Ziyosfera

Robert Sent-John

 

Роберт Wиллиам Сент-Жоҳн (1902-йил 9-март, 2003-йил 6-феврал) америкалик ёзувчи, телебошловчи ва журналист эди[1].

Биография

Ҳаётнинг бошланғич даври

Роберт Уилям Сент-Жоҳн 1902-йил 9-мартда Чикагода туғилган. Унинг онаси Эми ҳамшира, отаси Жоҳн эса фармацевт эди. Унинг Арчер исмли акаси бор эди. 1910-йилда оиласи билан Иллинойс штатидаги шаҳар четидаги Оак Паркга кўчиб ўтди. У ерда Сент-Жоҳн Оак Парк Ривер Форест ўрта мактабида ўқиди. У ерда Эрнест Хемингуэй билан бир синфда эди. 1994-йилда Лос-Анжелес Таймс газетасига берган интервюсига кўра, уларнинг ўқитувчиси уларни бир кун дарсдан кейин ёзма келажаги йўқлигини айтиш учун уларни олиб қолди. „-Сизлар, ҳеч бирингиз ёзишни ўрганмайсизлар“[2][3].

Жоҳннинг отаси 1917-йилда саратон касаллигидан вафот этди ва онаси бошқа турмушга чиқди (онасининг иккинчи никоҳидан ўгай акаси бор эди), Жоҳн эса 16 ёшида Биринчи жаҳон уруши пайтида денгиз флотида хизмат қилиш учун ёши ҳақида ёлғон гапирди.

Тергов мухбири

Франсиядан қайтгач, Сент-Жоҳн Cоннеcтиcут штатининг Ҳартфорд шаҳридаги Тринитй коллежида таҳсил олаётганда Ҳартфорд Cоурантнинг мухбири бўлди. Кўп вақт ўтмай, коллеж президентининг инглиз профессорига нисбатан сензурасини фош қилишга урингани учун ўқишдан ҳайдалди.

Расмий таълимдан воз кечган Сент-Жоҳн журналистикани Чиcаго Даилй Неwс ва Чиcаго Америcан газеталарида мухбир сифатида давом эттирди. 1923-йилда укаси Арчер Сент-Жоҳн (1904-1955) билан бирга у Иллинойс штатининг Cиcеро чеккасида Cиcеро Трибунега асос солган. У 21 ёшида Қўшма Штатлардаги энг ёш муҳаррир-ношир бўлган. Кўп ўтмай, унинг укаси Арчер Cиcеро яқинидаги Бервин шаҳрида Берwйн Трибуне га асос солди.

Жоҳн Cиcеронинг фоҳишахоналари ва гангстер Ал Cапоненинг бошқа ишлари ҳақида фош этиб, уларни газетада нашр этди. Бунга жавобан, 1925-йил 6-апрелда унга тўртта Cапоненинг одамлари ҳужум қилиб, қаттиқ калтакланди. Сўнгра у полицияга шикоят қилди ва эртаси куни Cапоне билан учрашишга таклиф этилди. Гуруҳ раҳбари Авлиё Жоҳнга пул таклиф қилди. Мухбир буни рад этди. Гуруҳ раҳбари ундан узр сўради ва журналистларни ёқтиришини ва фошларни реклама тури деб билишини айтди[4]. Ушбу воқеалардан кўп ўтмай, Cапоне Сент-Жоҳннинг жим туриши учун Cиcеро Трибунесини сотиб олди[5]. Шубҳасиз, имконсиз вазиятга дуч келган Сент-Жоҳн ишдан кетди ва Арчер билан ҳамкорлик қилди.

Ассоcиатед Пресс

Сент-Жоҳн Ассоcиатед Прессга қўшилди ва Франклин Д. Рузвелтнинг биринчи президентлик компаниясини ёритиб берди, кейин Неw-Ҳампширеда рафиқаси Эда билан олти йил давомида деҳқончилик қилди. 1939-йилда Жоҳн Ассоcиатед Пресс учун яқинлашиб келаётган уруш ҳақида хабар бериш учун Эвропага кўчиб ўтди.

Икки йил давомида Сент-Жоҳн Болқондан хабар бериб турди. Ўша даврда яҳудийларни таъқиб қилинишига гувоҳ бўлган. Исроил ва яҳудий муаммолари ва антисемитизм(яҳудийларга душман кўзи билан қараш)га чуқур қизиқиб қолди. Руминия фашистлари 170 нафар яҳудийларни ўлдирди. Сент Жоҳн яҳудий муҳаррирининг оиласини „Арчангелнинг биродарлиги Майкл“ деб номланган насроний фашистик гуруҳ сифатида яшириб, шаҳарда бир неча юз яҳудийларни йиғди. Сент-Жоҳн эртаси куни эрталаб шаҳарда нима юз бергани ҳақида эшитти. Фашистлар яҳудийларни шаҳар четидаги омборхонага олиб кетишганди. Уларни бирма-бир калтаклашди ва томоқлари ёрилди. Кейин уларнинг қонаётган жасадлари гўшт илгакларига осилган.

Филмда „Биз стол атрофида ўтирдик ва мен аввалгидан кўра кўпроқ ўйладим“-дейди Сент-Жоҳн. „Мен 2000-йил давомида шундай иш билан шуғулланадиган гуруҳда туғилганимни ва шунинг учун содир бўлган воқеа учун жавобгарликни ўз зиммамга олишим кераклигини англадим. Улар насронийлар эди. Улар бу ваҳшийликларни содир этар эканлар, насроний мадҳияларини куйлашарди. Шунинг учун мен ўзимга ваъда бердимки, агар мен Руминияда содир бўлаётган воқеаларни бошдан кечирганимда, агар Иккинчи Жаҳон урушини бошдан кечирган бўлсам, мен ўз гуруҳимнинг гуноҳлари учун … Бучарестда эркаклар томонидан содир этилган ваҳшийликларни кечиришга ҳаракат қиламан. Чунки Насроний бўлиб туғилган. Ва, эҳтимол, улар ваҳшиёна тарзда бузган насронийлик қоидаларига дучор бўлганлар.“[6][7].

Гитлер қўшинлари Югославияни босиб олгач, у Теренс Атертон ва яна 2 журналист билан Белграддан Қоҳирага қочиб кетди[8].Кейинчалик у юнон қўшинлари поездида кетаётганда ўнг оёғидан яраланган. У Ню-Ёрк шаҳридаги уйига қайтиб келди. 1942-йилда нашр этилган "Жим одамлар мамлакатидан" китоби унинг биринчи ва энг кўп сотилган китоби эди[9]..

Ню-Ёркдаги НБC радиосининг янгиликлар бўлимида Роберт Сент-Жоҳн (микрофонда) янгиликлар бюллетени билан мунтазам дастурларни тўхтатишга тайёргарлик кўраётганда соатни томоша қилмоқда. (1941-йил декабр)

Китобни ёзиб тугатгандан сўнг, Сент-Жоҳн НБC Радиоси учун репортажлар беришга ўтди. 1942-йилда Лондондаги бюросига раҳбарлик қилди. У Вашингтонга қайтишдан олдин бир йил давомида фашистларнинг шаҳарни бомбардимон қилган Блицни ёритди. Сўнгра у умумий уруш янгиликларини эфирга узатиш учун Ню-Ёрк шаҳрига жўнаб кетти. Унинг репортажи америкаликларга 1944-йил 6-июн куни Д куни ҳақидаги хабарни олиб келди ва у биринчи бўлиб 1945-йил 12-августда Иккинчи Жаҳон уруши тугаганини эълон қилди[10].


Гарчи яқинлари Сент-Жоҳнни ҳеч қачон коммунизмни ёқтирмаслигини айтишган бўлса-да, у 1950-йилда Ред Чаннелс рўйхатига киритилган 151 нафар ёзувчи, ижрочи, режиссёр ва бошқалардан бирига айланди.

Муаллиф

Жоҳн ҳаётининг ўн беш йилини Швейцарияда ўтказди. У Қўшма Штатларга қайтишдан олдин, радио ёки китоб ва журналларда асосий воқеаларни ёзиш ва чоп этиш мақсадида тинимсиз дунё бўйлаб саёҳат қилди. Унинг иши Wорлд Боок Энcйcлопедиа учун бутун дунё бўйлаб тадқиқотларни ўз ичига олади. 

