Rodoslik Evdemus
Родослик Эвдемус ( Греэк ) қадимги юнон файласуфи, биринчи фан тарихчиси ҳисобланган, мил.дан яшаган. Милоддан аввалги 370-йилдан милоддан аввалги 300-йилгача. У Аристотелнинг энг муҳим шогирдларидан бири бо'либ, о'қитувчисининг ишини таҳрир қилган ва унга осонроқ кириш имконини берган. Эвдемуснинг жияни Пасикл ҳам Аристотел асарларини таҳрир қилган.
Ҳаёти
Эвдемус Родос оролида туг'илган, лекин ҳаётининг катта қисмини Афинада о'тказган ва у ерда Аристотелнинг Перипатетик мактабида фалсафани о'рганган. Эвдемуснинг Аристотел билан ҳамкорлиги узоқ давом этган ва яқин эди ва у одатда Аристотелнинг энг зо'р шогирдларидан бири ҳисобланар эди. У ва Лесбослик Теофраст мунтазам равишда Аристотелнинг "шогирдлари" эмас, балки унинг "ҳамкорлари" деб аталган.
Афтидан, Теофраст бу иккисининг энг буюк даҳоси бўлиб, Аристотелнинг кенг кўламдаги тадқиқотларини давом эттирган. Евдемус ҳам оригинал тадқиқотлар олиб борган бўлса-да, унинг кучи Аристотелнинг фалсафий меросини тизимлаштириш ва ўз устозининг ғояларини моҳир дидактик тарзда баён этишда эди. Кейинчалик Аристотелга шарҳлар ёзган муаллифлар ко'пинча Эвдемуснинг дастлабки асарларидан унумли фойдаланганлар. Шу сабабли, Эвдемуснинг асарлари ҳозиргача сақланиб қолмаган бо'лса-да, биз унинг ижодига оид ко'плаб иқтибослар келтирилганлиги учун у ва унинг ижоди ҳақида тасаввур ҳосил қилишимиз мумкин.
Милоддан аввалги 322-йилда Аристотел о'лимидан бироз олдин Теофрастни Перипатетик мактабнинг бошлиг'и этиб тайинлади. Кейин Эвдемус Родосга қайтиб келди ва у ерда о'зининг фалсафий мактабига асос солди, о'зининг фалсафий тадқиқотларини давом эттирди ва Аристотелнинг асарини таҳрирлашда давом этди.
Фан тарихчиси
Аристотелнинг талабига биноан Эвдемус юнон математикаси ва астрономияси тарихини ёзди. Уларнинг фақат парчаларигина сақланиб қолган, кейинги муаллифлар асарларига киритилган бо'лса-да, уларнинг қиймати жуда катта. Эвдемус о'зининг тарихий асарларида мисрликлар ва бобилликлар каби олдинги халқлар билган соф амалий ё'налтирилган билим ва ко'никмалар юнонлар томонидан назарий асосга эга бо'либ, изчил ва кенг қамровли фалсафий бинога айлантирилганлигини ко'рсатди.
- Унинг « Арифметика тарихи »га келсак, бизда энг кичик ма'лумотлар бор: фақат битта гувоҳлик бор, Эвдемус Пифагорчилар томонидан мусиқий рақамлар оралиг'ини бог'лаш мумкин бо'лган кашфиётни эслатиб о'тади.
- Евдемуснинг Геометрия тарихи (Дéţēмīкὴ ἱстора) бошқа ко'плаб ёзувчилар, жумладан Прокл, Симплиcиус ва Искандариядаги Паппус томонидан эслатиб о'тилган. Улардан биламизки, китобда Милетлик Фалес, Пифагорликлар, Хиослик Оэнопидлар ва Хиослик Гиппократлар ҳам ишлаган. Эвдемус муҳокама қилган мавзулар қаторида геометрик теоремалар ва конструксияларнинг кашф қилиниши (Эвдемус даврида Эвклид ўзининг “Элементлари” асарида тизимлаштирилган) ва айлана квадрати ва кубнинг такрорланиши каби юнон геометриясининг классик муаммолари эди.
- Биз Эвдемуснинг Астрономия тарихи ҳақида ко'п нарсаларни биламиз, масалан, Смирналик Теон, Симплиcиус, Диоген Лаэртиус, Искандариялик Клемент ва бошқалар. Ушбу ма'лумотларга асосланиб, биз эрамиздан аввалги 600-350 йилларда Грецияда қилинган астрономик кашфиётларни, шунингдек, о'ша даврда ер, қуёш ва ой тутилиши, осмон жисмларининг ҳаракатларига оид назарияларни аниқлик билан қайта тиклашимиз мумкин. ва ҳоказо. Эвдемус томонидан даволанган файласуфлар ва астрономларга Фалес, Анаксимандр, Анаксимен, Оэнопид, Эвдокс ва бошқалар киради.
