Rjev

Ржев (собиқ: Ржев Володимиров, Ржевка, Ржов) — Россиянинг Твер вилоятидаги Ржевский туманининг маъмурий маркази ҳисобланувчи шаҳар (туман таркибига кирмаган). Вилоят аҳамиятидаги шаҳар (округ). Ржев шаҳрининг шаҳар округини ташкил қилади. Россиянинг ҳарбий шон-шухрат шаҳри. Аҳолиси — 57 515 киши. (2020-йил), шаҳар майдони 56,17 км²ни ташкил қилади.

Ржев русча: Ржев
Вилоят аҳамиятидаги шаҳар
Байроқ Герб
Мамлакат	Россия
{{{минтақа_тури}}}	Твер вилояти
{{{туман_тури}}}	Ржев шаҳри
Ҳукумат
• Маъмурият раҳбари	Роман Крилов
Асос солинган	1216-йил
Илк эслатилиши	1019-йил
Аввалги номлари	Ржев Володимиров, Ржевка, Ржов
Майдон	5,617 км2 (2,169 кв ми)
Денгиз сатҳидан	190 м
Иқлим тури	мўтадил континентал
Расмий тил(лар)и	русча
Аҳолиси  (2021-йил)	56 399
Конфессиявий таркиб	провослав насронийлари
Этнохороним	ржевлик, ржевликлар
Вақт минтақаси	УТC+3
Телефон коди	+7 48232
Почта индекс(лар)и	172380

Россия банкининг 10 рубллик эсдалик тангаси (2011)

Ржев иқлими мўтадил континентал бўлиб, ёзи қисқа ва иссиқ, қиши эса узоқ ва совуқ бўлади.

Географик жойлашуви

Ржев Волга дарёси оқими бўйлаб борилганда биринчи учрайдиган шаҳар бўлиб, Твер вилоятининг жанубида, Твер шаҳридан 117 км масофада жойлашган. Волга дарёси шаҳарни иккита тарихий туманга ажратади — Княз-Фёдров (Совецкий) ва Княз-Дмитреев (Красноармейская) тумонлари. Шаҳар орқали яна учта дарё оқади: Холинка, Серебрянка ва Болшая Лоча.

Ржев йирик транспорт марказидир: бу ерда Москва—Рига ва Торжок—Вязма темир йўллари кесишади ва М9 „Балтия“ автомагистрали шаҳарнинг жанубий чегарасидан 1 км узоқликда ўтади.

Тарихи

Ўрта асрлар

Тарихий адабиётларда Ржев шаҳрига асос солиниши ХИИ асрнинг ўрталарига тўғри келади, гарчи Новгород низомида у 1019-йил остида эслатиб ўтилган бўлсада. Хроникалар бу шаҳарни Ржев Володимиров, Рзҳевка ва Ржов деб аташади.

ХИИ асрнинг ўрталарига қадар Ржев Смоленск ерлари таркибига кирар эди, бу Смоленск князи Ростислав Мстиславичнинг 1150-йилдаги низоми билан тасдиқланган (ёзма манбада шаҳар ҳақидаги илк расмий эслатма). Шаҳар княз Ростислав Ржевдан ўғли Мстислав Қўрқмасга, ундан Мстислав Мстиславич Удатнийга ўтади. У 1216-йил воқеаларининг тахлилий далили билан боғлиқ бўлиб, шаҳар Волганинг юқори оқимида жойлашгани сабабли „Ржев, юқори Мстиславл шаҳри“ деб номланган. Ўша йили Владимир-Суздал князи Святослав Всеволодович Ржевни қамал қилди. Мстислав Удатний укаси Владимир Псковс билан биргаликда қамал қилинган шаҳарга ёрдамга келди ва уни озод қилди. Л. Янин, бу даврда Мстислав Қўрқмас авлодларига тегишли бўлган ва Торопецк князлигининг бир қисми бўлган Ржев ўлкаси географиясининг батафсил тавсифини тузди.

Узоқ вақт давомида княз Владимир Ржев шаҳрининг ҳомийси сифатида ҳурматга сазовор бўлган. У рафиқаси Агриппина билан кафедрал соборида дафн этилган. Ҳатто ХХ асрнинг бошларида ҳам шаҳарнинг ҳар бир аҳолиси Ржев ҳимоячиси княз Владимир ҳақида қуйидаги афсонани айтиб бериши мумкин эди: "Душманлар қалъа деворларига ҳар сафар яқинлашганда, Волга қирғғоғғида жангчи княз Владимир оқ отда пайдо бўларди ва ҳар сафар у қўлини ёйиб муштлаётганини кўрган душманлар шаҳардан қочиб кетишарди. Княз ҳар кеча шаҳрини айланиб чиқарди ва шаҳар аҳолиси ҳар оқшом шаҳар деворга олдига бир жуфт янги этик қўйиб қўйишарди. Княз жуда кўп янги этиклар киярди. Лекин бир куни шаҳарликлар жуда дангасалик қилиб ёки янги этикни қўйишни унутиб қўйишди. Ўшандан бери княз ўз фуқароларидан ғазабланиб, шаҳарни тарк этади.

