Ziyosfera

Rosa Parks

Роза Луиза Макколи Паркс (1913-йил 4-феврал- 2005-йил 24-октябр) фуқаролик ҳуқуқлари ҳаракатининг америкалик фаоли, Монтгомеридаги автобус бойкотидаги асосий роли билан машҳур. Америка Қўшма Штатлари Конгресси уни „фуқаролик ҳуқуқларининг биринчи хоними“ ва „эркинлик ҳаракатининг онаси“ сифатида шарафлаган.

Роса Паркс
Таваллуди
Роса Лоуисе МcCаулей

4-феврал 1913-йил
Тускегеэ, Алабама, У.С.
Вафоти 24-октябр 2005-йил(2005-10-24)
(92 ёшда)
Детроит, Мичиган, У.С.
Касби Cивил ригҳц аcтивист
Турмуш ўртоғи
Раймонд Паркс
(турм. 1932; ваф. 1977)
Имзоси

1955-йил 1-декабрда Алабама штатининг Монтгомери шаҳрида Паркс автобус ҳайдовчиси Жеймс Ф. Блейкнинг “Оқ” бўлими тўлдирилгандан сўнг “ рангли ” бўлимдаги тўрт ўринли қаторни оқ йўловчи фойдасига бўшатиш ҳақидаги буйруғини рад этди[1].. Паркс автобусларни ажратишга қаршилик кўрсатган биринчи одам эмас эди, лекин Рангли одамларни ривожлантириш миллий ассоциацияси (НААCП) уни Алабамадаги сегрегация қонунларини бузганликда фуқаролик итоацизлиги учун ҳибсга олинганидан кейин суд орқали кўриш учун энг яхши номзод деб ҳисоблади ва у қора танлилар жамоасини бир йилдан ортиқ вақт давомида Монтгомерй автобусларини бойкот қилишга илҳомлантирди. Гейл 1956-йил ноябр ойида АҚШ Конституциясига киритилган 14-тузатишнинг Тенг ҳимоя моддасига биноан автобусларни ажратиш конституцияга зид эканлиги тўғрисида қарор қабул қилди[2].

Паркснинг бўйсунмаслик ҳаракати ва Монтгомери автобусини бойкот қилиш ҳаракатнинг муҳим белгиларига айланди. У ирқий сегрегацияга қарши курашнинг халқаро тимсолига айланди ва фуқаролик ҳуқуқлари бўйича етакчилар, жумладан Эдгар Никсон ва Мартин Лютер Кинг Жр. билан ҳамкорлик қилди. НААCП бўлими. У яқинда Теннесси штатидаги ишчилар ҳуқуқлари ва ирқий тенглик учун фаолларни тайёрлаш маркази бўлган Ҳигҳландер Фолк Счоолда ўқиган. Кейинги йилларда у катта ҳурматга сазовор бўлган бўлса-да, у ҳам ўз қилмиши учун азоб чекди; у ишдан бўшатилган ва йиллар давомида ўлим билан таҳдид қилинган[3]. 1965-йилдан 1988-йилгача у афро-америкалик АҚШ вакили Жон Конерснинг котиби ва қабулхона ходими бўлиб ишлаган. У Қора куч ҳаракатида ва АҚШдаги сиёсий маҳбусларни қўллаб-қувватлашда ҳам фаол бўлган.

Нафақага чиққанидан кейин Паркс ўз таржимаи ҳолини ёзди ва адолат учун курашда кўпроқ иш қилиш кераклигини таъкидлади[4]. Парклар миллий эътирофга сазовор бўлди, жумладан, НААCПнинг 1979-йилдаги Спингарн медали, Президентнинг Озодлик медали, Конгресснинг олтин медали ва Америка Қўшма Штатлари Капитолийси Миллий Статуария залидаги вафотидан кейин ҳайкал. Калифорния ва Миссури штатлари Роза Паркс кунини унинг туғилган кунида, 4-февралда, Огаё, Орегон ва Техас штатлари эса унинг ҳибсга олинганининг йиллигини, 1-декабрда нишонлайди[5]

Ёшлиги

Роза Паркс Роза Луиза Макколи 1913-йил 4-февралда Алабама штатининг Таскеги шаҳрида ўқитувчи Леона (қизалик исмли Эдвардс) ва дурадгор Жеймс Макколи оиласида туғилган. Африкалик аждодлардан ташқари, Паркснинг катта боболаридан бири шотландиялик ирландиялик ва унинг бувиларидан бири қисман тубжой америкалик қул бўлган[6][7][8][9]. У болалигида кичик эди ва сурункали тонзиллит билан соғлиғи ёмон эди. Ота-онаси ажралиб кетганда, у онаси билан штат пойтахти Монтгомеридан ташқарида жойлашган Пине Левелга кўчиб ўтди. Уларнинг барчаси ўн тўққизинчи асрнинг бошларида Пенсилвания штати Филаделфия шаҳрида эркин қора танлилар томонидан асос солинган асрлик мустақил қора танлилар номинацияси бўлган Африка Методист Эпископ черковининг (АМЕ) аъзолари эди.

Макколи қишлоқ мактабларида[10] ўн бир ёшга қадар қатнашган. Ундан олдин онаси унга „тикувчилик ҳақида яхши иш“ ўргатган. У олти ёшида кўрпа тикишни бошлаган, чунки онаси ва бувиси кўрпача ясаган. У биринчи кўрпани ўн ёшида ўзи бирлаштирган. дала иши ёки бажарилиши керак бўлган ишлар. У ўн бир ёшидан мактабда тикувчиликни кўпроқ ўрганди; у ўзининг „кийиши мумкин бўлган биринчи кўйлагини“ тикди[11]. Паркс ўрта таълим олиш учун Алабама штати негрлар учун ўқитувчилар коллежи томонидан ташкил этилган лаборатория мактабида ўқишни давом эттирди, лекин улар касал бўлиб қолганидан кейин бувиси ва кейинроқ онасини парвариш қилиш учун ўқишни ташлаб кетди[12].

Тахминан ХХ асрнинг бошларида собиқ Конфедерация штатлари қора танли сайловчиларни ва Алабама штатидаги кўплаб оқ танли сайловчиларни сайлов ҳуқуқидан маҳрум қиладиган янги конституция ва сайлов қонунларини қабул қилдилар. Оқ танлаган Жим Кроу қонунларига кўра, демократлар жанубий қонун чиқарувчи органлар устидан назоратни қайта қўлга киритгандан сўнг, жанубдаги жамоат обектлари ва чакана савдо дўконларида, шу жумладан жамоат транспортида ирқий сегрегация жорий этилди. Жанубдаги қора танли мактаб ўқувчилари учун мактаб автобуслари ҳар қандай шаклда мавжуд бўлмаган ва қора танлилар учун таълим ҳар доим этарли даражада молиялаштирилмаган.

Парклар Пине Левелдаги бошланғич мактабга борганини эслади, у ерда мактаб автобуслари оқ ўқувчиларни янги мактабларига олиб боришди ва қора танли ўқувчилар уларникига пиёда боришлари керак эди:

Мен ҳар куни автобус ўтишини кўраман... Лекин мен учун бу ҳаёт тарзи эди; одат бўлган нарсани қабул қилишдан бошқа иложимиз йўқ эди. Автобус мен қора дунё ва оқ дунё борлигини англаган биринчи усуллардан бири эди[13].

Паркснинг таржимаи ҳоли оқ нотанишларнинг меҳрибонлиги ҳақидаги дастлабки хотираларни ҳикоя қилса-да, у ўз жамиятидаги ирқчиликни эътиборсиз қолдира олмади. Ку-клукс -клан уларнинг уйи олдидаги кўча бўйлаб юришганда, Паркс бобосини милтиқ билан олд эшикни қўриқлаётганини эслайди[14]. Унинг факултети Оқ жамият томонидан четлаштирилди.

Ўз маҳалласидаги оқ танли болалар томонидан бир неча бор ҳақоратланган Паркс кўпинча жисмонан курашган. Кейинчалик у шундай деди: „Эсимда, мен ҳеч қачон жисмоний зўравонликни, агар иложи бўлса, қасос олмасдан қабул қилиш ҳақида ўйлай олмадим“[15]. :208

Эрта фаоллик

1932-йилда Роза Монтгомеридан келган сартарош Раймонд Парксга турмушга чиқди[15]. :13, 15[16] У НААCП аъзоси бўлган[16] ўша пайтда икки оқ танли аёлни зўрлаганликда айбланган қора танли эркаклар гуруҳи Сcотцборо Бойс ҳимоясини қўллаб-қувватлаш учун пул йиғаётган эди[17]. :690Роза уй ишчисидан тортиб касалхона ёрдамчисигача кўплаб ишларни олди.

