Ziyosfera

Rokka masjidi


Rokka masjidi (yunoncha: Τζαμί στα Ρόκκα) shimoli-gʻarbiy Gretsiyadagi Epirus viloyati, Arta shahri yaqinidagi Rokka nomli kichik mahallada joylashgan usmonliylar davrida qurilgan masjid edi. U Artadagi sakkiz masjiddan biri boʻlib, saqlanib qolmagan oltitasidan biri hisoblanadi.

Masjid
Rokka masjidi
Masjid Piri Reis chizgan xaritada (yuqori chapda).
Mamlakat  Gretsiya
Joylashuvi Arta
Meʼmoriy uslub Usmonli meʼmorchiligi
Asosiy sana:
XV asr
Qurilish materiallari Gʻisht, tosh
Holati Vayron qilingan

Tarixi

Usmonlilar davrida Arta va uning atrofida sakkizta masjid boʻlgan: Fayzulloh masjidi, Sulton Mehmed masjidi, Sulton Boyazid masjidi, Qilich bey masjidi, Tekke masjidi va Bey masjidi Arta shahrining oʻzida, Faik posho masjidi hamda Rokka masjidi esa Artadan biroz tashqarida joylashgan edi. Fayzulloh va Faik posho masjidlari hozirgacha saqlanib qolgan ikki masjiddir[1][2].

Rokkadagi masjidning aniq qurilgan yili nomaʼlum, biroq u XV asrda usmonli yozuvchisi Piri Reys chizgan xaritada tasvirlangani sababli, u Faik posho masjidi bilan bir davrda qurilgan boʻlishi mumkinligi taxmin qilingan. Reys oʻz asarida Artani uch masjid bilan tasvirlaydi: qal’adagi masjid, Faik posho masjidi va Rokkadagi masjid[3]. Shuningdek, nega bunday kichik manzilda masjid qurilgani sabablari ham nomaʼlum, chunki XVII asr oxirigacha bu hududdagi yagona musulmon guruhi kichik usmonli harbiy garnizoni boʻlgan, ilk musulmon fuqarolar 1684-yilda Prevezadan qochib kelishganidan soʻng paydo boʻladi, chunki Preveza venetsiyaliklar qoʻliga oʻtgan edi. Oʻsha musulmonlar Arta shahri va yaqinidagi Rokka qishlogʻiga joylashtirilgan[4].

1877-yildagi Artadagi Rossiya vitse-konsulligi hisobotida Rokka qishlogʻida ellikta xristian oilasi va oʻttizta musulmon oilasi borligi qayd etilgan. Qishloqda ikkita maktab – biri xristian, biri musulmon – shuningdek cherkov va masjid boʻlgan[5]. 1864–1894-yillarda Arta mitropoliti boʻlgan Serapheim Xenopoulos Rokkada yigirma ikki xristian oilasi va oʻttiz musulmon oilasi yashaganini yozadi. Xristianlar Avliyo Georgiy cherkovidan foydalangan, masjid esa musulmon jamoasining ehtiyojlariga xizmat qilgan. Mitropolitning yozishicha, Rokka masjidi Artadagi masjidlar orasida oldindan mavjud boʻlgan xristian cherkovi ustiga qurilmagan yagona masjid boʻlgani bilan ajralib turgan[6].

1912-yilda Arta atrofidagi kengroq hudud Gretsiya tarkibiga qoʻshib olingach[a] va Birinchi Bolqon urushi paytida Bolqon antantasi gʻalaba qozonganidan soʻng, Epirus musulmonlari hududni tark etgan va Rokkadagi masjid mintaqadagi boshqa koʻplab usmonli yodgorliklari kabi taqdir hukmiga duchor boʻlgan: ular yoki mahalliy xristianlar tomonidan vayron qilingan, yoki tashlab qoʻyilib, yemirilib qulab tushguncha qarovsiz qolgan[7].

Yana qarang

Izohlar

  1. ↑ Arta shahri o‘zi 1881-yildan beri Gretsiya tarkibida edi, biroq Epirusning kengroq hududi greklar qo‘liga faqat 1912–1913-yillarda o‘tdi.

Manbalar

  1. ↑ Xenopoulos 1884, ss. 176–179.
  2. ↑ Sir Henry Holland. Travels in the Ionian Isles, Albania, Thessaly, Macedonia, &c: during the years 1812 and 1813. Longman, 1815 — 84-bet. „The population of Arta exceeds 6,000: it contains six mosques, and twenty-four Greek churches.“ 
  3. ↑ Η Άρτα και ο Αμβρακικός κόλπος από τον 15ο ως τον 20ο αιώνα μέσα απο χαρακτικά και πίνακες, Φώτης Βράκας, Academia.edu.
  4. ↑ Περίπατος στην Οθωμανική Άρτα 1449 – 1881 και από την απελευθέρωση, Φώτης Βράκας, Academia.edu, σ.55.
  5. ↑ Έκθεση Ρωσικού Υποπροξενείου Άρτας, Γ.Α.Κ Άρτας.
  6. ↑ Xenopoulos 1884, s. 42.
  7. ↑ Η Ήπειρος του χτες, 15ος-20ος αιώνας, Φώτης Βράκας, σ.55. Academia.edu.

Adabiyotlar

  • Xenopoulos, Serapheim. Δοκίμιον ιστορικής τινός περιλήψεως της ποτέ αρχαίας και εγκρίτου ηπειρωτικής πόλεως Άρτης και της ωσαύτως νεωτέρας πόλεως Πρεβέζης / Συλλεγέν και συνταχθέν υπό του μητροπολίτου Άρτης Σεραφείμ του Βυζαντίου (Yunoncha), Afina, 1884. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Rokka_masjidi" dan olindi