Шаҳарни қулай географик жойлашуви савдо-сотиқни ривожлантириш учун ажойиб шароит яратди. Аммо ғарбий чегараларга яқинлиги шаҳарни мудофаасига алоҳида эътибор қилишни талаб этарди. ХИИИ—ХИВ асрларда шаҳар ҳаёти жуда оғир кечди. Ржевга ким эгалик қилса, у кучли қалъаи ва муҳим савдо йўлининг бир қисмининг эгасига ҳам айланарди. Шаҳар учун шиддатли кураш кечар эди.

ХИИИ аср ўрталаридан бошлаб Ржев князлиги Москва князлиги тасарруфига õтди. Твер ва Новгород князлари Ржевни бир неча бор Москвадан тортиб олишга ҳаракат қилишди. ХИВ асрда Москва ва Литва ўртасида шаҳар учун кураш бошланди ва у бир неча бор қўлдан-қўлга ўтди. 1356-йилда Ржев литваликлар томонидан босиб олинди, аммо икки йилдан сўнг Буюк Княз Иван ИИ Қизил қў'шинлари томонидан қайтариб олинди. 1359-йилда Ржев яна Литвани ҳукмронлиги остида бўлди ва фақатгина 1368-йилда Москва уни яна ўз таркибига қўшиб олди. 1376-йилда қайдномаларда Ржев яна Литва мулки сифатида тилга олинади. 1386-йилда Дмитрий Донскойнинг Новгородга қарши юришида Ржев ратининг иштироки шаҳар ўша пайтда Москвага тегишли эканлигини кўрсатади.

Келажакда Ржев князларнинг сиёсий ўйинларида яхшигина „савдолаш тангаси“ бўлиб, унинг эгаларини яна бир неча бор ўзгарди. Шундай қилиб, 1390-йилда княз Василий И ва Владимир Андреевич Серпухов ўртасидаги келишувга кўра, Ржев Серпуховга ўтди. ХВ асрнинг бошларида Василий И Владимир Серпуховдан Ржевни Угличга алмаштирди, шаҳарда янги истеҳкомлар қурди ва уни Москва томонига ўтган Литва князи Свидригайл Олгердовичга берди. ХВ асрнинг 40-йиллари бошларида шаҳар Дмитрий Шемякага тегишли эди. Москва тахти учун кураш пайтида, Дмитрий Шемяка томонидан кўзи кўр қилинган ва Тверда яшириниб олган Буюк Герцог Василий ИИ Ржевни Твер князи Борисга беради. Аммо Ржев аҳолиси княз Борисни ёқтирмади ва унга қарши исён кўтаришди. Борис ҳокимиятга бўлган ҳуқуқини куч билан исботлашига тўғри келди. Твер князи кўп кунлик қамалдан сўнг 1446-йилда Ржевни эгаллаб олди. Икки йилдан сўнг Ржев яна Литва томонидан босиб олинди. 1449-йилда Литва ва Твер ўртасидаги тинчлик шартномасига кўра, шаҳар Твер князига қайтарилди. Унинг ўлими билан Волга икки қисмга ажратган Ржев князнинг икки ўғли ўртасида бўлиб олинди ва фақат 1521-йилда, уларнинг авлодларининг фарзандсизлиги туфайли, бу узоқ давр азоб-уқубатларга учраган шаҳар ва ниҳоят буюк Москва князлигига ўтди.

Янги давр

Москва ғарбий чегараларини Полша -Литва босқинидан ҳимоя қилувчи қалъа сифатида Ржев шаҳрига катта аҳамият берди. Қийинчиликлар даврида фирибгарлар, поляклар ва шведлар Ржевга келиб олишди. Лисовск поляклари билан фаол кураш олиб борилди. Бояр Фёдор Шереметев қўмондонлиги остида поляклар томонидан қамал қилинган шаҳар жуда кўп талофат кўришига ва кўплаб ҳимоячилари ҳалок бўлишига қарамай душманларга муносиб қаршилик кўрсатди. Полякларнинг қувиб чиқарилиши билан шаҳар тиклана бошлади. Биринчи Романовлар даврида Ржев қалъасида катта гарнизон қолди, шаҳарнинг ўзи жанговар ҳаракатлар пайтида зодагон ҳимоячилари ва камончи полклари учун йиғилиш пункти бўлиб қолди.