Кейинроқ у шундай деди: “Мен у ерда ягона аёл эдим, уларга котиб керак эди, мен эса “йўқ” дейишга қўрқоқ эдим”[18]. У 1957-йилгача котиб сифатида ишлади. У маҳаллий НААCП раҳбари Эдгар Никсон учун ишлаган, гарчи у „Аёллар ошхонадан бошқа жойда бўлиши шарт эмас“ деб таъкидлаган[19]. Паркс: „Хўш, мен-чи?“, деб сўраганида, у шундай жавоб берди: „Менга котиб керак ва сиз яхши котибсиз“[19]

1944-йилда у котиб сифатида Алабама штатининг Аббевил шаҳридан қора танли Реси Тейлор исмли аёлнинг гуруҳли зўрланишини текширди. Реси Тейлор, Чикаго ҳимоячиси „тенг адолат учун ўн йил ичида пайдо бўладиган энг кучли кампания“ деб атаган нарсани бошлади[20].. Паркс беш йил ўтгач, икки оқ Монтгомери полицияси зобити томонидан зўрланган қора танли Гертруда Перкинсни қўллаб-қувватлаш учун норозилик намойишларини ташкил этишга ёрдам берганида, зўрлашга қарши фаол сифатида ўз фаолиятини давом эттирди[21].

Ҳеч қачон Коммунистик партия аъзоси бўлмаган бўлса-да, у эри билан учрашувларда қатнашган. Машҳур Скотцборо иши Коммунистик партия томонидан машҳур бўлган[22].

1940-йилларда Паркс ва унинг эри Аёллар Сайловчилар Лигасининг аъзоси эдилар. 1944-йилдан кўп ўтмай, у Максвелл ҳаво кучлари базасида қисқа вақт ишлади, у Алабама штатининг Монтгомери шаҳрида жойлашганига қарамай, федерал мулк бўлгани сабабли ирқий сегрегацияга рухсат бермади. У ўрнатилган троллейбусда юрди. Ўзининг таржимаи ҳоли билан суҳбатда Паркс шундай деди: „Сиз Максвелл кўзларимни очди дейишингиз мумкин.“ Паркс оқ эр-хотин Клиффорд ва Виржиния Дурр учун уй бекаси ва тикувчи бўлиб ишлаган. Сиёсий жиҳатдан либерал, Дуррлар унинг дўстларига айланишди. У ерда Парксга фахрий ташкилотчи Септима Кларк раҳбарлик қилди[15]. 1945-йилда Жим Кроу қонунлари ва регистраторлар томонидан камситишларга қарамай, у учинчи уринишда овоз бериш учун рўйхатдан ўтишга муваффақ бўлди[17]. :690

1955-йил август ойида қора танли ўсмир Эмметт Тилл Миссисипидаги қариндошлариникига борганда ёш оқ аёл билан ноз-карашма қилгани учун шафқацизларча ўлдирилди[23]. 1955-йил 27-ноябрда, автобусга чиқишдан тўрт кун олдин, Роза Паркс Монтгомеридаги Декстер авеню Баптистлар черковида бу ишни кўриб чиққан оммавий йиғилишда қатнашди, шунингдек, фаоллар Жорж В. Ли ва яқинда ўлдирилганлар ҳақида сўз юритди. Ламар Смит. Таниқли маърузачи Негро раҳбариятининг минтақавий кенгашини бошқарган, Миссисипи штатидан қора танли фуқаролик ҳуқуқлари бўйича етакчи ТРМ Ховард эди[24]. Паркс бу янгиликдан қаттиқ қайғуга тушди ва ғазабланди, айниқса Тиллнинг иши у ва Монтгомери НААCП ишлаган ҳар қандай ишлардан кўра кўпроқ эътиборни тортди - ва шунга қарамай, икки эркак ҳамон эркин юришди[25].

Парклар ҳибсга олинди ва автобус бойкот қилинди

Паркс ўтирган автобусдаги ўриндиқлар тартиби, 1955-йил 1-декабр

Монтгомери автобуслари: қонун ва амалдаги одатлар

1900-йилда Монтгомери автобус йўловчиларини ирқига қараб ажратиш тўғрисида шаҳар қарорини қабул қилди. Кондукторларга ушбу мақсадга эришиш учун ўриндиқларни белгилаш ҳуқуқи берилди. Бироқ, вақт ўтиши билан ва одат бўйича, Монтгомери автобус ҳайдовчилари фақат оқ рангли ўриндиқлар қолмаганда қора танлилардан ҳаракатланишни талаб қилиш амалиётини қабул қилишди[26].

Ҳар бир Монтгомерй автобусидаги дастлабки тўрт қатор ўриндиқлар оқлар учун ажратилган. Автобуслар одатда автобуснинг орқа қисмида қора танлилар учун „рангли“ бўлимларга эга эди, гарчи қора танлилар саёҳатчиларнинг 75% дан ортиғини ташкил қилган. Бўлимлар ўрнатилмаган, лекин ҳаракатланувчи белгини жойлаштириш орқали аниқланган. Қора танлилар Оқ қисм тўлгунча ўрта қаторларда ўтиришлари мумкин эди; Агар кўпроқ оқ танлилар ўриндиқларга муҳтож бўлса, қора танлилар орқа ўриндиқларга ўтишлари, туришлари ёки жой бўлмаса, автобусни тарк этишлари керак эди. Қора танлилар оқ танлилар билан бир қаторда йўлак бўйлаб ўтира олмадилар. Ҳайдовчи „рангли“ бўлим белгисини кўчириши ёки уни бутунлай олиб ташлаши мумкин. Агар оқ танлилар олдинда ўтирган бўлсалар, қора танлилар йўл ҳақини тўлаш учун олд томондан миниб, кейин тушиб, орқа эшикдан киришлари керак эди[27].

Кўп йиллар давомида қора танлилар жамияти вазият адолациз эканлигидан шикоят қилган. Паркс шундай деди: “Менинг автобусда қўпол муносабатда бўлишга қаршилик кўрсатишим ўша ҳибсга олишдан бошланмади. Мен Монтгомерида жуда кўп сайр қилдим."[10]

1943-йилнинг бир куни Паркс автобусга ўтириб, йўл ҳақини тўлади. Кейин у ўриндиққа ўтди, бироқ ҳайдовчи Жеймс Ф. Блейк унга шаҳар қоидаларига риоя қилишни ва автобусга орқа эшикдан яна киришини айтди. Паркс машинадан тушганида, Блейк усиз ҳайдаб кетди[28]. Паркс Блейк билан бошқа минмасликка қарор қилиб, кейинги автобусни кутишди[29].

Кўчиришни рад этиш

Кун бўйи ишлагандан сўнг, Паркс Кливленд авеню автобусига, Монтгомерй Cитй Линес компаниясига тегишли Генерал Моторс Олд Лоок автобусига, 6 атрофида.1955-йил 1-декабр, пайшанба, Монтгомери шаҳар марказида. Автобуснинг ўртасига яқин унинг қатори оқ йўловчилар учун ажратилган ўнта ўриндиқнинг орқасида эди. Дастлаб у автобус ҳайдовчиси 1943-йилда уни ёмғир остида қолдирган ўша Жеймс Блейк эканлигини пайқамади. Автобус Эмпире театри олдидаги учинчи бекатга етиб келди ва бир нечта оқ йўловчилар ўтиришди. Блейкнинг таъкидлашича, автобуснинг олд қисми сиғимга тўлганлиги сабабли, икки ёки учта оқ йўловчилар турган. У „рангли“ бўлим белгисини Парклар орқасига ўтказди ва оқ йўловчилар ўтириши учун тўрт қора танли ўрта қисмдаги ўриндиқларидан воз кечишни талаб қилди. Йиллар ўтиб, ўша кундаги воқеаларни эслар экан, Паркс шундай деди: „Ўша оқ ҳайдовчи биз томон қайтганида, қўлини силкитиб, бизни ўриндиқдан кўтариб туришни буюрганида, мен танамни ёргандек қоплаган қатъиятни ҳис қилдим. қиш кечаси.“[30]

Паркснинг сўзларига кўра, Блейк: „Яхшиси, ўзингиз учун энгиллаштиринг ва менга бу ўриндиқларни беринг.“ Улардан учтаси рози бўлди. Паркс шундай деди: "Ҳайдовчи тўрттамиз туришимизни хоҳлади. Биз бошида қимирламаган эдик, лекин у: “Мана шу ўриндиқларни менга беринг”, дейди. Қолган уч киши эса кўчиб кетишди, мен эса кўрмадим”[31] Унинг ёнида ўтирган қора танли киши ўрнини бўшатди[32].

