Роалд Амундсен (16-июл, 1872 — 18-июн, 1928) — норвегиялик қутб саёҳатчиси ва тадқиқотчи. 1911-йил 14-декабрда биринчи бўлиб Жанубий Қутбга етган.

Роалд Энгелбрегт Гравнинг Амундсен
Таваллуди 16-июл 1872-йил
Борге, Норвегия
Вафоти 18-июн 1928-йил(1928-06-18)
(55 ёшда)
Бёрне, Норвегия
Ота-онаси Женс Амундсен

Амундсен Руал (1872.16.7 — 1928) — норвег қутб сайёҳи. Биринчи марта 1903 — 1906 йилларда „Ёа“ кемасида Шимоли-ғарбий денгиз йўли орқали Гренландиядан Аляскага ўтди. Канада Арктикасидаги Кинг-Вилям о.да икки йил давомида муҳим геомагнит кузатишлар ўтказди. А. 1904-йил Бутия-Феликс ярим оролда Шимолий магнит қутбини текширди ва шу атрофдаги 100 га яқин оролларни биринчи бўлиб ҳаритага туширди. 1911-йил „Фрам“ кемасида Антарктикага экс-педиция уюштирди. Ўша йили 14 декабрда тарихда биринчи бўлиб (Р. Скоттдан бир ой олдин) Жанубий қутбга етиб борди ва у ердан қайтишда Қиролича Мод тоғ тизмасини (бал. 4500 метр) кашф этди. Амундсен 1926-йил 12 — 13-майда биринчи марта Арктика устидан „Норвегия“ дирижаблида Шпицберген — Шимолий қутб — Аляска маршрута бўйича учиб ўтди. 1928-йилда Умберто Нобиле экспедицияси ҳалокатга учрагач, Амундсен экспедициячиларга ёрдам кўрсатиш учун 18-июнда гидросамолётда учиб бораётганда у ҳам Баренс денгизида ҳалокатга учраб бедарак йўқолган. Амундсен ўз саёҳатлари ҳақида бир неча асар ёзган. Амундсеннинг рус тилида: „Муз океани устидан 454 учиб ўтиш“ (Л., 1927, Л. Элсворт билан биргаликда ёзилган), „Мод“ кемасида Осиёнинг шимолий соҳили бўйлаб экс-педиция (1929), „Жанубий қутб“ (1937), беш жилдли асарлар тўплами (Л., 1936 — 39), „Менинг ҳаётим“ (М., 1959) ва бошқа асарлари босилиб чиққан. Антарктида яқинидаги бир денгиз ва Америка қутб стансияси (Амундсен — Скотт) ҳамда тоғ тизмаси, қўлтиқ, сув ости сойлиги (Шимолий Муз океанида) А. номига қўйилган. Ад.: Дяконов М., Амундсен, М., 1937; Яковлев А., Руал Амундсен, М., 1948.

Адабиётлар

  • ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил