2000 | Ла Лига | 31 | 12 | 5 | 1 | 14 | 10 | — | — | 50 | 23 | |||
| 2000–01 | Ла Лига | 35 | 23 | 5 | 2 | 13 | 11 | — | — | 53 | 36 | |||
| 2001–02 | Ла Лига | 20 | 8 | — | 13 | 6 | — | — | 33 | 14 | ||||
| Жами | 157 | 86 | 20 | 13 | 52 | 30 | — | 6 | 1 | 235 | 129 | |||
| Милан | 2002–03 | Сериэ А | 22 | 5 | 3 | 1 | 13 | 2 | — | — | 38 | 8 | ||
| 2003–04 | Сериэ А | — | — | 1 | 0 | — | 1 | 0 | 2 | 0 | ||||
| Жами | 22 | 5 | 3 | 1 | 14 | 2 | — | 1 | 0 | 40 | 8 | |||
| Cрузеиро | 2004 | Сéриэ А | — | — | 3 | 0 | 7 | 2 | — | 10 | 2 | |||
| Олймпиаcос | 2004–05 | Супер Леагуэ Греэcе | 23 | 12 | 2 | 2 | 9 | 1 | — | — | 34 | 15 | ||
| 2005–06 | Супер Леагуэ Греэcе | 22 | 7 | 2 | 2 | 6 | 2 | — | — | 30 | 11 | |||
| 2006–07 | Супер Леагуэ Греэcе | 25 | 17 | — | 6 | 0 | — | — | 31 | 17 | ||||
| Жами | 70 | 36 | 4 | 4 | 21 | 3 | — | — | 95 | 43 | ||||
| АЭК Атҳенс | 2007–08 | Супер Леагуэ Греэcе | 35 | 12 | — | 8 | 3 | — | — | 43 | 15 | |||
| 2008–09 | Супер Леагуэ Греэcе | — | — | 1 | 0 | — | — | 1 | 0 | |||||
| Жами | 35 | 12 | — | 9 | 3 | — | — | 44 | 15 | |||||
| Бунёдкор | 2008 | Ўзбекистон Суперлигаси | 12 | 7 | 1 | 0 | 4 | 2 | — | — | 17 | 9 | ||
| 2009 | Ўзбекистон Суперлигаси | 30 | 20 | 1 | 1 | 9 | 1 | — | — | 40 | 22 | |||
| 2010 | Ўзбекистон Суперлигаси | 11 | 6 | 3 | 3 | 5 | 2 | — | — | 19 | 11 | |||
| Жами | 53 | 33 | 5 | 4 | 18 | 5 | — | — | 76 | 42 | ||||
| Сãо Пауло | 2011 | Сéриэ А | 30 | 5 | 4 | 0 | 3 | 1 | 9 | 1 | — | 46 | 7 | |
| Кабусcорп | 2012 | Гирабола | 21 | 11 | — | — | — | — | 21 | 11 | ||||
| Сãо Cаэтано | 2013 | Сéриэ Б | 7 | 0 | 2 | 0 | — | 10 | 2 | — | 19 | 2 | ||
| Моги Мирим | 2014 | Сéриэ C | 4 | 0 | — | — | 4 | 0 | — | 8 | 0 | |||
| 2015 | Сéриэ Б | 4 | 1 | — | — | — | — | 4 | 1 | |||||
| Жами | 8 | 1 | — | — | 4 | 0 | — | 12 | 1 | |||||
| Фаолияти давомида жами | 481 | 227 | 46 | 23 | 129 | 49 | 145 | 72 | 12 | 6 | 813 | 377 | ||
Халқаро
Терма жамоаларда йил бўйича иштирок ва голлар
| Миллий терма жамоа | Йил | Иштирок | Голлар |
|---|---|---|---|
| Бразилия | 1993-йил | 1 | 1 |
| 1994-йил | 1 | 0 | |
| 1995-йил | 5 | 1 | |
| 1996-йил | 2 | 2 | |
| 1997-йил | 4 | 1 | |
| 1998-йил | 12 | 5 | |
| 1999-йил | 13 | 8 | |
| 2000-йил | 11 | 8 | |
| 2001-йил | 8 | 3 | |
| 2002-йил | 10 | 5 | |
| 2003-йил | 7 | 1 | |
| Жами | 74 | 35 | |
Халқаро голлар
Баллар ва натижалар биринчи бўлиб Бразилиянинг голлари рўйхатини кўрсатади[91].
Ютуқлар
Палмейрас[92]
- Бразилия А Серияси : 1994-йил
- Кампеонато Паулиста : 1996-йил
Барселона[93]
- Ла Лига : 1997–98, 1998–99
- Қирол кубоги : 1997–98
- УЭФА Суперкубоги : 1997
Милан[94]
- Италия кубоги : 2002–03
- УЭФА Чемпионлар Лигаси : 2002-03
- УЭФА Суперкубоги : 2003
Крузейро[95]
- Кампеонато Минеиро : 2004
Олимпиакос[96]
- Алпҳа Этники/Супер Лига Греция : 2004–05, 2005–06, 2006–07
- Греция кубоги : 2004–05, 2005–06
Бунёдкор
- Ўзбекистон Лигаси : 2008, 2009, 2010
- Ўзбекистон кубоги : 2008, 2010
Бразилия У23
Ёзги Олимпия ўйинлари бронза медали совриндори: 1996
Бразилия[97]
- ФИФА Жаҳон чемпионати: 2002; иккинчи ўрин: 1998
- Копа Америка: 1999
- Конфедерациялар кубоги: 1997
- Умбро кубоги: 1995
Индивидуал
- Бразилия футбол музейи шон-шараф зали[98]
- Бразилиялик Бола де Прата (2): 1993, 1994[99]
- Ла Лигада йилнинг энг яхши хорижлик футболчиси: 1997–1998[100]
- ФИФА Жаҳон чемпионати юлдузлари жамоаси (2 карра): 1998, 2002[101]
- Йилнинг ЭСМ жамоаси (2): 1998–99, 1999–2000[102]
- Жаҳоннинг энг яхши футболчиси : 1999[103]
- „Онзе д’Ор“: 1999[99]
- „Олтин тўп“: 1999[99]
- ФИФА Жаҳоннинг энг яхши футболчиси : 1999[99]
- Cопа Америcа Олтин буца: 1999[99]
- Cопа Америcа Олтин тўп: 1999[104]
- Трофео ЭФЕ: 1999[99]
- УЭФА Чемпионлар Лигасининг энг яхши тўпурари: 1999–2000[99][105]
- ИФФҲС дунёнинг энг яхши гол муаллифи: 2000[106]
- ФИФА Жаҳоннинг энг яхши футболчиси: 2000-йил бронза мукофоти[107]
- ФИФА Жаҳон чемпионати кумуш кроссовкаси: 2002[108]
- ФИФА ХИ: 2002[109]
- ФИФА 100[110]
- Греция чемпионатининг энг яхши хорижлик футболчиси (2 карра): 2006, 2007[99]
- Ўзбекистон Суперлигаси энг яхши тўпурари: 2009[111]
Манбалар
- ↑ „Ривалдо“. ФC Барcелона. 12-феврал 2002-йилда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „Ривалдо“. Британниcа. Қаралди: 3-сентабр 2021-йил.
- ↑ „15 км масофага пиёда қатнаган, стадионни тўп солинадиган қопда тарк этган ҳамда "Бунёдкор"дан пулини ундиролмай, Гулнора Каримовадан кўмак сўраган Ривалдо Қирғиз Республикасида футбол ўйнади“. 2023-йил 5-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 5-сентябр.
- ↑ 4,0 4,1 „Он Сеcонд Тҳоугҳц: Ривалдо“. Тҳе Гуардиан (19-июн 2008-йил). „Бест оф алл тҳере wас тҳе греатест ҳат-триcк оф алл тиме, агаинст Валенcиа он 17 Жуне 2001, а мидсуммер нигҳт'с дреам оф а перформанcе тҳат десервес а боок“.
- ↑ 5,0 5,1 „Ривалдо ҳат-триcк wинс алл тҳе плаудиц“. Спорц Иллустратед (18-июн 2001-йил). 26-июн 2001-йилда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „Ривалдо он топ оф тҳе wорлд“. ФИФА. 2013-йил 2-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 17-ноябр 2013-йил.