Парклар кўчиб ўтди, лекин дераза ўриндиғи томон; у қайта белгиланган рангли бўлимга ўтиш учун ўрнидан турмади[32]. Кейинчалик Паркс автобуснинг орқа томонига ўтишни сўраши ҳақида шундай деди: „Мен 1955-йилда Миссисипида ўз оиласининг озиқ-овқат дўконида оқ танли аёлни ҳақорат қилишда айбланиб, линч қилинган 14 ёшли афро-америкалик Эмметт Тиллни ўйладим. дўконида, унинг қотиллари судланган ва оқланган - ва мен орқага қайтолмадим.“[33] Блейк: „Нега турмайсиз?“ Паркс жавоб берди: „Мен ўрнимдан туришим керак деб ўйламайман“. Блейк Парксни ҳибсга олиш учун полицияни чақирди. 1987-йилда Фуқаролик ҳуқуқлари ҳаракати тўғрисидаги жамоат телесериали “ Кўзлар Мукофотда” филмидаги воқеани эслар экан, Паркс шундай деди: “У мени ҳали ҳам ўтирганимни кўриб, ўрнимдан туришимни сўради ва мен: “Йўқ, мен. йўқ. Ва у: “Хўш, агар турмасангиз, полицияни чақириб, сизни ҳибсга олишим керак”, деди. Мен: “Сен шундай қиласан”, дедим. ʻ[34]

Ҳибсга олинганидан бир неча ой ўтгач, Ғарбий Окленддаги Сидней Рожерс билан 1956-йилда радиога берган интервюсида Паркс шундай қарорга келганини айтди: „Мен инсон ва фуқаро сифатида қандай ҳуқуқларим борлигини бир марта ва бутунлай билишим керак эди“[35].

“ Менинг ҳикоям” номли автобиографиясида у шундай деди:

Пеопле алwайс сай тҳат И дидн'т гиве уп мй сеат беcаусе И wас тиред, бут тҳат исн'т труэ. И wас нот тиред пҳйсиcаллй, ор но море тиред тҳан И усуаллй wас ат тҳе энд оф а wоркинг дай. И wас нот олд, алтҳоугҳ соме пеопле ҳаве ан имаге оф ме ас беинг олд тҳен. И wас фортй-тwо. Но, тҳе онлй тиред И wас, wас тиред оф гивинг ин[36].

Паркс ўз ўрнини беришдан бош тортганида, полиция ходими уни ҳибсга олди. Офицер уни олиб кетаётганда, у: „Нега бизни итариб юборасан?“, деб сўраганини эслади. Унинг: “Билмайман, лекин қонун қонун, сен ҳибсдасан”, деганини эслади[37]. Кейинроқ у шундай деди: “Мен ҳибсга олинаётганимда, мен охирги марта бундай хўрликка минишимни билардим.... "[31]

Парксга Монтгомери Сити кодексининг 6-бўлими, 11-бўлимининг сегрегация қонунини бузганликда айбланган,[38] техник жиҳатдан у фақат оқ ўриндиқни эгалламаган бўлса ҳам; у рангли бўлимда эди[39]. НААCПнинг Монтгомери бўлими президенти ва Пуллман Портерс Иттифоқи раҳбари Эдгар Никсон ва унинг дўсти Клиффорд Дурр ўша куни кечқурун Парксни қамоқдан озод қилишди[40][41].

Парклар автобусда ўтириш билан сегрегацияга эътироз билдириш ғоясини туғдирмаган. Ундан олдингилар орасида 1942-йилда Баярд Рустин,[42] 1946-йилда Ирене Морган, 1951-йилда Лилли Мей Бредфорд,[43] 1952-йилда Сара Луиза Кейс ва якуний муваффақиятли Броwдер в. 1956-йилги Гайле даъвоси (Клодетт Колвин, Аурелиа Браудер, Сюзи Макдоналд ва Мери Луиза Смит), улар Парксдан бир неча ой олдин автобус ўриндиқларини ташламагани учун Монтгомерида ҳибсга олинган.

Монтгомери автобусига бойкот

Никсон Алабама штати коллежи профессори ва Аёллар сиёсий кенгаши (WПC) аъзоси Жо Энн Робинсон билан Паркс иши бўйича суҳбатлашди. Робинсон фурсатдан унумли фойдаланиш муҳим деб ҳисоблади ва тун бўйи уйқудан туриб автобусга бойкот эълон қилган 35 000 дан ортиқ қоғоз қоғозларни мимеография қилди. Аёллар сиёсий кенгаши бойкотни расман маъқуллаган биринчи гуруҳ бўлди.

1955-йил 4-декабр, якшанба куни Монтгомери автобусини бойкот қилиш режалари ҳудуддаги қора черковларда эълон қилинди ва Монтгомерй Адвертисер газетасининг биринчи саҳифасидаги мақола бу сўзни тарқатишга ёрдам берди. Ўша оқшом черков митингида қатнашганлар бир овоздан бойкотни улар кутган даражада хушмуомалалик даражасида бўлгунларича, қора танли ҳайдовчилар ишга олинмагунча ва автобуснинг ўртасида ўтириш биринчи келганлар асосида ҳал қилинмагунча давом этишга келишиб олдилар..

Эртаси куни Паркс тартибсизлик ва маҳаллий тартибни бузганликда айбланиб судланди. Суд жараёни 30 дақиқа давом этди. Айбдор деб топилиб, 10 доллар жаримага тортилгандан сўнг, суд харажатлари учун 4 доллар (жами эқуивалент то $142 2021-йилда),[31] Паркс унинг ҳукми устидан шикоят қилди ва ирқий бўлинишнинг қонунийлигига расман эътироз билдирди. 1992-йилда Миллий жамоат радиоси Лин Неари билан суҳбатда Паркс эслади:

И дид нот wант то бе мистреатед, И дид нот wант то бе депривед оф а сеат тҳат И ҳад паид фор. Ит wас жуст тиме... тҳере wас оппортунитй фор ме то таке а станд то эхпресс тҳе wай И фелт абоут беинг треатед ин тҳат маннер[44]. И ҳад нот планнед то гет аррестед. И ҳад плентй то до wитҳоут ҳавинг то энд уп ин жаил. Бут wҳен И ҳад то фаcе тҳат деcисион, И диднът ҳеситате то до со беcаусе И фелт тҳат wе ҳад эндуред тҳат тоо лонг. Тҳе море wе гаве ин, тҳе море wе cомплиэд wитҳ тҳат кинд оф треатмент, тҳе море оппрессиве ит беcаме[45].

Паркснинг судланган куни - 1955-йил 5-декабр - WПC 35 000 та варақани тарқатди. Қўлланмада шундай дейилган:

Биз... ҳибсга олиш ва суд жараёнига қарши норозилик сифатида ҳар бир негродан душанба куни автобусларда қолишни сўраймиз... Сиз бир кун мактабдан ташқарида қолишингиз мумкин. Агар ишласангиз, таксига боринг ёки пиёда юринг. Лекин илтимос, болалар ва катталар, душанба куни умуман автобусга чиқманглар. Илтимос, душанба куни автобуслардан узоқроқ туринг[46].

Ўша куни ёмғир ёғди, аммо қора танлилар ўзларининг бойкотларини давом эттирдилар. Баъзилар автомашиналарда, бошқалари эса автобус билан бир хил йўлкира нархи 10 сент (эқуивалент то $1.01) бўлган қора таксиларда саёҳат қилишган.). Қолган 40 000 қора танли йўловчиларнинг аксарияти, баъзилари 20 миля (32 км) пиёда юришган..

Ўша куни кечқурун бир кунлик бойкот муваффақиятидан сўнг, 16 дан 18 кишигача бўлган гуруҳ Сион тоғидаги АМЕ Сион черковида бойкот стратегияларини муҳокама қилиш учун йиғилди. Ўша пайтда Парксни таништирдилар, лекин оломоннинг уни гапиришга чақиришларига қарамай, уни сўрашмади; у бирор нарса айтиш керакми, деб сўраганида, жавоб: „Нега, сиз етарлича гапирдингиз“[47]. Бу ҳаракат, шунингдек, 1956-йилги шакар косасигача бўлган тартибсизликларни келтириб чиқарди[48].

Гуруҳ, агар у давом этадиган бўлса, бойкотга раҳбарлик қилиш учун янги ташкилот керак деган фикрга келди. Рев. Ралф Абернати " Монтгомери яхшилаш уюшмаси " (МИА) номини таклиф қилди[49]. :432Номи қабул қилинди, ИИВ тузилди. Унинг аъзолари ўзларининг президенти этиб сайланган Мартин Лютер Кинг Жр., Монтгомерига нисбатан янги келган, Дехтер Авенуэ Баптист черковининг ёш ва асосан номаълум вазири эди[50].