Яна иккита тарихий асар Эвдемусга тегишли, аммо бу ерда унинг муаллифлиги аниқ эмас. Биринчидан, у коинотнинг келиб чиқиши ҳақидаги Бобил, Миср ва Юнон г'ояларини муҳокама қилган "Илоҳиёт тарихи" ни ёзган. Иккинчидан, у Линдос тарихи (Линдос — Грециянинг Родос оролидаги шаҳар) муаллифи бўлган.
Эвдемусга ҳайвонлар ва уларнинг инсоний хусусиятлари (намунали жасурлик, ахлоқий сезгирлик ва бошқалар) ҳақида мо'жизавий ҳикоялар ёзилган китоб ҳам берилган. Бироқ, бу асарнинг характери Эвдемуснинг бошқа асарларидан ко'риниб турган жиддий илмий ёндашувга умуман то'г'ри келмаганлиги сабабли, одатда Эвдемус Родослик бу китобнинг муаллифи бо'лиши мумкин эмас (бу бошқа Эвдемус бо'лиши мумкин)
Аристотел асарининг муҳаррири
Эвдемус, Теофраст ва Аристотелнинг бошқа шогирдлари о'з хо'жайинларининг интеллектуал мероси вафотидан кейин ҳам ишончли шаклда фойдаланишлари мумкинлиги ҳақида г'амхо'рлик қилдилар ва уни узоқ нашрларда ёзиб олишди. Булар Аристотелнинг асарлари, о'зларининг ма'руза матнлари, шахсий хотиралари ва бошқаларга асосланган эди.
Шундай қилиб, Аристотелнинг асарларидан бири ҳанузгача Эвдем этикаси деб аталади, эҳтимол бу матнни Эвдемус таҳрир қилгани учун (жуда энгил) эди. Энг муҳими, Эвдемус Аристотел асарларига аниқлик киритган бир қатор та'сирли китобларни ёзган:
- Эвдемуснинг “ Физика ” асари Аристотелнинг ҳомоним асарининг ихчам ва дидактик версияси эди.
- Эвдемус мантиққа оид икки ёки учта китоб ёзган ( "Аналитика ва тоифалар " (эҳтимол, худди шу китоб) ва "Мунозарада" (Кенар линезес)), эҳтимол Аристотелнинг г'ояларини очиб берган.
- Ниҳоят, геометрик иш, Бурчак бо'йича (Исрὶ гōнíас).
Аристотел асарларидаги Эвдемус парчалари ва уларнинг тегишли қисмларини таққослаш шуни ко'рсатадики, Эвдемус исте'додли о'қитувчи бо'лган: у мавзуни тизимлаштиради, асосий мавзудан чалг'итадиган четланишларни қолдиради, мавҳум гапларни тасвирлаш учун аниқ мисоллар қо'шади, ибораларни ушлайди ва вақти-вақти билан о'қувчини диққат билан ушлаб туриш учун ҳазиллар қилади.
Манбалар
- Истван Боднар, Уилям В. Фортенбаугҳ (таҳрирлар. ), Эудемус оф Родос, Ню-Брунсвик, Трансаcтионс Публишерс, 2002 йил
- Ивор Булмер-Томас, 'Эудемус оф Родос', ин: Илмий биография луг'ати, Чарлз Коулстон Гиллиспи, эд. (18 жилд, Ню-Ёрк 1970-1990) ИВ жилд (1971) бет. 460–465.
- Фритз Верли (таҳрир. ) Диэ Счуле дес Аристотелес. Эудемус фон Родос. Матн ва шарҳ Базел, Счwабе & Cо., 1969 (намис тилидаги шарҳлар билан сақланиб қолган парчаларнинг танқидий нашри)
- Ф[риц] Wеҳрли, 'Эудемос вон Рҳодос', ин: Паулйс Реаленcйcлопäдиэ дер Cлассисчен Алтертумсwиссенсчафт, Г. Wиссоwа, эд. (51 жилд; 1894-1980) жилд. Суппл. ХИ (1968) кол. 652-658.
- Леонид Жмуд, классик антик даврда фан тарихининг келиб чиқиши . Берлин, Валтер де Груйтер, 2006 (Рус тилидан А. Черноглазов таржимаси)
- Леонид Жмуд, "Эудемус" математика тарихи", Рутгерс университетининг классик гуманитар фанлар сериясида . В. 11. Эд. И. Боднар, WW Фортенбаугҳ томонидан. Ню-Брунсвик 2002, 263–306