Ржевнинг иқтисодий аҳамияти ҳам тобора ортиб борди. Шаҳардан радиал тарзда жойлашган катта йўллар бўйлаб юк ташиш карвонлари оқими ва Волга бўйлаб кемалар карвонлари ҳар йили ортиб борди. Шаҳарда кўплаб карвонсаройлар қурилди. ХВИИ аср охирига келиб шаҳарнинг савдо қисмида тош бинолар қурила бошланди, Волга бўйида эса янги портлар ва омборлар қад кўтарди. ХВИИИ аср бошларига келиб, Ржев Россия империясининг муҳим савдо ва саноат марказлари қаторига кирди.

А. Я. Волосков. "Ржев кўриниши". 1856-йил

Россиянинг қадимий шаҳарлари туркумидаги Россия Банкиннинг эсдалик тангаси

Ржевдаги Волга кўриниши. С. М. Прокудин-Горский сурати, 1910-йил

Москвага олиб борувчи эски тракт. С. М. Прокудин-Горский сурати, Ржев 1910-йил

ХВИИИ асрдаги маъмурий бўлинишга кўра, Ржев дастлаб Ингерманланд вилоятига бириктирилган, кейин Новгород губерниясининг Твер вилояти шаҳри ва 1775-йилда Твер ноибининг округ шаҳри бўлган. Аср ўрталарига келиб бу ерда 25 та завод ва фабрикалар, маҳаллий хомашё асосида ёғ-тегирмони, зиғирни қайта ишлаш, дарахт арралаш, чармга ишлов бериш, ғишт заводлари ишлаган. Санкт-Петербургни қуриш учун ҳар йили кўплаб асбобл-ускуналар, ёғоч ва тери этказиб берилган, бу ерда флот учун елканли мато, арқонлар ва канат арқонлар тўқилган. Ғарбий вилоятлар ва Украинадан нон ва бошқа озиқ-овқат маҳсулотлари аввал Ржевга, сўнгра Ржевдан янги пойтахт Санкт-Петербургга олиб келинган. Ёз ойларида 100 дан ортиқ баржалар, қишда эса этти мингтагача аравалар Россиянинг бошқа шаҳарларига юк ташишган. Ржев савдо майдонида 105 та тош дўконлари бўлган карвонсаройлар бўлиб, ҳар йили иккита: Жамоа ва Петровская ярмаркалари ўтказиларди. Атрофдаги қишлоқ ва овуллардан шаҳарга 8 мингга яқин одам ишлашга келарди.

Иқтисодий ўзгаришлар шаҳар аҳолисининг турмуш тарзига ҳеч қандай таъсир қилмади. Аксинча, Ржевда Пётр И нинг ислоҳотлари билан боғлиқ кундалик ҳаётдаги янгиликлар норозиликлар билан кутиб олинди. Ҳукумат томонидан эски тартибларни ўзгартириш қаршиликларга сабаб бўлди, ҳатто шаҳар ҳокимиятининг кўчаларни яхшилаш ва кенгайтириш бўйича янги режаси ҳам ғалаёнга олиб келди. Дарё бўйлаб икки қисмга бўлинган Ржевда, черков бўлиниши давридан бошлаб, тарихан иккита диний марказ ривожланган. Ўнг томонда Княз-Дмитровская, қадимги имонли савдогарлар „ҳукмронлик қилишди“. Чап томонда, княз Федоровская, Никон тарафдорлари бўлган никонияликлар. Улар ўртасидаги рақобат ниҳоятда душманчилик кайфиятида эди ва кўпинча суҳбатларда „бизнинг томон“ ёки „бошқа томон“ иборалари янграрди. Ржевни «Эски имонлилар» шаҳри деб аташ мумкин эди: ХВИИИ—ХИХ асрларда Твер вилоятида қадимги имонлиларнинг тарқалиши тўғрисидаги маълумотларга кўра, уларнинг "асосий маҳаллий маркази Ржев шаҳри бўлиб, у ерда эски диндорларнинг умумий сонидан (7775 нафар диндорлар) 6416 киши яшаган. Пойтахтлик бўлган нуфузли савдогарлар, уларнинг аксарияти қадимги имонлилар бўлиб, шаҳарда катта вазн ва иқтисодий устунликни эга эдилар.

1870-йилларда Твер вилоятининг шаҳарлари орасида Ржев Твер шаҳридан кейин энг муҳим савдо нуқтаси эди ва унда 30 000 дан ортиқ аҳоли истиқомат қиларди. Темир йўлларнинг қурилиши билан шаҳарнинг тижорат аҳамияти пасайиб кетди ва илгари ривожланган зиғир ва каноп йигириш саноати анча пасайиб кетди. 1890-йилда шаҳарда 21 397 киши яшаган. 1896-йилда 27 та фабрика ва заводлар мавжуд эди. Асосий савдо маҳсулотлари нон, зиғир ва каноп эди.