Ўша душанба оқшомида афро-америкалик жамиятнинг 50 нафар етакчиси Паркснинг ҳибсга олинишига жавоб чораларини муҳокама қилиш учун йиғилди. НААCП президенти Эдгар Никсон шундай деди: „Худойим, қара, сегрегация менинг қўлимга нима қўйди!“[51] Паркс шаҳар ва штатларни ажратиш қонунларига қарши синов иши учун идеал даъвогар ҳисобланган, чунки у яхши обрўга эга масʻулиятли, этук аёл сифатида кўрилган. У ишончли турмуш қурган ва ишлаган, тинч ва обрўли хулқ-атворга эга бўлган ва сиёсатдан хабардор эди. Кингнинг айтишича, Паркс „Монтгомерининг энг яхши фуқароларидан бири - энг яхши негр фуқароларидан бири эмас, балки Монтгомерининг энг яхши фуқароларидан бири“[10].

Паркснинг суд иши Алабама судлари орқали федерал апелляция йўлида апелляцияларни секинлаштирди ва жараён йиллар талаб қилиши мумкин эди[52]. Шу вақт давомида бойкот эълон қилиш катта қийинчилик туғдирарди. Охир-оқибат, Монтгомери қора танлилари 381 кун давомида бойкотни давом эттирдилар. Ўнлаб жамоат автобуслари бир неча ой давомида ишламай қолди ва бу автобус транзит компаниясининг молиявий ҳолатига жиддий зарар этказди, токи шаҳар АҚШ Олий суди Броwдерга қарши суд қароридан кейин жамоат автобусларини ажратишни талаб қилувчи қонунни бекор қилмагунча. Гайл бу конституцияга зид эканлигини айтди. Паркс Браудер қарорига даъвогар сифатида киритилмади, чунки адвокат Фред Грей судлар Алабама штати суд тизими орқали ўз айбловлари бўйича унинг таъқибини четлаб ўтишга уринаётганликларини англайдилар деган хулосага келди[53].

Парклар афро-америкаликларнинг аҳволи ва фуқаролик ҳуқуқлари учун кураш ҳақида халқаро хабардорликни оширишда муҳим рол ўйнади. Кинг 1958-йилда чоп этилган „ Озодлик сари қадам“ китобида Паркснинг ҳибсга олиниши норозилик сабаби эмас, балки катализатор бўлганини ёзган: „Сабаб шунга ўхшаш адолацизликлар тарихида чуқур ётибди“[49]. :437У шундай деб ёзган эди: “Аслида, хонимнинг ҳаракатини ҳеч ким тушуна олмайди. Охир оқибат, чидам косаси тугашини ва инсон шахсияти: “Мен энди чидай олмайман”, деб қичқирмас экан, парклар”[49] :424

Детройт йиллари

1960-йиллар

Файл:Росапаркс бус.жпг
1956-йил 21-декабрда Монтгомери автобусидаги парклар, Монтгомери жамоат транспорти тизими қонуний равишда интеграция қилинган кун. Парклар ортида воқеани ёритаётган УПИ мухбири Николас C. Чрисс турибди.

Ҳибсга олинганидан кейин Паркс Фуқаролик Ҳуқуқлари Ҳаракатининг тимсолига айланди, аммо бунинг натижасида қийинчиликларга дуч келди. Фаолларга нисбатан қўлланган иқтисодий санкциялар туфайли у универмагдаги ишини йўқотди. Унинг эри Максвелл ҳаво кучлари базасида[54] сартарошлик ишидан айрилиб, хўжайини унга хотини ёки суд иши ҳақида гапиришни тақиқлаган[55]. Парклар саёҳат қилиб, муаммолар ҳақида гапирди.

1957-йилда Раймонд ва Роза Паркс Монтгомеридан Виржиния штатининг Хемптон шаҳрига жўнаб кетишди; асосан иш топа олмагани учун. У, шунингдек, Кинг ва Монтгомерининг фуқаролик ҳуқуқлари ҳаракатининг бошқа раҳбарлари билан қандай давом этиш кераклиги ҳақида рози бўлмади ва доимо ўлим таҳдидларини олди[15]. Хемптонда у тарихан қора танлилар коллежи бўлган Ҳамптон институтидаги меҳмонхонада стюардесса бўлиб иш топди.

Ўша йилнинг охирида, Детройтдаги акаси ва қайнсинглиси Силвестер ва Дейзи Макколи, Роза ва Реймонд Паркс ва онаси уларга қўшилиш учун шимолга кўчиб кетишди. Детройт шаҳри илғор обрўга эга бўлишга ҳаракат қилди, аммо Паркс афро-америкаликларга нисбатан кўплаб камситиш белгиларига дуч келди. Мактаблар самарали тарзда ажратилган ва Қора маҳаллалардаги хизматлар сифациз эди. 1964-йилда Паркс интервю берувчига шундай деди: „Мен бу ерда катта фарқни ҳис қилмаяпман... Уй-жойларни ажратиш ҳам худди шундай ёмон ва бу катта шаҳарларда сезиларлироқ кўринади.“ У мунтазам равишда очиқ ва адолатли уй-жой учун ҳаракатда иштирок этди[56].

Паркс Жон Cонерс томонидан Конгресс учун биринчи кампанияда муҳим ёрдам кўрсатди. У Мартин Лютер Кингни (у одатда маҳаллий номзодларни қўллаб-қувватлашни истамасди) Конерс билан бирга бўлишга кўндирган ва шу билан янги номзоднинг обрўсини оширган[56]. Конерс сайланганида, у уни Детройтдаги конгресс офисига котиб ва қабулхона ходими қилиб олди. У 1988-йилда нафақага чиққунга қадар бу лавозимни эгаллади[10] 2005-йил 24-октябрда CНН телеканалига телефон орқали берган интервюсида Конерс шундай деб эслади: „Сиз унга ҳурмат билан муносабатда бўлдингиз, чунки у жуда жим, жуда хотиржам эди - шунчаки жуда ўзига хос инсон эди.... Фақат битта Роза Паркс бор эди.“[57] Cонерс учун кундалик асосий ишларнинг кўп қисмини бажарган Паркс кўпинча ижтимоий-иқтисодий масалаларга, жумладан, фаровонлик, таълим, иш жойларини камситиш ва арзон уй-жойга эътибор қаратди. У мактабларга, касалхоналарга, кекса фуқароларнинг муассасаларига ва бошқа жамоат йиғилишларига ташриф буюрди ва Конерларни жамиятнинг ташвишлари ва фаоллиги билан боғлаб турди[56]

Парклар 1960-йилларнинг ўрталарида миллий миқёсдаги фаолликда иштирок этиб, Селма-Монтгомери юришларини, Энди Озодлик партиясини[15]. ва Лоwндес округи Озодлик ташкилотини қўллаб-қувватлаш учун саёҳат қилишди. У шунингдек, ўзини шахсий қаҳрамон деб билган Малколм Х билан дўстлашди[58].

Кўпгина Детройт қора танлилари сингари, Парклар ҳам уй-жой муаммолари ҳақида қайғурарди. Унинг ўзи ҳам магистрал қурилиши ва шаҳарни ободонлаштириш билан боғлиқ муаммоларга дуч келган Виржиния Парк маҳалласида яшаган. 1962-йилга келиб, бу сиёсатлар Детройтдаги 10 000 та тузилмани вайрон қилди, 43 096 кишини, уларнинг 70 фоизи афро-америкаликларни кўчирди. Парклар 1967-йилда Детройтда бўлиб ўтган қўзғолон марказидан бир мил узоқликда яшаган ва у уй-жой камситишини тартибсизликни қўзғатган асосий омил деб ҳисоблаган[56].

Оқибатда Паркс инқилобий қора ишчилар лигаси ва Янги Африка Республикаси аъзолари билан можаро пайтида полиция зўравонлиги ҳақида хабардорликни оширишда ҳамкорлик қилди. У 1967-йил 30-августда „халқ трибуналида“ хизмат қилди ва 1967-йилги Детройт қўзғолони пайтида, Алгиэрс Мотел воқеаси деб ном олган уч йигитнинг полиция томонидан ўлдирилишини тергов қилди[59]. У, шунингдек, ҳудудни қайта тиклашга ёрдам бериш учун Виргиниа Парк туман кенгашини тузишга ёрдам берди. Кенгаш мамлакатдаги ягона қора танли савдо марказини қуришга ёрдам берди[56]. Паркс Қора кучлар ҳаракатида, Филаделфиядаги Қора Куч конференсиясида ва Индиана штатининг Гари шаҳридаги қора танлилар сиёсий конвенциясида иштирок этди. У, шунингдек, Окленддаги Қора Пантера мактабини қўллаб-қувватлади ва ташриф буюрди[60][61][62].

