Rogers-Diamond usuli

Рогерс-Диамонд усули (талаффузи: Рожерс-Даймонд) — бу синовдан ўтаётган шахснинг хусусиятларини ва ижтимоий-психологик мослашиш даражасини, кўпинча янги муҳит, шароит ва хатти-ҳаракатлар қоидаларини аниқлашга қаратилган шахсий сўровнома.

Анкета 101 та шахссиз баёнотни ўз ичига олади ва имтиҳон топширувчи 7 балллик жавоблар шкаласи бўйича ўз розилиги ёки рози эмаслигини билдириши керак.

Техниканинг ривожланиш тарихи

Ушбу анкета инсонпарварлик психологиясининг асосчилари ва раҳбарларидан бири ва шахсга йўналтирилган психотерапия асосчиси Карл Рансоме Рогерс ва Росалинд Э. Диамонд томонидан 1954-йилда „Психотерапия ва шахсият ўзгариши: мижозга йўналтирилган ёндашувда мувофиқлаштирилган тадқиқотлар“ мақоласида ишлаб чиқилган. "(инг. „Псйчотҳерапй анд Персоналитй Чанге: Cоординатед Ресеарч Студиэс ин тҳе Cлиэнт-Cентеред Аппроач“). Методологиянинг тавсифи биринчи марта 1987-йилда психология фанлари номзоди Т. В. Снегирева томонидан рус тилига таржима қилинган ва 2004-йилда анкета психология фанлари номзоди А. К. Осницкий томонидан сезиларли даражада ўзгартирилган ва „Психология ва мактаб“ журналида чоп этилган. Ўшандан бери техника сезиларли даражада тарқалиб, ижтимоий-психологик мослашувни ташхислашнинг энг кўп қўлланиладиган усулларидан бирига айланди. Хусусан, талабалар каби тест гуруҳлари орасида.Россия тадқиқотлари доирасида Рогерс-Диамонд техникаси асосан биринчи курс талабаларининг янги шароит ва хатти-ҳаракатлар қоидаларига мослашиши билан боғлиқ мумкин бўлган муаммоларни ташхислаш учун ишлатилади.

Анкетанинг кўлами нафақат мослашиш ва мослашиш ҳолатларини, балки ўз-ўзини имиджининг ўзига хос хусусиятларини, ривожланишнинг муҳим ёш даврларида ва шахсни ўзини намоён қилишга ундайдиган танқидий вазиятларда уларни қайта қуриш нуқтаи назаридан юқори самарадорлик ва фарқлаш қобилиятини кўрсатди.

Сўровнинг тавсифи

Анкетада 101 та баёнот мавжуд. Улардан 37 таси шахс мослашуви мезонларига жавоб беради, 37 таси мослашув, 26 таси нейтрал. Охирги тоифага „ёлғон шкаласи“ ҳам киради. Барча гаплар табиатан шахссиздир ва барча олмошлар 3 шахс бирликда қўйилади. Бундан мақсад, тест предметининг „тўғридан-тўғри идентификация“ таъсирига тушиб қолмаслигини таъминлаш ва тест суб’экти баёнотни унинг қобилияти, хусусиятлари ва психологик ҳолати билан об’эктивроқ боғлашдир. Бундан ташқари, тест ўтказувчиси „ижтимоий керакли жавоблар“ таъсиридан қочади. Классик жавоб шкаласи 7 баллни ўз ичига олади, аммо баъзи экспертлар бу бўлинишни шубҳа остига қўйишади, чунки қадриятларнинг градацияси кўпинча филистлар онги учун аҳамиятли эмас. Муаллифлар сўров натижаларини таҳлил қилиш учун 6 та интеграл кўрсаткични аниқладилар:

1. Мослашув;
2. Бошқаларни қабул қилиш;
3. Ичкилик (суб’эктив назорат даражаси);
4. ўз-ўзини англаш;
5. ҳиссий қулайлик;
6. Ҳукмронликка интилиш.

Юқоридаги кўрсаткичларнинг ҳар бири эмпирик тарзда олинган формула бўйича ҳисобланади. Сўров натижаларини талқин қилиш синовдан ўтган шахснинг ёшига қараб фарқланадиган стандартларга мувофиқ амалга оширилади. Техникадан фойдаланган ҳолда тажрибалар кўп ҳолларда 12-13 ёшдан бошлаб, эрта ёшда — фақат индивидуал асосда амалга оширилади.