Ржев почта алоқаси пайдо бўлган биринчи шаҳарлардан биридир. 1866-йилдан бошлаб унинг ўз почта бўлими бор эди ҳамда Ржев конвертлари ва маркалари чиқарилди. Почта отларда ташилар эди. Кўп йиллар давомида Ржев „кабутарлар шаҳри“ деб ҳам номланган. Шаҳарда кўплаб каптархоналар ва каптарлар бор эди. Чатиштириш ва саралаб олиш натижасида „Ржев“ номини олган кабутар зотлари етиштирилди.

1917-йил 29-октабрда (11-ноябр) Ржев шаҳрида Ишчи депутатлар кенгаши ҳарбий-инқилобий қўмита туздилар ва шаҳарда Совет ҳокимияти ўрнатилганини эълон қилдилар (декабр ўртасида тасдиқланган). 1927-йилда архитектор А. П. Иваницкий томонидан Ржев шаҳрининг бош плани тузиб чиқилиди.

Янги давр

Нацислар томонидан 1941—1943-йиллардаги босиб олинган даврида шаҳар Вермахтнинг 9-армияси томонидан мунтазам равишда тинч аҳолига ва совет ҳарбий асирларига қарши жиноятлар содир этилди. Бу ишлар 1943-йил март ойигача шаҳар озод қилингунига қадар давом этди.

Ржев озодчиларига ясалган обелиск

Иккинчи Жаҳон уруши бошлангунига қадар шаҳар аҳолиси 56 минг киши эди. 1941—1943-йиллардаги жанговар ҳаракатлар натижасида Ржев ер билан яксон қилинган. Ржев босиб олинган пайтда унда 20 минг киши ва туманда эса тахминан яна шунча киши истиқомат қилган бўлса, 1943-йил 3-мартда шаҳар фашистлардан озод қилинган куни унда 150 киши, туман билан бирга 362киши қолган эди. 5443 турар-жой биноларидан атиги 297 таси омон қолди. Босқинчиларнинг шаҳар ва туманга етказган зарари Давлат Фавқулодда комиссиясининг хулосасига кўра, бир ярим миллиард рублни ташкил этган. Ушбу воқеалар иштирокчиси Совет Иттифоқи маршали В. Г. Куликовнинг сўзларига кўра, Ржев жангида Қизил Армиянинг умумий йўқотишлари 1 миллиондан ортиқ кишини ташкил этди. Урушдан кейин шаҳар қайта тикланди. Ржев жанги тафсилотлари ёзувчи Вячеслав Кондратевнинг “Ржев насрида”, Александр Твардовскийнинг “Ржев яқинида ўлдирилдим” ше’рида, Михаил Матусовскийнинг “Жинлар” шеърида, Михаил Ножкиннинг „Ржев остида“ қўшиғида ва 2019-йилги режиссор Игор Копиловнинг „Ржев“ бадиий филмида ўзининг ёрқин бадиий ифодасини топди.

Иқлими

Ржев (1881-йилдан бошлаб норма ва рекорд.) иқлими
Кўрсаткич	Ян	Фев	Март	Апр	Май	Июн	Июл	Авг	Сен	Окт	Ной	Дек	Йил
Мутлақ максимал, °C	10	11	17	26,8	30	32	38,9	36	30,4	24,4	13,9	12	38,9
Ўртача максимал, °C	−6,1	−4,4	1,1	9,2	17,2	20,7	22,1	20,6	14,9	8	0,5	−4,2	8,4
Ўртача ҳарорат, °C	−8,8	−7,9	−2,8	4,8	12	15,7	17	15,4	12	4,7	−1,6	−6,4	4,4
Ўртача минимал, °C	−12,1	−11,8	−6,8	−0,5	6,6	10,3	11,9	10,6	6,1	1,5	−4	−9,3	0,3
Мутлақ минимал, °C	−47	−39	−32,3	−21,1	−6,1	0,4	0	0	−7	−15	−27,2	−41	−47
Ёғингарчилик меъёри, мм	34	29	32	30	62	91	80	86	72	57	41	38	657
Манба: Cлиматебасе.ру

Мукофотлари

Шаҳар маъмурияти биноси

• Россия Федерациясининг „Ҳарбий шон-шараф шаҳри“ фахрий унвони (2007-йил 8-октабр) — Ватан озодлиги ва мустақиллиги учун курашда шаҳар ҳимоячилари томонидан кўрсатилган жасорат, қатъият ва оммавий қаҳрамонлик учун.
• 1-даражали Ватан уруши ордени (1978-йил 2-март) — Улуғ Ватан уруши йилларида шаҳар меҳнаткашлари томонидан фашист босқинчиларига қарши курашда кўрсатган жасорати, иқтисодий ва маданий қурилишда эришилган муваффақиятлари учун.