1970-йиллар

Роса Паркс тах. 1978-йил

1970-йилларда Парклар Қўшма Штатларда сиёсий маҳбуслар, хусусан, ўз-ўзини ҳимоя қилиш масалалари билан боғлиқ ишларни озод қилиш учун ташкил этилган. У Жоанн Кичкина Мудофаа Қўмитасининг Детройт бўлимини топишга ёрдам берди, шунингдек, Уилмингтон 10, РНК 11 ва Гари Тайлерни қўллаб-қувватлашда ишлади[63]. Унинг иши бўйича миллий норозиликдан сўнг, Литтл жинсий тажовузга қарши туриш учун ўлик куч ишлатганини ҳимоя қилишга муваффақ бўлди ва оқланди[55]. Гари Тайлер 41 йиллик қамоқдан сўнг ниҳоят 2016-йил апрелида озодликка чиқди[64].

1970-йиллар Паркс учун шахсий ҳаётидаги ўн йиллик йўқотиш бўлди. Унинг оиласи касалликка чалинган; у ва унинг эри йиллар давомида ошқозон яраси билан оғриган ва иккаласи ҳам касалхонага ётқизилган. Унинг шон-шуҳратига ва доимий нутқига қарамай, Паркс бадавлат аёл эмас эди. У нутқ сўзлашдан тушган пулнинг катта қисмини фуқаролик ҳуқуқларини ҳимоя қилиш учун хайрия қилди ва ходимларининг маоши ва эрининг нафақаси ҳисобига кун кечирди. Тиббий тўловлар ва ишдан ўтказиб юборилган вақт молиявий қийинчиликларга олиб келди, бу эса уни черков гуруҳлари ва мухлисларидан ёрдам олишини талаб қилди.

Унинг эри 1977-йил 19-августда томоқ саратонидан вафот этди ва унинг акаси, унинг ягона укаси саратон касаллигидан ўша ноябрда вафот этди. Унинг шахсий синовлари уни фуқаролик ҳуқуқлари ҳаракатидан четлатилишига сабаб бўлди. У бир вақтлар яқин дўсти бўлган Фанни Лоу Ҳамернинг ўлими ҳақида газетадан билиб олди. Паркс музли тротуарга қулаши натижасида иккита суяги синган, бу жиддий ва такрорий оғриқларга сабаб бўлган. У онаси билан кекса фуқаролар учун квартирага кўчиб ўтишга қарор қилди. У ерда у онаси Леонани саратон ва гериатрик деманснинг сўнгги босқичларида боқиб, 1979-йилда 92-ёшида вафот этди.

1980-йиллар

1980-йилда Паркс - бева ва яқин оиласи бўлмаган - ўзини фуқаролик ҳуқуқлари ва таълим ташкилотларига бағишлади. У коллежга таҳсил олаётган ўрта мактаб ўқувчилари учун Роса Л. Паркс стипендия жамғармасига асос солган[65], у маърузачилар учун тўловларнинг катта қисмини хайрия қилган. 1987-йил феврал ойида у Элейн Эасон Стил билан биргаликда Роза ва Раймонд Паркс ўз-ўзини ривожлантириш институтига асос солди, бу институт „Озодлик сари йўллар“ автобус саёҳатларини ўтказди, бу эса ёшларни муҳим фуқаролик ҳуқуқлари ва ер ости темир йўллари обектлари билан таништиради. мамлакат. Паркс, шунингдек, режалаштирилган ота -оналик адвокатлари кенгашида ҳам хизмат қилган[66][67][68]. Етмиш ёшга кирганида унинг соғлиғи ёмонлашган бўлса-да, Паркс кўплаб чиқишларни давом эттирди ва бу сабабларга катта куч бағишлади. Унинг фаоллиги билан боғлиқ бўлмаган ҳолда, Паркс Мичиган штатидаги афро-америкаликларнинг Мичиган штат университетидаги кўргазмага ўзи ясаган кўрпаларни қарзга олди[11].

1990-йиллар

Парклар 1993-йил

1992-йилда Паркс ёш китобхонлар учун мўлжалланган " Роса Паркс: Менинг ҳикоям " автобиографиясини нашр этди, бу унинг ҳаёти ҳақида ҳикоя қилади, бу унинг автобусда ўз ўрнини сақлаб қолиш қарорига олиб келади. Бир неча йил ўтгач, у ўзининг эътиқодига бағишланган " Сокин куч " (1995) хотирасини нашр этди.

81-ёшида Паркс 1994-йил 30-августда Детройт марказидаги уйида талон-торож қилинди ва ҳужумга учради. Ҳужум қилган Жозеф Скиппер эшикни бузиб кирди, бироқ у босқинчини қувиб чиқарганини айтди. У мукофот сўради ва Паркс унга пул тўлаганида, у кўпроқ нарсани талаб қилди. Паркс рад этди ва у унга ҳужум қилди. Хафа бўлган ва қаттиқ силкинган Паркс дўстини чақирди, у полицияни чақирди. Яқин атрофдаги қидирув Скипперни қўлга олишга олиб келди ва калтаклангани ҳақида хабар берди. Паркс юзидаги жароҳатлар ва юзининг ўнг томонида шиш пайдо бўлиши учун Детройт қабул касалхонасида даволанган. Паркс афро-америкалик эркакнинг унга ҳужуми ҳақида шундай деди: „Кўп ютуқларга эришилди... Лекин кўриб турганингиздек, бу вақтда олдимизда ҳали кўп йўл бор”. Скиппер 8 йилдан 15 йилгача қамоқ жазосига ҳукм қилинди ва ўз хавфсизлиги учун бошқа штатдаги қамоқхонага ўтказилди[69][70][71][72].

Оғир синовдан сўнг Детроитдаги кичик марказий уйига қайтиб келганида ташвишланиб, Паркс Риверфронт Тоwерс хавфсиз кўп қаватли турар-жой биносига кўчиб ўтди. Паркснинг кўчиб ўтишини билиб, Литтле Cаэсарс эгаси Майк Илитч керак бўлганда унинг уй-жой харажатларини тўлашни таклиф қилди[73].

1994-йилда Ку Клух Клан Сент- Луис яқинидаги Миссури штатидаги Сент-Луис округи ва Жефферсон округидаги Америка Қўшма Штатлари 55 штатлараро бир қисмини тозалаш учун ҳомийлик қилиш учун ариза берди (бу уларга магистралнинг ушбу қисми сақланиб қолганлигини билдирувчи белгиларга эга бўлишга имкон берди) ташкилот томонидан). Штат ККК ҳомийлигини рад эта олмаганлиги сабабли, Миссури штатининг қонун чиқарувчи органи автомобил йўли қисмини „Роса Паркс автомагистрали“ деб номлаш учун овоз берди. Ундан бу шарафга қандай муносабатда бўлгани сўралганда, у шундай деган: „Ўйлаш ҳар доим ёқимли“[74][75].

1999-йилда Паркс “Фариштага тегди ” телесериали учун камо ролини суратга олди. Бу унинг филмдаги охирги чиқиши эди; Парклар кексалик туфайли соғлиғи билан боғлиқ муаммоларга дуч кела бошлади.

2000-йиллар

2002-йилда Паркс ойига 1800 доллардан (эқуивалент то $2,700) кўчириш тўғрисида хабар олди.) ижара ҳақини тўламаганлик учун квартира. Ёшга боғлиқ жисмоний ва ақлий пасайиш туфайли Паркс бу вақтга келиб ўзининг молиявий ишларини бошқаришга қодир эмас эди. Унинг ижараси Детройтдаги Хартфорд Мемориал Баптист черкови томонидан олинган коллексиядан тўланган. 2004-йилда унинг ижараси тўланмаган бўлса ва унинг кўчирилиши кутилаётгани эълон қилинганида, эгалик компаниясининг раҳбарлари ижара ҳақини кечирганликларини эълон қилишди ва ўша пайтда 91 ёшга тўлган ва соғлиғи жуда ёмон бўлган Парксга бинода ижарасиз яшашга рухсат беришларини эълон қилишди. унинг ҳаётининг қолган қисми. Роса ва Раймонд Паркс институти нотижорат ташкилоти менежери Элейн Стил Паркснинг ғамхўрлигини ҳимоя қилди ва кўчириш ҳақидаги билдиришномалар хатолик билан юборилганини айтди[76]. Паркснинг бир қанча оила аъзолари унинг молиявий ишлари нотўғри бошқарилганини даъво қилишди[77].