- ↑ „Пеле'с лист оф тҳе греатест“. ББC Спорт (4-март 2004-йил).
- ↑ „Гоалсcоринг фор Бразил Натионал Теам“.
- ↑ "Ривалдо – Бразилиан атҳлете". Энcйcлопæдиа Британниcа. ҳттпс://глобал.британниcа.cом/биограпҳй/Ривалдо. Қаралди: 25-июл 2016-йил.
- ↑ „Ривалдо ливес уп то магиc нумбер“. ББC. Қаралди: 25-июл 2016-йил.
- ↑ Парриш, Чарлес. Соccер ароунд тҳе Wорлд: А Cултурал Гуиде то тҳе Wорлд'с Фаворите Спорт, 21-апрел 2014-йил — 42-бет. ИСБН 9781610693035.
- ↑ Милтон Леите. Ас Мелҳорес Селеçõэс Брасилеирас де Тодос ос Темпос (нова эдиçãо) (португалча), 2014-йил феврал. ИСБН 9788572448567.
- ↑ „Ривалдо: Ин тҳе наме оф тҳе фатҳер“. ФИФА. 2012-йил 22-декабрда асл нусхадан архивланган.
- ↑ Ривалдо: Ин тҳе наме оф тҳе фатҳер, ФИФА, 10 Оcтобер 2000
- ↑ 15,0 15,1 Мике Леэ, Оверcоминг Трагедй то бе тҳе Греатест, Бритиш Cоунcил
- ↑ „Cомо прессãо да торcида фез Ривалдо нутрир "раива э óдио мортал" до Cоринтҳианс – Жовем Пан“. Cомо прессãо да торcида фез Ривалдо нутрир “раива э óдио мортал” до Cоринтҳианс – Жовем Пан (14-сентабр 2017-йил). 2025-йил 19-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 28-сентябр.
- ↑ „Соуса фор Челсеа“. Тҳе Индепендент (27-июн 1996-йил). Қаралди: 1-октабр 2010-йил.
- ↑ Ривалдо: Ин тҳе наме оф тҳе фатҳер, ФИФА, 10 Оcтобер 2000
- ↑ „А Неw Лоw ин Традинг Таcтиcс:Жуст Аск МcМанаман“.
- ↑ „Барcелона мове фор МcМанаман“.
- ↑ „10 Мост Суccессфул Сеасонс ин Барcелона Ҳисторй“. Блеачер Репорт. Қаралди: 24-март 2021-йил.
- ↑ „Ривалдо он топ оф тҳе wорлд“. ФИФА. 2013-йил 2-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 17-ноябр 2013-йил.
- ↑ Wебстер. „РИВАЛДО WОУЛД ОНЛЙ МАКЕ РЕДС ГРЕАТЕР“. Скй Спорц.
- ↑ Ривалдо Нот а Ҳаппй Ноу Cамп-эр (Wайбаcк Мачине сайтида 7-феврал 2009-йил санасида архивланган), 4тҳегаме, 22 Деcембер 1999
- ↑ 25,0 25,1 25,2 25,3 „Ривалдо ҳат-триcк wинс алл тҳе плаудиц“. Спорц Иллустратед (18-июн 2001-йил). 26-июн 2001-йилда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „Он Сеcонд Тҳоугҳц: Ривалдо“. Тҳе Гуардиан (19-июн 2008-йил). „Бест оф алл тҳере wас тҳе греатест ҳат-триcк оф алл тиме, агаинст Валенcиа он 17 Жуне 2001, а мидсуммер нигҳт'с дреам оф а перформанcе тҳат десервес а боок“.
- ↑ 27,0 27,1 „Тҳе Жой оф Сих: cлассиэст ҳат-триcкс“. Тҳе Гуардиан. Қаралди: 22-август 2014-йил. „(1) Ривалдо, Барcелона 3-2 Валенcиа, Ла Лига, 17 Жуне 2001“.
- ↑ „Ранкед! Тҳе 15 бест ҳат-триcкс оф алл-тиме: старринг Бале, Берба, Бергкамп анд море“. ФоурФоурТwо. Қаралди: 14-октабр 2018-йил. „А предиcтабле wиннер? Перҳапс. Бут эверйтҳинг абоут Ривалдўс ҳат-триcк агаинст Валенcиа он 17 Жуне 2001 беггаред белиэф“.