Аҳолиси

2021-йил 1-январ ҳолатига кўра Ржев аҳоли сони бўйича Россия Федирациясининг 1116 шаҳари орасида 293-ўринда туради.

Саноат

Иқтисодиётнинг асосий тармоғи машинасозликдир (Элтра, Ржев кран заводи, РжевМаш, ЭРМЗ, Электромеханика, ОАО 514 АРЗ (самолёт таъмирлаш заводи), Ржев босмахонаси (ТОТ ОАО филиали). Шунингдек, ёғочни қайта ишлаш корхоналари (Ржевмебел), қурилиш („Ржевкирпич“, ВВКЗ МЧЖ, КСК Ржевский, Ржевстройматериалй — корхона ишламаяпти), енгил саноат (Чайка) ва озиқ-овқат саноати (нон, сут маҳсулотлари, пиво заводи, „Лаззатлар галереяси“ ЁАЖ) шулар жумласидандир.

2006-йилда Ржев шаҳрининг саноат корхоналари томонидан 4150,9 миллион рубллик маҳсулот ишлаб чиқарилган.

Ржев меҳмонхонаси

Россиянинг янги шаҳидлари ва тақводорлари черкови

Ишлаб чиқариш умумий ҳажмда:

• кончилик — 0,1%,
• ишлаб чиқариш саноати — 91,6%,
• электр, иссиқлик, газ ва сув ишлаб чиқариш ва тақсимлаш — 8,3%.

Ишлаб чиқариш корхоналари таркиби:

• озиқ-овқат маҳсулотлари, шу жумладан ичимликлар — 20,9%,
• тўқимачилик ва тикувчилик маҳсулотлари — 0,4%,
• ёғоч маҳсулотлари ишлаб чиқариш — 4,7%,
• полиграфия саноати — 0,3%,
• бошқа металл бўлмаган минерал маҳсулотлар ишлаб чиқариш — 7,5%,
• машина ва асбоб-ускуналар, электр жиҳозлари ишлаб чиқариш — 66,2%.

2010-йилда ишлаб чиқаришда ишлаб чиқариш корхоналари томонидан экспорт товарлар ҳажми 6,53 миллиард рублни ташкил этди.

Алоқа

• ГигаЛинк (ГигаЛинк)
• Ростелеком (Ростелеком)
• ИП Гришин А. С. (ИП Гришин А. С.)

Уяли алоқа операторлари:

• МТС (МТС)
• Беэлине (Билайн)
• Мегафон (Мегафон)
• Теле2 (Теле2)
• Ёта

Шаҳар радиостанциялари:

• 96.2 „Пилот Радио“ («Пилот Радио»)
• 96.6 „ЭНЕРГЙ радиоси“ («Радио ЭНЕРГЙ»)
• 98.6 „Авторадио“ («Авторадио»)
• 99.1 „Монте-Карло радиоси“ («Радио Монте-Карло»)
• 99.5 „Россия радиоси“/"ГТРК Твер" («Радио России»/«ГТРК Тверь»)
• 100.0 „Юмор ФМ“ («Юмор ФМ»)
• 100.8 „Ретро ФМ“ («Ретро ФМ»)
• 101.2 „Юлдуз Радиоси“ («Радио Звезда»)
• 101.9 „Дала-ҳовли радиоси“ («Радио Дача»)
• 102.4 „Радио Эътиқод“ («Радио Вера»)
• 103.3 „Яхши радио“ («Хорошее Радио»)
• 104.0 „Йўл радиоси“ («Дорожное радио»)
• 104.9 „Янги радио“ («Новое радио»)
• 105.4 „Бизнинг радиомиз“ («Наше радио»)
• 105.8 „Европа плюс“ («Европа Плюс»)
• 106.2 „Россия радиоси“ («Русское радио»)
• 107.3 „Кумуш ёмғир“ («Серебряный дождь»)
• 107.7 „Радио ТВ“ («Радио ТВ (Твоя Волна)»)

Интернет ресурслари

Ржев панорамаси. Волга бо'йлаб эски ко'прик

www.рзев.ру - шаҳар ҳаёти ҳақидаги ахборот портали.

Транспорти

Ржев-ИИ стансия биноси

Шаҳар транспорти таксилар ва шаҳар микроавтобуслари билан ифодаланади. Асосан, йўналишларда ПАЗ-3205 ишлайди, ташиш хусусий ташувчилар томонидан амалга оширилади. Шаҳарда шаҳарлараро рейсларни амалга оширадиган шаҳар автовокзаллари ҳам мавжуд. Асосий йўналишлар: Москва, Твер, Осташков, Нелидово, Оленино ва бошқалар.