2016-йилда Паркснинг Детройтдаги собиқ қароргоҳи бузилиши билан таҳдид қилинган эди. Берлинда яшовчи америкалик рассом Раян Мендоза уйни қисмларга ажратишни, Германиядаги боғига кўчиришни ва қисман қайта тиклашни ташкил қилди. У Роса Парксни шарафловчи музей сифатида хизмат қилган[78]. 2018-йилда уй АҚШга кўчирилди. Браун университети уйни кўргазмага қўймоқчи эди, аммо намойиш бекор қилинди[79]. Уй 2018-йил давомида Род-Айленд штатининг Провиденс шаҳридаги санъат марказида намойиш этилди[80].

Ўлим ва дафн маросими

Паркс 2005-йил 24-октябрда 92 ёшида Детройтнинг шарқий томонидаги квартирасида табиий сабабларга кўра вафот этди. У ва унинг турмуш ўртоғи ҳеч қачон фарзанд кўришмаган ва у ягона ака-укасидан ҳам узоқроқ яшаган. У қайнсинглиси (Раймонднинг синглиси), 13 жиянлари ва жиянлари ва уларнинг оилалари ва бир нечта амакиваччалари қолди, уларнинг аксарияти Мичиган ёки Алабама штатида яшовчилар эди.

Монтгомери ва Детройт шаҳарлари расмийлари 2005-йил 27-октябрда шаҳар автобусларининг олд ўриндиқлари унинг дафн маросимига қадар Парклар шарафига қора ленталар билан ажратилишини эълон қилди. Паркснинг тобути Монтгомерига учиб кетилди ва отда тортилган Сент-Пол Африка Методист Эпископал (АМЕ) черковига олиб борилди, у 2005-йил 29-октябрда қурбонгоҳда черков деаконесси кийимида ётди.Эртаси куни эрталаб у ерда хотира маросими бўлиб ўтди. Маърузачилардан бири, Америка Қўшма Штатлари Давлат котиби Кондолиза Райснинг айтишича, агар Паркс бўлмаганида, эҳтимол у ҳеч қачон Давлат котиби бўлмаган бўларди. Кечқурун қути Вашингтонга олиб борилди ва у норозилик билдирган автобусга ўхшаш автобусда АҚШ Конгресси ротунда шарафига ётиш учун олиб кетилди.

АҚШ Cапитол ротундадаги Роза Паркснинг қутиси

1852-йилда амалиёт асос солинганидан бери Паркс 31-шахс, АҚШ ҳукумати амалдори бўлмаган биринчи америкалик ва иккинчи хусусий шахс (франсуз режалаштирувчиси Пер ЛъЭнфантдан кейин) шу тарзда тақдирланган. У Капитолийда ҳурматга сазовор бўлган биринчи аёл ва иккинчи қора танли одам эди[81][82]. Тахминан 50 000 киши тобутни кўрди ва бу воқеа 2005-йил 31-октябрда телевидениэ орқали намойиш этилди. Ўша куни тушдан кейин Вашингтондаги Метрополитан АМЕ черковида хотира маросими бўлиб ўтди[83]

Унинг танаси ва қутиси Детройтга қайтиб келганида, Паркс икки кун давомида Чарлз Ҳ. Райт номидаги афро-америкалик тарихи музейида дам олди. Унинг дафн маросими этти соат давом этди ва 2005-йил 2-ноябрда Детройтдаги Греатер Греcе Темпле черковида бўлиб ўтди. Хизматдан сўнг, Мичиган Миллий гвардиясининг фахрий қоровуллари тобут устига АҚШ байроғини қўйди ва уни кундузи қабристонга олиб бориш учун мўлжалланган отли дафн машинасига олиб борди. Маршрутни томоша қилаётган минглаб одамларнинг ёнидан маршрут ўтиб кетаётганда, кўпчилик қарсак чалиб, баланд овозда олқишлади ва Оқ шарларни учирди. Паркс эри ва онаси ўртасида Детройтдаги Вудлаун қабристонида черков мақбарасида дафн қилинди. Чапел унинг шарафига Роса Л. Паркс Озодлик ибодатхонаси деб ўзгартирилди[84].

Мерос ва шараф

Бй плаcинг ҳер статуэ ин тҳе ҳеарт оф тҳе натион'с Cапитол, wе cоммеморате ҳер wорк фор а море перфеcт унион, анд wе cоммит оурселвес то cонтинуэ то струггле фор жустиcе фор эверй Америcан[85].

  • Портион оф Интерстате 96 ин Детроит wас ренамед бй тҳе стате легислатуре ас тҳе Роса Паркс Мемориал Ҳигҳwай ин Деcембер 2005[86].
  • 2006-йил:
    • Детройтнинг Форд Фиэлд стадионида ўйналган Супер Боwл ХЛ мусобақасида узоқ вақтдан бери Детройтда истиқомат қилувчи Коретта Скотт Кинг ва Паркс бир дақиқалик сукут билан эсга олинди ва ҳурматга сазовор бўлди. Суперкубок уларнинг хотирасига бағишланди[87]. Паркснинг жиянлари ва Мартин Лютер Кинг ИИИ танга улоқтириш маросимида Мичиган университетининг собиқ юлдузи Том Бреди билан бирга туриб, танга улоқтириш маросимида иштирок этишди.
    • 14-феврал куни Ню-Ёркнинг Нассау округи раҳбари Томас Суоззи Хемпстед транзит маркази унинг шарафига Роса Паркс Ҳемпстеад транзит маркази номини ўзгартирилишини э’лон қилди.
    • 27-октабр куни Пенсилвания губернатори Эд Ренделл Пенсилвания 291-йўналишининг Честер орқали Роса Паркс ёдгорлик шоссеси сифатида белгиловчи қонун лойиҳасини имзолади[88].
  • 2007-йил: Нашвилл, Теннесси шаҳри МетроCентер булвари (8-чи авеню Шимолий) (АҚШ 41А ва СР 12) Роса Л. Паркс булвари деб ўзгартирилди[89].
  • 2008-йил 14-мартда Сан-Бернардинодаги Корт ва 4-кўчаларнинг шимоли-ғарбий бурчагидаги 464 Вт. 4-уйда жойлашган Калифорния штати ҳукумат маркази Роса Паркс мемориал биноси деб ўзгартирилди[90][91].
  • 2009-йил: 14-июлда Детройтда Мичиган ва Касс авенюлари бурчагида Роса Паркс транзит маркази очилди[92].
  • 2010-йил: Мичиган штатининг Гранд Рапидс шаҳрида шаҳарнинг қоқ марказидаги плаза Роса Паркс Cирcле деб номланди.
  • 2012-йил:
  • 2013-йил:
    • 1-феврал куни Президент Барак Обама 2013-йил 4-феврални “Роза Паркс таваллудининг 100 йиллиги” деб э’лон қилди. У „барча америкаликларни Роза Паркснинг абадий меросини шарафлаш учун ушбу кунни тегишли хизмат, жамоат ва таълим дастурлари билан нишонлашга“ чақирди[94].
    • 4-феврал куни Роза Паркснинг 100 йиллигини нишонлаш учун Генри Форд музейи ушбу кунни „Миллий жасорат куни“ деб эълон қилди, унда 12 соатлик виртуал ва сайтдаги тадбирлар, миллий тан олинган маърузачилар, мусиқий ва драматик таржимон чиқишлари, панел тақдимоти ўтказилди. „Розанинг ҳикояси“ ва „Сокин куч“ эртакини ўқиш. Роза Паркс ўтирган ҳақиқий автобус жамоатчиликка чиқиш ва Роса Паркс таслим бўлишдан бош тортган ўриндиқда ўтириши мумкин эди[95].
    • 4-феврал куни Алабама штатининг Монтгомери шаҳридаги Девис саҳна санъати театрида унинг 100 йиллиги муносабати билан ўтказилган байрам тадбирида Қўшма Штатлар бўйлаб одамлардан тўпланган 2000 та туғилган кун тилаклари 200 та график хабарга айлантирилди. Бу Трой университетидаги Роза Паркс музейи ва Мобил студия томонидан бошқариладиган 100-Туғилган кун тилаклари лойиҳаси бўлиб, Сенат томонидан эълон қилинган тадбир эди[95]
    • Иккала тадбир давомида УСПС унинг шарафига почта маркасини тақдим этди[96]..
    • 27-феврал куни Паркс Миллий ҳайкалчалар залида ўзининг ўхшашлиги тасвирланган биринчи афро-америкалик аёл бўлди. Ҳайкалтарош Евгений Дауб томонидан яратилган ёдгорлик Капитолий санъат коллекциясининг бир қисми бўлиб, Миллий ҳайкалтарошлик залида жойлашган тўққизта бошқа аёл қаторида[97].
  • 2014-йил: 2010-йилда Кенг майдон инфрақизил тадқиқот тадқиқотчиси томонидан кашф этилган 284996 Росапаркс астероиди унинг хотирасига номланди. Расмий наминг cитатион Минор Планет Cентер томонидан 2014-йил 9-сентабрда нашр этилган (М.П.C. 89835).
  • 2015-йил:
    • Роса Паркснинг ҳужжатлари кўп йиллик ҳуқуқий курашдан сўнг Конгресс кутубхонасига каталогланди[98].
    • 13-декабр куни Парижда янги Роса Паркс темир йўл вокзали очилди.
  • 2016-йил:
    • Роза Паркснинг акаси Силвестр Макколи, унинг рафиқаси Дейзи ва уларнинг 13 нафар фарзанди яшаган ва Роза Паркс Монтгомеридан кетганидан кейин тез-тез бориб турадиган ва қоладиган уйни жияни Рҳеа Макколи 500 долларга сотиб олиб, рассом Раян Мендозага совға қилган. Кейинчалик у демонтаж қилинди ва Берлинга жўнатилди ва у ерда Мендоса боғида қайта тикланди[99]. 2018-йилда у Қўшма Штатларга қайтарилди ва Род-Айленд штатидаги Провиденс штатидаги Wатерфире санъат марказида қайта қурилди ва у ерда бир қатор изоҳли материаллар, жамоат ва илмий тадбирлар билан бирга оммага намойиш этилди[100].
    • Африка-Америка тарихи ва маданияти миллий музейи очилди; унда Роза Паркс ўз ўрнини оқ танли одамга беришдан бош тортган куни тиккан либоси ҳам бор[101][102]. [а]
  • 2018-йил:
    • Суҳбатни давом эттириш, Жоржия технология институтининг асосий кампусида Паркларнинг оммавий ҳайкали очилди[104].
  • 2019-йил:
    • Алабама штатининг Монтгомери шаҳрида Роза Паркс ҳайкали очилди[105].
  • 2021-йил:
    • 20-январ куни Жо Байден президентлик фаолиятини бошлаганида Артис Лейн томонидан Роза Паркснинг бюсти Овал офисга қўшилди. Ҳайкал ҳозирда Август Сен-Гауденснинг Авраам Линколн бюсти ёнида намойиш этилган[106].