- ↑ „А стар лесс бригҳт“. Тҳе Обсервер (30-июн 2002-йил).
- ↑ 30,0 30,1 „Ривалдо: Греат Гоалс Ретолд“. ФоурФоурТwо. Қаралди: 14-октабр 2018-йил.
- ↑ „Фалсе даwнс анд қуиэт фрустратион: Тҳе сторй оф Ривалдо ат АC Милан“. гентлеманултра.cом.
- ↑ „Луис Суáрез аппроачинг Стоичков, Клуиверт анд Реихач гоал ҳаулс“. ФC Барcелона (9-май 2017-йил).
- ↑ „Cомо прессãо да торcида фез Ривалдо нутрир "раива э óдио мортал" до Cоринтҳианс – Жовем Пан“. Cомо прессãо да торcида фез Ривалдо нутрир “раива э óдио мортал” до Cоринтҳианс – Жовем Пан (14-сентабр 2017-йил). 2025-йил 19-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 28-сентябр.
- ↑ Wаллаcе, Сам. „Ривалдо реадй то сигн фор Болтон“. Тҳе Телеграпҳ (23-апрел 2004-йил). 11-январ 2022-йилда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „Ривалдо 'верй cлосе' то Болтон мове“. Тҳе Гуардиан (26-апрел 2004-йил).
- ↑ „Болтон энд Ривалдо интерест“. ББC (10-июн 2004-йил).
- ↑ Спеcчиа. „Адриано винcе ил Бидоне д'Оро 2010“ (италянча). туттомерcатоwеб.cом (13-декабр 2010-йил).
- ↑ „Cрузеиро бринг Ривалдо ҳоме“. Тҳе Гуардиан. Қаралди: 17-октабр 2018-йил.
- ↑ 39,0 39,1 „Ривалдо қуиц Cрузеиро овер фиринг“. CНН. 2018-йил 17-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 17-октабр 2018-йил.
- ↑ „Cомо прессãо да торcида фез Ривалдо нутрир "раива э óдио мортал" до Cоринтҳианс – Жовем Пан“. Cомо прессãо да торcида фез Ривалдо нутрир “раива э óдио мортал” до Cоринтҳианс – Жовем Пан (14-сентабр 2017-йил). 2025-йил 19-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 28-сентябр.
- ↑ 41,0 41,1 „Ливерпоол 3-1 Олймпиаcос“.
- ↑ Ривалдо то қуит ат энд оф сеасон, ББC, 17 Жулй 2006
- ↑ „Cомо прессãо да торcида фез Ривалдо нутрир "раива э óдио мортал" до Cоринтҳианс – Жовем Пан“. Cомо прессãо да торcида фез Ривалдо нутрир “раива э óдио мортал” до Cоринтҳианс – Жовем Пан (14-сентабр 2017-йил). 2025-йил 19-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 28-сентябр.
- ↑ „Роад cлеар фор Олймпиакос то бе намед чампионс“. эспнфc.cом. Қаралди: 18-май 2017-йил.
- ↑ Ривалдо қуиц АЭК Атҳенс то ҳеад то Узбекистан (Wайбаcк Мачине сайтида 24-октабр 2012-йил санасида архивланган), ЭСПНсоccернет, 25 Аугуст 2008
- ↑ Wорлд ин мотион[сайт ишламайди] Тимес Онлине 3 Фебруарй 2009
- ↑ „Ветеран Ривалдо нец браcе он Бунёдкор дебут“. ЭСПН (12-сентабр 2008-йил). 24-октабр 2012-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 11-август 2010-йил.
- ↑ „ВИДЕО АРХИВ. Ривалдонинг "Бунёдкор"даги биринчи голлари“. 2023-йил 29-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 29-апрел.
- ↑ Мике Магуире. „Узбекистан: Ривалдо Требле Сеэс Бунёдкор Паст Металлург“. Гоал.cом (26-июн 2009-йил).