Ржев йирик темир йўл узели. Бу ерда Москва–Рига ва Торжок–Вязма–Фаянсовая линиялари кесишади. Шаҳарда 2 та темир йўл стансияси — Ржев-Белорус (Ржев-И) ва Ржев-Болтиқ (Ржев-ИИ), шунингдек, Мелихово темир йўл станцияси мавжуд. Лихославл–Вязма линиясида паст ўтказувчанлик ва электрлаштирилмаганлиги сабабли ушбу йўналишда Ржев орқали транзит йўловчи ташиш қисқарган. Илгари бу ерда қатновчи поездларнинг йўналишлари (Санкт-Петербург–Брянск, Мурманск–Адлер ва бошқалар) Москва темир йўлининг Катта ҳалқаси бўйлаб ёки Москва орқали ўта бошлади, фақат № 087А/088А Санкт–Петербург–Смоленск поезди қолди. Ржев-ИИ стансияси орқали Москва–Рига (Но1/2 “Латвия”, Но3/4 “Юрмала”) ва Москва – Великие Луки (Но661/662) шаҳарлараро поездлари ўтади. Шунингдек, стансиядан Санкт-Петербургга 78-сонли поезд қатнайди ва Вязма шаҳрига қатновчи поезд қатнови (АЧ2 автомашинаси) 087А/088А Санкт–Петербург–Смоленск йўналишидаги поезднинг ҳаракати туфайли вақтинчалик тўхтатиб қўйилган. Торжок, Нелидово, Новосоколники, Оленино, Осугу шаҳарларига поездлар ҳар куни қатнайди.

2020-йил июн ойидан бошлаб Ржев шаҳри чеккасида жойлашган „Совет аскарининг Ржев ёдгорлиги“ муҳим транспорт йўналишига айланди. Янги очилган тарихий обидага оддий шаҳар автобусларида боришингиз мумкин. 2021-йил 6-майдан бошлаб „Ласточка“ тезюрар поездлари билан Москвадан Ржевга бориш мумкин.

Диққатга сазовор жойлари

Галлирея

• 
  "Ҳарбий шон-шараф шаҳри" стеласида герб
• 
  Комиссар В. В. Грацинский ҳайкали
• 
  Давлат банки биноси (собиқ Рябушинский банки уйи)
• 
  Уруш мемориал қабристони
• 
  Обелиск "Ржев озодчиларига"
• 
  Қаҳрамонлар хиёбони

Архитектура ёдгорликлари

• Ржев ибодатхоналари
• Давлат банки биноси (модерн, ХХ аср бошлари) (Пушкинская қирғоғи, 17-уй)
• Савдогар Аким Немиловнинг уйи (ХИХ аср боши) (Партизанская кўчаси, 30-уй)
• Намунали савдогарлар уйи (классицизм) (Совет майдони)
• Коммуна майдонининг меъморий мажмуаси
• Ўлкашунослик музейи биноси (Красноармейская қирғоғи, 24а-уй)
• Кўргазма зали биноси (Ленин кўчаси, 4/53)
• Ленинград шоссесидаги турар-жой бинолари мажмуаси (29, 31- уйлар), Никита Головний к. (1-уй), Куйбишева к. (2-уй) („Калинин уйлари“)
• Ржев-ИИ (Ржев-Болтиқ) стансиясининг биноси (1952)

Биби Мариямнинг Оковец иконаси собори

Кўтарилиш черкови

Мавзули ёдгорликлар

• Ржевни озод қилганларга обелиск ва абадий олов (Собор тепалигида);
• Совет аскарига ёдгорлик (2020-йилда М9 „Болтиқ“ автомагистрали чиқиш қисмида очилган);
• Ржевни озод қилиш шарафига стела (1944-йилда эски кўприк ёнида ўрнатилган);
• Совет Иттифоқи Қаҳрамонлари хиёбони — Ржев жанги қатнашчилари (Грацинский боғида);
• Стела „Ржев — ҳарбий шон-шараф шаҳри“ (Совет майдонида);
• "Танк Т-34 " — Ржевни озод қилган танкчилар ёдгорлиги (Тинчлик майдонида);
• „ЗИС-2 танкка қарши тўп“ — Ржевни озод қилган артиллериячиларга аталган ёдгорлик (Грацинский боғида);
• „СУ 208-64 паровоз-ёдгорлиги“ — Иккинчи Жаҳон уруши йилларида ҳалок бўлган Ржев темирйўлчилари шарафига ўрнатилган ёдгорлик (темир йўлчилар боғида);
• Эр785-51 паровоз ёдгорлиги (Ржев ёдгорлиги темир йўл платформаси кираверишда);
• Иккинчи Жаҳон уруши пайтида ҳалок бўлган аскарларга стела (темирйўлчилар боғида);
• Яширин ташкилот фаолларини қатл қилиш жойидаги стела: А. П. Телешева, В. И. Новожёнова ва А. В. Белякова (Совет майдонида);
• Чернобил АЭСдаги аварияни бартараф этганларга ёдгорлик (ГДК олдидаги майдонда);
• „МиГ-17 самолёти“ — Иккинчи Жаҳон уруши қатнашчилари — учувчилар учун ёдгорлик (Холинка дарёси яқинидаги тепада);
• Афғонистонда ҳалок бўлган аскарлар ёдгорлиги (эски кўприк ёнидаги боғда);
• 1942-йил феврал ойида Мончалово-Окороково кўпригида мустаҳкам ўрнашган ва 29-армия қўшинларига қамалдан чиқишда ёрдам берган 204-ҳаво-десант бригадаси аскарлари учун ёдгорлик (Ржев-ИИ станцияси яқинидаги майдонда);
• „Меҳнатга шараф ва шон-шараф“ стелласи (Ржев локомотив депоси ёнида).