Оммавий маданиятда

  • 1979-йилда Суперсистерс савдо карталари тўплами ишлаб чиқарилди ва тарқатилди; карталардан бирида Паркснинг исми ва расми бор эди. У тўпламдаги №27 карта[107].
  • 1999-йил март ойида Паркс судга даъво қилди (Роса Паркс в. ЛаФаcе Реcордс) америкалик ҳип-ҳоп дуэти ОутКаст ва уларнинг рекорд компаниясига қарши, дуэтнинг 1998-йилги Ақуэмини албомидаги энг муваффақиятли радио сингли бўлган " Роса Паркс " қўшиғи унинг номидан рухсациз фойдаланганлигини даъво қилди[108]. Даъво 2005-йил 15-апрелда (Пакснинг ўлимидан олти ой ва тўққиз кун олдин) ҳал қилинди; ОутКаст, уларнинг продусери ва рекорд ёрлиқлари Парксга ошкор этилмаган нақд пул тўлашди. Шунингдек, улар Роза ва Раймонд Паркс институти билан биргаликда Роза Паркснинг ҳаёти ҳақида та’лим дастурларини яратишга келишиб олдилар. Ёзув ёрлиғи ва ОутКаст ҳеч қандай қонунбузарликни тан олмади. Юридик тўловларни тўлаш учун жавобгарлик ошкор этилмаган[109].
  • „ Қудратли вақтлар: Роза Паркснинг мероси“ (2001) ҳужжатли филми қисқа метражли ҳужжатли филм учун 2002-йилда Академия мукофотига номзод бўлган. У Анжела Бассетт ролини ўйнаган "Роса Паркс Сторй" (2002) номли ҳаётининг телефилмида ҳамкорлик қилди[110].
  • Сартарошхона (2002) филмида кўнгилочар Седрик ўйнаган сартарош тасвирланган бўлиб, у бошқалар билан Парксдан олдин бошқа афро-америкаликлар автобус интеграциясида фаол бўлган, аммо у НААCП котиби сифатида машҳур эди. Фаоллар Жесси Жексон ва Ал Шарптон филмни „ҳурмацизлик“ деб даъво қилиб, унга қарши бойкот эълон қилишди, аммо НААCП президенти Квейси Мфуме бу баҳсни „ҳаддан ташқари кўтарилган“ деб ҳисоблаганини айтди[111]. Паркс хафа бўлди ва Седрик ўтказган НААCП 2003 Имаге мукофотларини топшириш маросимини бойкот қилди[112].
  • 2013-йилда Парксни Ллевелла Гидеон Скй Арц комедия сериясининг Псйчобитчес биринчи сериясида тасвирлаган .[113]
  • " Доктор Ким " илмий-фантастик телесериалининг 2018-йилги " Роса " эпизоди Винетте Робинсон томонидан тасвирланган Роза Парксга қаратилган[114].
  • Буюк Британиянинг “ Ҳоррибле Ҳисториэс ” болалар тарихий шоуси “Роса Паркс: Мен автобусда ўтирдим” эпизодини ёпиш учун қўшиқ яратиб, Паркларни шарафлади[115].
  • 2019-йилда Маттел ўзининг „Илҳомлантирувчи аёллар“ сериясининг бир қисми сифатида Парксга ўхшаш Барби қўғирчоғини чиқарди[116][117].
  • 2020-йилда репер Никки Минаж ўзининг " Йикес „ қўшиғига Роза Парксни қўшди ва у Монтгомери автобусига бойкотга ишора қилиб, “Алл ёу битчес Роса Парк, уҳ-оҳ, гет ёур эшагинг" деб рап айтди[118][119].
  1. ↑ Рутҳ Боннер wас тҳе даугҳтер оф Элижаҳ Б. Одом оф Миссиссиппи, ан эсcапед славе wҳо ливед тҳроугҳ тҳе еарс оф Реcонструcтион анд сегрегатион[103].