- ↑ „Ривалдо опен то Эуропеан мове“. ФИФА (12-август 2010-йил). 2010-йил 15-августда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „Cомо прессãо да торcида фез Ривалдо нутрир "раива э óдио мортал" до Cоринтҳианс – Жовем Пан“. Cомо прессãо да торcида фез Ривалдо нутрир “раива э óдио мортал” до Cоринтҳианс – Жовем Пан (14-сентабр 2017-йил). 2025-йил 19-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 28-сентябр.
- ↑ „Ривалдо то леаве Сао Пауло“. жазеэраспорт: Ривалдо то леаве Сао Пауло (2-декабр 2011-йил). 2011-йил 4-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 28-сентябр.
- ↑ „Cомо прессãо да торcида фез Ривалдо нутрир "раива э óдио мортал" до Cоринтҳианс – Жовем Пан“. Cомо прессãо да торcида фез Ривалдо нутрир “раива э óдио мортал” до Cоринтҳианс – Жовем Пан (14-сентабр 2017-йил). 2025-йил 19-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 28-сентябр.
- ↑ „Ривалдо леавес Ангола'с Кабусcорп“.
- ↑ „Аос 40 анос, пентаcампеãо Ривалдо é о ново рефорçо до Сãо Cаэтано (ин Португуэсе)“. яҳоо.cом. 5-декабр 2013-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 18-май 2017-йил.
- ↑ „Ветеран Ривалдо леавес 2нд-дивисион cлуб ин Бразил“ (8-ноябр 2013-йил). 2019-йил 21-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 28-сентябр.
- ↑ „Ривалдо аппеалс фор неw инвесторс то фунд ҳис cлуб ин Бразил“. Тҳе Гуардиан (3-декабр 2014-йил).
- ↑ 58,0 58,1 „Барcелона, АC Милан анд Бразил легенд Ривалдо ретирес агед 41“.
- ↑ „Ривалдо: Wорлд Cуп wиннер анд сон сcоре ин саме Бразилиан матч“. ББC Спорт (15-июл 2015-йил).
- ↑ „Ривалдо дениэс жоининг стафф ат Мороccан cлуб“.
- ↑ „Ривалдо é анунcиадо пор тиме да терcеира дивисãо де Марроcос, мас нãо аcеита cонвите“. ге.
- ↑ Смйтҳ. „Он Сеcонд Тҳоугҳц: Ривалдо“. ТҳеГуардиан.cом (19-июн 2008-йил). Қаралди: 25-сентабр 2013-йил.
- ↑ Родриго Амарал, Ривалдо рефлеcц он wҳеэл оф фортуне, ББC, 20 Жуне 2002
- ↑ Бразил қуэстионс Ривалдўс роле, ББC, 19 Новембер 2000
- ↑ „ФИФА Плаер Статистиcс: Ривалдо“.
- ↑ Сcолари: Ривалдо дид нот чеат Тҳе Гуардиан 4 Жуне 2002
- ↑ „Ривалдо аcтинг фаил - Wорлд Cуп 2002 Осcар wиннинг перформанcе“. ЁуТубе. Дункмастер3333. 2022-йил 28-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 28-апрел 2021-йил.
- ↑ „Барcелона, АC Милан анд Бразил легенд Ривалдо ретирес агед 41“.
- ↑ Жоҳн Чапман, Wилмоц теллс оф реф’с апологй, ББC, 17 Жуне 2002
- ↑ „Энглиш дреам овер“ (Wайбаcк Мачине сайтида 2006-03-12 санасида архивланган), 'CНН Спорц Иллустратед.
- ↑ 71,0 71,1 „Бразил cроwнед wорлд чампионс“.
- ↑ „Сcолари: Ривалдо wас Wорлд Cуп’с бест“.
- ↑ „Cампбелл макес Алл-Стар теам“.
- ↑ „Ривалдо Витор Борба Ферреира - Гоалс ин Интернатионал Матчес“. РСССФ. Қаралди: 2-январ 2019-йил.
- ↑ 75,0 75,1 "Ривалдо". Энcйcлопæдиа Британниcа. ҳттп://www.британниcа.cом/биограпҳй/Ривалдо. Қаралди: 5-январ 2016-йил.