У Исроил мустақиллиги учун урушни ёритганидан сўнг Яқин Шарқ бўйича мутахассис сифатида эътироф этилган. Сент Жоҳн Эйхман судини ва бешта араб-исроил урушини, жумладан, 1982 йилги Ливан урушини ёритган. Ўша вақтда у саксон ёшда эди. У юзлаб мухбирларнинг энг кексаси ва аввалги тўртта араб-исроил можаросини ёритган ягона одам эди. У Яқин Шарқ ва яҳудийлик ҳақида ўнлаб китоблар ёзган. Яҳудийлар ишлари бўйича яҳудий бўлмаган нотиқ вакили, у яҳудий давлати билан яқин алоқада бўлган ва яҳудий ва исроил институтлари томонидан ҳурматга сазовор бўлган. Исроилнинг биринчи Бош вазири Девид Бен-Гурион уни „бизнинг сионистимиз“ деб атади[11]..

Унинг бир неча китоблари ҳужжациз эди. Ўз халқига нацистларга хиёнат қилишда айбланган сионист румин-венгрия яҳудий раҳбари Рудолф Кастнернинг ҳикояси сабабли у "Худони ўйнаган одам" (Доубледай, 1962) фантастик романини яратишга муваффақ бўлди[12]..

У жами 23 та китоб ёзган. Уларнинг охиргиси 2002-йилда, ўзининг 100 йиллигини нишонлаганида нашр этилган таржимаи ҳол эди. Шунингдек, у кўплаб мақолалар ёзган. Уларнинг баъзилари буклет сифатида нашр этилган.

Жоҳн икки марта уйланган. У биринчи марта Эда Гуэрриэри билан турмуш қурган ва никоҳи бузилган. Кейин 1965-йилда Рут Бассга уйланган. У 2003-йил 6 февралда Мериленд штатининг Уолдорф шаҳрида вафот этди[13].

Манбалар

  1. ↑ Ст Жоҳн, Роберт. „Эсcапе бй Репортер фром Нази Инвадерс Десcрибед“. Cентралиа Эвенинг Сентинел, Иллиноис, Жуне 3 (1941).
  2. ↑ Лос Ангелес Тимес. „Тҳе Лос Ангелес Тимес, Фебруарй 10, 2003“. Артиcлес.сфгате.cом (2003-йил 10-феврал). 2012-йил 8-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 25-феврал.
  3. ↑ Доуглас Мартин. „Тҳе Неw Ёрк Тимес, Фебруарй 8, 2003“. Тҳе Неw Ёрк Тимес. Қаралди: 2014-йил 25-феврал.
  4. ↑ А видео фоотаге оф Ст. Жоҳн (Wайбаcк Мачине сайтида 2016-03-03 санасида архивланган) теллинг ин 1999 абоут ҳис энcоунтер wитҳ Сcар Фаcе
  5. ↑ Счоэнберг, Роберт Ж.. Мр. Cапоне. Морроw, 1992 — 100-бет. Қаралди: 2014-йил 25-феврал. 
  6. ↑ ЖWеэклй, Фебруарй 14, 2003
  7. ↑ „Албион Монитор, Деcембер 6, 2003“. Албионмонитор.cом. Қаралди: 2014-йил 25-феврал.
  8. ↑ Осборн. „Белграде Блитз“. Ҳисторй оф Wарфаре (2017-йил 2-ноябр). Қаралди: 2021-йил 18-декабр.
  9. ↑ „Ревиэw оф "Фром тҳе Ланд оф Силент Пеопле"“. Wашингтон Эвенинг Стар, Жануарй 25 (1942).
  10. ↑ Ноw тҳе Неwс: Тҳе Сторй оф Броадcаст Жоурналисм бй Эдwард Блисс Жр. (Cолумбиа, 1992)
  11. ↑ ЖWеэклй, Фебруарй 14, 2003
  12. ↑ „Жеwиш Виртуал Либрарй, 2008“. Жеwишвиртуаллибрарй.орг. Қаралди: 2014-йил 25-феврал.
  13. ↑ Тҳе Индепендент, Фебруарй 12, 2003

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Robert_Sent-John" dan olindi