Таниқли одамларнинг ёдгорликлари

• Ҳарбий комиссар В. В. Грацинский ҳайкали (Грацинский боғида);
• Авиация генерал-полковниги М. М. Громов ҳайкали (Холинка дарёси яқинидаги тепаликда);
• В. И. Ленин ҳайкали (Совет майдонида);
• В. И. Ленин ҳайкали (Ржев-И станцияси яқинидаги паркда);
• Армия генерали В. Ф. Маргелов ҳайкали (байналминалчи аскарлар ҳиёбонида);
• Ҳаво маршали А.И. Покришкин ҳайкали (Челюскинцев кўчасида);
• Авлиё Сергиус Радонежнинг ҳайкали (Партизанская кўчасида, 2-сонли ўрта мактаб ҳудудида);
• 1812-йилги уруш қаҳрамони генерал-маёр А. Н. Сеславин ёдгорлиги (Коммуна майдонида);
• И.В. Сталин ёдгорлиги (И.В. Сталиннинг Хорошеводаги кулба-музейига кираверишда);
• Инқилобчилар ҳайкали Ржев шаҳридан ИИ Бутунроссия Советлар қурултойи делегатлари: К.Г. Жигунов, И.Х. Бодякшин ва Ш.С. Иоффе (Инқилоб майдонида).

Музейлар

Шаҳар харитаси

• Ржев ўлкашунослик музейи — Красноармеиская қирғоғи, 24а.
  56.260319°Н 34.33021°Э / 56.260319; 34.33021
• Ржев ҳарбий тарихи музейи „Ржев жанги“ диорамаси ва ҳарбий техника экспозицияси - Красноармейская қирғоғи, 26.
  56.259961°Н 34.329915°Э / 56.259961; 34.329915
• Октабр темир йўли марказий музейининг Ржевский филиали — Октабрская кўчаси, 74/21.
  56.241111°Н 34.329325°Э / 56.241111; 34.329325

Иш вақти: 09:00–17:00, тушлик 12:00–13:00. Кириш бепул.

• Ржев ҳаво мудофааси корпуси тарихи музейи авиация ва ракета технологиялари экспозицияси билан — Челюскинцев к..
  56.260581°Н 34.379091°Э / 56.260581; 34.379091

Фақат гид экскурсиялар билан ташриф буюрилади.

• Кўргазма зали — Ленин к., 4/53.
  56.262905°Н 34.329188°Э / 56.262905; 34.329188
• „Калинин фронти. 1943-йил август“ уй-музейи (собиқ Сталин музейи) — Ржевский тумани, Хорошево қишлоғи.
  56.254368°Н 34.26971°Э / 56.254368; 34.26971

Кириш бепул

• Ржев ёдгорлиги музейи ва кўргазма павилони (интерактив) — Ржевский тумани, М-9 автомагистрали.
  56.218569°Н 34.262714°Э / 56.218569; 34.262714

эгизак шаҳарлар

Шаҳар	Давлат
Гютерсло	Германия
Катринеҳолм	Швеция
Ковел	Украина
Сало	Финландия
Силистра	Болгария
Смела	Украина
Слуцк	Беларус
Горки	Беларус

Фахрий фуқаролар

• Николаэв, Андриян Григоревич (1962-йил) — учувчи-космонавт, авиация генерал-маёри;
• Биковский, Валерий Федорович (1964-йил) — космонавт, полковник;
• Якин, Хабибулла Хайруллович (1923-йил) — „Шон-шараф“ ордени соҳиби, Ржев учун жангларда қатнашган;
• Куликов, Виктор Георгиэвич (1998-йил) — Совет Иттифоқи маршали;
• Ржевская, Элена Моисеевна — ёзувчи, Ржев учун жанглар иштирокчиси;
• Покришкин, Александр Иванович (2003-йил) — машҳур учувчи, ҳаво маршали;
• Ножкин, Михаил Иванович — театр ва кино актёри, шоир, мусиқачи. РСФСР халқ артисти;
• Кулешов, Михаил Павлович — ҳарбий-саноат комплексидаги совет ва рус арбоби;
• Немиров, Павел Семенович (1857—1942) — савдогар, филантроп, театр асосчиси.

Ржев санъатда

• 1848—1859-йилларда Ржевга қайта-қайта ташриф буюрган А.Н. Островский, эҳтимол, ўзининг „Момақалдироқ“ песасида Калинов шаҳрининг прототипи сифатида айнан Ржев шаҳрининг тасвиридан фойдаланган бўлиши мумкин.
• Демян Бедний „Бу содир бўлмайди!“ шеърининг сюжетига асос бўлган. Ржев зиғир фабрикаси ишчилари, заводнинг собиқ эгаси Рябушинскийга 1930-йилда ёзилган мактублар (хат ва ше'р матни).
• Вячеслав Шишковнинг „Фирибгар“ қиссасининг бош қаҳрамони — Ржевлик савдогар Долгополов. Ҳикоянинг биринчи боблари савдогар Ржевни тавсифлаб беради.
• 1941—1943-йилларда Ржев яқинидаги қонли жанглар. ёзувчи Вячеслав Кондратевнинг “Ржев насри”да, Александр Твардовскийнинг “Ржев яқинида ўлдирилганман” ше’рида, Михаил Ножкиннинг “Ржев остида” қўшиғида бадиий тимсолини топган.
• В.В. Толкунов томонидан ижро этилган „Турман-турмалинлар“ қўшиғи, Ржевда этиштирилган „Турманй“ каптар зотига бағишланган, бу кабутарлар зоти туфайли Ржев „Россиянинг каптар юраги“ норасмий мақомига эга.
• Қадимги имонли ёзувчи, Ржевлик Василий Иванович Иголкин ўзининг „Рзҳевитянка“ китобида Ржев савдогарлари ва қадимги имонлиларнинг ҳаёти ҳақида ҳикоя қилади. Ҳикоянинг бош қаҳрамони, Ржев савдогар М.П. Берсеневнинг қизи - Капитолина. 2015-йил март ойида китоб маданияцҳунос ва публицист М. Н. Волоскова.
• Иккинчи Жаҳон уруши йилларида Ржев-Вяземский йўналишидаги жанглар ҳақидаги ҳужжатли филмлар бир неча бор телевизор ва Интернетда намойиш этилган.
• 2019-йил ноябр ойида 1942—1943-йилларда Ржев яқинидаги қонли жанглар ҳақидаги биринчи тўлиқ метражли “Ржев” бадиий филми кенг прокатга чиқди. Уни режиссор Игор Копилов ёзувчи, фронтчи аскар Вячеслав Кондратевнинг “Қон билан қутқариш” ҳикояси асосида суратга олган.

Жойларни номланиши

Москвада, Катта ва Кичик Ржевский кўчалари Мариямнинг Ржев иконаси шарафига номланади.

1942-йилдан 1947-йилгача Москвадаги Рига вокзали „Ржевский“ деб номланган, унинг ёнида жойлашган шаҳар атрофи темир йўл платформаси 2019-йилгача „Ржевская“ деб номланган эди.

Адабиётлар

• Вишняков Н. М.. Ржев: К истории города и района. М.: Московский рабочий, 1969 — 360-бет. 
• В боях за Ржев: Сборник. М.: Московский рабочий. Калинин. отд-ние, 1973 — 320-бет. 
• Города и районы Калининской области: Краткие очерки Сост. М. А. Ильин: . М.: Московский рабочий, 1978. 
• История города Ржева: Рукопись ХВИИИ - ХИХ вв., Архивные документы по истории города Ржева Сост. С. А. Троицкий.: . Ржев: Филиал ОАО «ТОТ» Ржевская тип., 2010 — 48, [8]-бет. ИСБН 978-5-91974-005-6. 

Ҳаволалар

• Шаҳар ма'муриятининг расмий сайти (Wайбаcк Мачине сайтида 2020-09-27 санасида архивланган)
• Ржев жанги 1941-1943
• Ржев "Менинг шаҳрим" энсиклопедиясида
• Ржев шаҳрининг веб-сайти (Wайбаcк Мачине сайтида 2020-10-16 санасида архивланган)
• ИП-камерадан жонли эфир (Wайбаcк Мачине сайтида 2020-10-15 санасида архивланган)
• Иккинчи жаҳон урушидаги немис кинохроникаси: [1] [2]