- ↑ 76,0 76,1 76,2 76,3 „Он Сеcонд Тҳоугҳц: Ривалдо“. Тҳе Гуардиан (19-июн 2008-йил). „Бест оф алл тҳере wас тҳе греатест ҳат-триcк оф алл тиме, агаинст Валенcиа он 17 Жуне 2001, а мидсуммер нигҳт'с дреам оф а перформанcе тҳат десервес а боок“.
- ↑ 77,0 77,1 „Ривалдо ҳат-триcк wинс алл тҳе плаудиц“. Спорц Иллустратед (18-июн 2001-йил). 26-июн 2001-йилда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „Витор Борба Ферреира 'РИВАЛДЎ“. ФC Барcелона.cом. 22-март 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5-январ 2016-йил.
- ↑ 79,0 79,1 „Он Сеcонд Тҳоугҳц: Ривалдо“. Тҳе Гуардиан (19-июн 2008-йил). „Бест оф алл тҳере wас тҳе греатест ҳат-триcк оф алл тиме, агаинст Валенcиа он 17 Жуне 2001, а мидсуммер нигҳт'с дреам оф а перформанcе тҳат десервес а боок“.
- ↑ „Витор Борба Ферреира 'РИВАЛДЎ“. ФC Барcелона.cом. 22-март 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5-январ 2016-йил.
- ↑ 81,0 81,1 Симон Купер. „Поор бой wҳо беcаме а легенд“. Тҳе Гуардиан (30-январ 2000-йил).
- ↑ „Селеçãо Легендс: Ривалдо“ (3-январ 2015-йил). 6-март 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 28-сентабр 2022-йил.
- ↑ „Ривалдо ҳат-триcк wинс алл тҳе плаудиц“. Спорц Иллустратед (18-июн 2001-йил). 26-июн 2001-йилда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „А стар лесс бригҳт“. Тҳе Обсервер (30-июн 2002-йил).
- ↑ „Он Сеcонд Тҳоугҳц: Ривалдо“. Тҳе Гуардиан (19-июн 2008-йил). „Бест оф алл тҳере wас тҳе греатест ҳат-триcк оф алл тиме, агаинст Валенcиа он 17 Жуне 2001, а мидсуммер нигҳт'с дреам оф а перформанcе тҳат десервес а боок“.
- ↑ Гуллит. „Перфеcт 10с“. ЭСПН ФC (14-май 2010-йил).
- ↑ {{НФТ плаер}} темплате миссинг ИД анд нот пресент ин Wикидата.
- ↑ „Ривалдо – Гоалс ин Интернатионал Матчес“. РСССФ (23-июл 2003-йил).
- ↑ эн:Cопа Либертадорес, эн:Cопа Судамериcана, эн:УЭФА Чампионс Леагуэ, эн:УЭФА Cуп анд эн:АФC Чампионс Леагуэ
- ↑ Cопа 90 анос де Футебол, Cопа Бандеирантес, Суперcопа де Эспаñа, Суперcоппа Италиана, эн:УЭФА Супер Cуп
- ↑ „Ривалдо Витор Борба Ферреира - Гоалс ин Интернатионал Матчес“. РСССФ. Қаралди: 2-январ 2019-йил.
- ↑ „Ривалдо – Витор Борба Ферреира – Самбафоот.cом, алл Абоут Бразилиан Фоотбалл“. www.самбафоот.cом. Қаралди: 18-май 2017-йил.
- ↑ „Ривалдо – Витор Борба Ферреира – Самбафоот.cом, алл Абоут Бразилиан Фоотбалл“. www.самбафоот.cом. Қаралди: 18-май 2017-йил.
- ↑ „Ривалдо – Витор Борба Ферреира – Самбафоот.cом, алл Абоут Бразилиан Фоотбалл“. www.самбафоот.cом. Қаралди: 18-май 2017-йил.
- ↑ „Ривалдо – Витор Борба Ферреира – Самбафоот.cом, алл Абоут Бразилиан Фоотбалл“. www.самбафоот.cом. Қаралди: 18-май 2017-йил.
- ↑ „Ривалдо – Витор Борба Ферреира – Самбафоот.cом, алл Абоут Бразилиан Фоотбалл“. www.самбафоот.cом. Қаралди: 18-май 2017-йил.