Сўров ўтказиш

Рогерс-Диамонд сўровномаси — бу синовчи ўз турмуш тарзи билан боғлаши мумкин бўлган одамнинг турмуш тарзи, психологик ҳолати, хулқ-атвори ва ҳаёти ҳақидаги баёнотлар рўйхати. Баёнотни ўқиб чиққандан сўнг, тест топширувчиси ушбу баёнот унинг одатлари ва турмуш тарзига қанчалик мос келишини аниқлаши ва 0 дан 6 гача баллни танлаши керак, бу ерда:

• 0 — баёнот менинг турмуш тарзимга мос келмайди;
• 1 — бу кўп ҳолларда менга мос келмайди;
• 2 — бу менга тегишли эканлигига шубҳа қиламан;
• 3 — буни ҳаёт тарзимга боғлашга жур’ат этмайман;
• 4 — бу менга ўхшаб кўриниши мумкин, лекин мен тўлиқ ишончим комил эмас;
• 5 — бу менга ўхшайди;
• 6 — бу баёнот менинг турмуш тарзимга тўлиқ мос келади.

Жавоблар варақасининг тегишли катакчасига жавоб балли киритилади.

Натижаларни қайта ишлаш

№.		Кўрсаткичлар	Баёнот рақамлари	Нормлар
1	а	мослашувчанлик	4, 5, 9, 12, 15, 19, 22, 23, 26, 27, 29, 33, 35, 37, 41, 44, 47, 51, 53, 55, 61, 63, 67, 72, 74, 75, 78, 80, 88, 91, 94, 96, 97, 98	(68-170) 68-136
	б	Нотўғри адаптация	2, 6, 7, 13, 16, 18, 25, 28, 32, 36, 38, 40, 42, 43, 49, 50, 54, 56, 59, 60, 62, 64, 69, 71, 73, 76, 77, 83, 84, 86, 90, 95, 99, 100	(68-170) 68-136
2	а	Ёлғон -	34, 45, 48, 81, 89	(18-45) 18-36
	б	Алдаш +	8, 82, 92, 101
3	а	ўзини ўзи қабул қилиш	33, 35, 55, 67, 72, 74, 75, 80, 88, 94, 96	(22-52) 22-42
	б	Ўз-ўзини рад этиш	7, 59, 62, 65, 90, 95, 99	(14-35) 14-28
4	а	бошқаларни қабул қилиш	9, 14, 22, 26, 53, 97	(12-30) 12-24
	б	Бошқаларни рад этиш	2, 10, 21, 28, 40, 60, 76	(14-35) 14-28
5	а	Ҳиссий қулайлик	23, 29, 30, 41, 44, 47, 78	(14-35) 14-28
	б	Ҳиссий ноқулайлик	6, 42, 43, 49, 50, 83, 85	(14-35) 14-28
6	а	Ички назорат	4, 5, 11, 12, 13, 19, 27, 37, 51, 63, 68, 79, 91, 98	(26-65) 26-52
	б	Ташқи назорат	25, 36, 52, 57, 70, 71, 73, 77	(18-45) 18-36
7	а	ҳукмронлик	58, 61, 66	(6-15) 6-12
	б	Ведомости	16, 32, 38, 69, 84, 87	(12-30) 12-24
8		Эскапизм (муаммолардан қочиш)	17, 18, 54, 64, 86	(10-25) 10-20

1, 3, 20, 24, 31, 39, 46, 93 рақамли саволлар ҳеч қандай масштабда ишлатилмайди.

Интеграл кўрсаткичлар

• Мослашув: ${\дисплайстйле А=\фраc{а}{а+б}*100\%}$ ;
• Ўз-ўзини қабул қилиш: ${\дисплайстйле С=\фраc{а}{а+1.6б}*100\%}$ ;
• Бошқаларни қабул қилиш: ${\дисплайстйле Л=\фраc{1.2а}{1.2а+б}*100\%}$ ;
• Ҳиссий қулайлик: ${\дисплайстйле Э=\фраc{а}{а+б}*100\%}$ ;
• Ичкилик: ${\дисплайстйле И=\фраc{а}{а+1.4б}*100\%}$ ;
• Ҳукмронликка интилиш: ${\дисплайстйле Д=\фраc{2а}{2а+б}*100\%}$ .

Баъзи рус тилидаги манбаларда мослашув формуласига тўғри келадиган ўзини ўзи қабул қилиш формуласи берилган: ${\дисплайстйле С=\фраc{а}{а+б}*100\%}$, аммо, сўровноманинг янгиланган версиясини нашр этишда (2004), ўз-ўзини қабул қилиш формуласи ${\дисплайстйле С=\фраc{а}{а+1.6б}*100\%}$.