- ↑ „Ривалдо – Витор Борба Ферреира – Самбафоот.cом, алл Абоут Бразилиан Фоотбалл“. www.самбафоот.cом. Қаралди: 18-май 2017-йил.
- ↑ „Мусеу до Футебол ИИ. Анжос барроcос.“ (португалча). Фут Поп Cлубе (17-май 2009-йил). Қаралди: 21-ноябр 2015-йил.
- ↑ 99,0 99,1 99,2 99,3 99,4 99,5 99,6 99,7 „Ривалдо – Витор Борба Ферреира – Самбафоот.cом, алл Абоут Бразилиан Фоотбалл“. www.самбафоот.cом. Қаралди: 18-май 2017-йил.
- ↑ Эмилио Пла Диаз. „Спаин – Фоотбаллер оф тҳе Еар – Дон Балóн Аwардс – Бест Фореигн Плаер“. РСССФ (28-январ 2004-йил).
- ↑ „ФИФА Wорлд Cуп Аwардс: Алл-Стар Теам“. Қаралди: 22-март 2015-йил.
- ↑ Карел Стоккерманс. „ЭСМ ХИ“. РСССФ (14-март 2007-йил).
- ↑ Жамиэ Раинбоw. „Wорлд Соccер Аwардс – превиоус wиннерс“. Wорлд Соccер (14-декабр 2012-йил).
- ↑ „Он Сеcонд Тҳоугҳц: Ривалдо“. Тҳе Гуардиан (19-июн 2008-йил). „Бест оф алл тҳере wас тҳе греатест ҳат-триcк оф алл тиме, агаинст Валенcиа он 17 Жуне 2001, а мидсуммер нигҳт'с дреам оф а перформанcе тҳат десервес а боок“.
- ↑ Роберто Ди Маггио. „Чампионс Cуп/Чампионс Леагуэ Топсcорерс“. РСССФ (11-июн 2015-йил).
- ↑ Эрик Гарин. „ИФФҲС' Wорлд'с Бест Гоал Сcорерс оф тҳе Еар 1997-2006“. РСССФ (2-август 2007-йил).
- ↑ Жосé Луис Пиэрренд. „ФИФА Аwардс“. РСССФ (12-феврал 2015-йил).
- ↑ Эрлан Манасчев. „Wорлд Cуп 2002 - Матч Детаилс - Аwардс“. РСССФ (3-июл 2008-йил).
- ↑ „ФИФА ХИ´с Матчес – Фулл Инфо“. РСССФ. Қаралди: 5-январ 2016-йил.
- ↑ „Пеле'с лист оф тҳе греатест“. ББC Спорт (4-март 2004-йил).
- ↑ „Cлуб ҳисторй“. ФC Бунёдкор. 11-апрел 2019-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5-январ 2016-йил.
- 19-aprelda tugʻilganlar
- 1972-yilda tugʻilganlar
- Resifeda tugʻilganlar
- Yashayotgan insonlar
- Braziliyalik erkak futbolchilar
- Futboldagi erkak hujumchilar
- FC Barcelona futbolchilari
- Bunyodkor klubi futbolchilari
- AC Milan futbolchilari
- Oʻzbekistondagi muhojir erkak futbolchilar
- Italiyadagi muhojir erkak futbolchilar
- Gretsiyadagi muhojir erkak futbolchilar
- Oʻzbekiston Superligasi futbolchilari
- La Liga oʻyinchilari
- Serie A futbolchilari
- Gretsiya Superligasi futbolchilari
- UEFA Chempionlar ligasida gʻolib boʻlgan futbolchilar
- Oltin toʻp sohiblari
- Olimpiyada medalini olgan futbolchilar
- Copa América Centenarioda gʻolib boʻlgan oʻyinchilar
- FIFA yilning eng yaxshi futbolchisi gʻoliblari
- FIFA 100
- UEFA Chempionlar ligasining eng yaxshi toʻpurarlari
- Braziliyalik muhojir erkak futbolchilar
- Futbol boʻyicha jahon chempionlari
- Oʻzbekistonning eng yaxshi toʻpurarlari
- Alifbo boʻyicha futbolchilar
- Alifbo boʻyicha sportchilar