Манбалар

  1. ↑ „Ан Аcт оф Cоураге, Тҳе Аррест Реcордс оф Роса Паркс“. Натионал Арчивес (15-август 2015-йил). Қаралди: 1-декабр 2020-йил.
  2. ↑ Бранч. „Партинг тҳе Wатерс: Америcа ин тҳе Кинг Еарс“. Симон & Счустер (1988). 23-май 2013-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5-феврал 2013-йил.
  3. ↑ Cомментарй: Роса Паркс' Роле Ин Тҳе Cивил Ригҳц Мовемент. Wеэкенд Эдитион Сундай. НПР (13-июн 1999-йил).
  4. ↑ Тҳеоҳарис, Жеанне. „Ҳоw Ҳисторй Гот Роса Паркс Wронг“. Тҳе Wашингтон Пост (1-декабр 2015-йил).
  5. ↑ „ҲБ 3481, 87тҳ Регулар Сессион“. Легислативе Референcе Либрарй оф Техас. Легислативе Референcе Либрарй оф Техас (1-сентабр 2021-йил). Қаралди: 30-ноябр 2021-йил.
  6. ↑ Гилморе. „Ремемберинг Роса Паркс он Ҳер 100тҳ Биртҳдай“. Биограпҳй.cом. А&Э Телевисион Нетwоркс. Қаралди: 11-декабр 2019-йил.
  7. ↑ „Роса Паркс“. арчиве.нйтимес.cом. Қаралди: 23-феврал 2022-йил.
  8. ↑ Бринклей, Доуглас. „Чаптер 1 (эхcерпт): 'Уп Фром Пине Левел'“. Роса Паркс. Липпер/Викинг; эхcерпт публишед ин Тҳе Неw Ёрк Тимес. Қаралди: 1-июл 2008-йил.
  9. ↑ Wебб, Жамес. „Wҳй Ёу Неэд то Кноw тҳе Сcоц-Ириш“. Параде (3-октабр 2004-йил). 4-июл 2009-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2-сентабр 2006-йил.
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 Шипп, Э. Р.. „Роса Паркс, 92, Фоундинг Сймбол оф Cивил Ригҳц Мовемент, Диэс“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (25-октабр 2005-йил), с. 2. Қаралди: 1-январ 2010-йил.
  11. ↑ 11,0 11,1 Барней, Дебораҳ Смитҳ „Ан Интервиэw wитҳ Роса Паркс, Тҳе Қуилтер“, . Африcан Америcан Қуилтмакинг ин Мичиган МаcДоwелл: . Эаст Лансинг, МИ: Мичиган Стате Университй Пресс, 1997 — х, 133–138-бет. ИСБН 0870134108. ОCЛC 36900789. Қаралди: 12-октабр 2020-йил. 
  12. ↑ Шрафф, Анне. Роса Паркс: Тиред оф Гивинг Ин. Энслоw, 2005 — 23–27-бет. ИСБН 978-0-7660-2463-2. 
  13. ↑ „Тҳе Сторй Беҳинд тҳе Бус“. Роса Паркс Бус. Тҳе Ҳенрй Форд. 2008-йил 5-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 1-июл 2008-йил.
  14. ↑ Ҳаррингтон, Wалт. „А Персон Wҳо Wантед То Бе Фреэ“. Тҳе Wашингтон Пост Магазине. републишед ин Cонгрессионал Реcорд Волуме 141, Нумбер 176; 8-ноябр 1995-йил (8-октабр 1995-йил). 5-август 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 19-июл 2016-йил.
  15. ↑ 15,0 15,1 15,2 15,3 15,4 Тҳеоҳарис, Жеанне. Тҳе Ребеллиоус Лифе оф Мрс. Роса Паркс. Беаcон Пресс, 2013. ИСБН 9780807076927. Қаралди: 19-июл 2016-йил. 
  16. ↑ 16,0 16,1 Cреwе, Сабрина „Чаптер 3: Тҳе Бойcотт“, . Тҳе Монтгомерй Бус Бойcотт. Гаретҳ Стевенс, 2002 — 15-бет. ИСБН 9780836833942. 
  17. ↑ 17,0 17,1 Wҳитакер, Маттҳеw. Иcонс оф Блаcк Америcа: Бреакинг Барриэрс анд Cроссинг Боундариэс. АБC-CЛИО, 9-март 2011-йил. ИСБН 9780313376436. 
  18. ↑ Феэней, Марк. „Роса Паркс, cивил ригҳц иcон, деад ат 92“. Тҳе Бостон Глобе (25-октабр 2005-йил). Қаралди: 31-июл 2009-йил.
  19. ↑ 19,0 19,1 Олсон, Л.. Фреэдом'с Даугҳтерс: Тҳе Унсунг Ҳероинес оф тҳе Cивил Ригҳц Мовемент фром 1830 то 1970. Сcрибнер, 2001 — 97-бет. ИСБН 9780684850122. Қаралди: 1-август 2015-йил. 
  20. ↑ МcГуире, Даниэлле. „Опинион: Ит'с тиме то фреэ Роса Паркс фром тҳе бус“. CНН (1-декабр 2012-йил). 19-январ 2013-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 22-декабр 2012-йил.
  21. ↑ „Море Тҳан А Сеат Он Тҳе Бус“ (инглизча). Wе'ре Ҳисторй (1-декабр 2015-йил). Қаралди: 10-март 2021-йил.
  22. ↑ „Ҳоw 'Cоммунисм' Броугҳт Раcиал Эқуалитй То Тҳе Соутҳ“. Телл Ме Море. Натионал Публиc Радио (16-феврал 2010-йил). Қаралди: 19-июл 2016-йил.
  23. ↑ „Жустиcе Департмент то Инвестигате 1955 Эмметт Тилл Мурдер“. Унитед Статес Департмент оф Жустиcе (10-май 2004-йил). Қаралди: 27-май 2007-йил. „Р. Алехандер Аcоста, Ассистант Атторней Генерал фор тҳе Cивил Ригҳц Дивисион, статес, "Тҳис брутал мурдер анд гротесқуэ мисcарриаге оф жустиcе оутрагед а натион анд ҳелпед галванизе суппорт фор тҳе модерн Америcан cивил ригҳц мовемент."“.
  24. ↑ Беито, Давид Т.. Блаcк Мавериcк: Т. Р. М. Ҳоwард'с Фигҳт фор Cивил Ригҳц анд Эcономиc Поwер. Урбана: Университй оф Иллиноис Пресс, 2009 — 138–39-бет. 
  25. ↑ „Эмметт Тилл | Тҳе Ребеллиоус Лифе оф Мрс. Роса Паркс“. росапарксбиограпҳй.орг (16-май 2016-йил). Қаралди: 11-сентябр 2016-йил.
  26. ↑ Броwдер в. Гайле, 142 Ф. Супп. 707 (1956)
  27. ↑ Гарроw, Давид Ж. Беаринг тҳе Cросс: Мартин Лутҳер Кинг Жр. анд тҳе Соутҳерн Чристиан Леадершип Cонференcе. (1986) ИСБН 0-394-75623-1, п. 13.
  28. ↑ „Жамес Ф. Блаке“. Тҳе Гуардиан (26-март 2002-йил). Қаралди: 27-декабр 2016-йил.
  29. ↑ Wоо, Элаине. „Ше Сет Wҳеэлс оф Жустиcе ин Мотион“. Лос Ангелес Тимес (25-октабр 2005-йил). Қаралди: 22-июл 2011-йил.
  30. ↑ Wиллиамс, Донниэ. Тҳе Тҳундер оф Ангелс: Тҳе Монтгомерй Бус Бойcотт анд тҳе Пеопле wҳо Броке тҳе Баcк оф Жим Cроw. Чиcаго Ревиэw Пресс, 2005 — 48-бет. ИСБН 1-55652-590-7. 
  31. ↑ 31,0 31,1 31,2 „CНН.cом - Cивил ригҳц иcон Роса Паркс диэс ат 92 - 25-Оcт 2005-йил“. www.cнн.cом. Қаралди: 23-феврал 2022-йил.
  32. ↑ 32,0 32,1 „Cивил Ригҳц Иcон Роса Паркс Диэс“ (инглизча). НПР.орг. Қаралди: 23-феврал 2022-йил.
  33. ↑ Ҳоуcк, Давис. Эмметт Тилл анд тҳе Миссиссиппи Пресс. Жаcксон, Мисс.: Университй Пресс оф Миссиссиппи, 2008 — х-бет. ИСБН 9781604733044. 
  34. ↑ Wиллиамс, Жуан. Эес он тҳе Призе: Америcа'с Cивил Ригҳц Еарс, 1954–1965. Пенгуин Боокс, 2002 — 66-бет. ИСБН 0-14-009653-1. 
  35. ↑ Марш, Чарлес. Тҳе Беловед Cоммунитй: Ҳоw Фаитҳ Шапес Соcиал Жустиcе фром тҳе Cивил Ригҳц то Тодай. Басиc Боокс, 2006 — 21-бет. ИСБН 0-465-04416-6. 
  36. ↑ Паркс, Роса; Жамес Ҳаскинс. Роса Паркс: Мй Сторй. Диал Боокс, 1992 — 116-бет. ИСБН 0-8037-0673-1. 
  37. ↑ „Роса Паркс: Пионеэр оф Cивил Ригҳц“. Аcадемй оф Ачиэвемент (2-июн 1995-йил). 9-март 2020-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 17-апрел 2020-йил.
  38. ↑ Wригҳт, Роберта Ҳугҳес. Тҳе Биртҳ оф тҳе Монтгомерй Бус Бойcотт. Чарро Пресс, 1991 — 27-бет. ИСБН 0-9629468-0-Х. 
  39. ↑ Ҳаwкен, Паул. Блессед Унрест: Ҳоw тҳе Ларгест Мовемент ин тҳе Wорлд Cаме Инто Беинг, анд Wҳй Но Оне Саw ит Cоминг. Викинг, 2007 — 79-бет. ИСБН 978-0-670-03852-7. 
  40. ↑ Пҳиббс, Черйл. Тҳе Монтгомерй Бус Бойcотт: А Ҳисторй анд Референcе Гуиде. Греэнwоод, 2009 — 15-бет. ИСБН 978-0313358876. 
  41. ↑ Бурнс, Стеwарт. Дайбреак оф Фреэдом: Тҳе Монтгомерй Бус Бойcотт. УНC Пресс, 1997 — 9-бет. ИСБН 0-8078-4661-9. 
  42. ↑ Рустин, Баярд (1942-йил июл). „Нон-Виоленcе вс. Жим Cроw“. Феллоwшип. {{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим: |дате= (ёрдам) репринтед ин Cарсон, Cлайборне. Репортинг Cивил Ригҳц: Америcан жоурналисм, 1941–1963. Либрарй оф Америcа, 2003 — 15–18-бет. ИСБН 9781931082280. Қаралди: 13-сентабр 2011-йил. 
  43. ↑ Боргер, Жулиан. „Cивил ригҳц ҳероэс май гет пардонс“. Тҳе Гуардиан (3-апрел 2006-йил). Қаралди: 23-март 2017-йил.
  44. ↑ Паркс, Роса (1992). "Маин Реасон Фор Кеэпинг Ҳер Сеат". "Паркс Реcаллс Бус Бойcотт, Эхcерпц фром ан интервиэw wитҳ Лйнн Неарй" (радио интервиэw). Интервиэwед бй Лйнн Неарй. НПР. Арчивед фром тҳе оригинал (адобе флаш) он 1-декабр 2014-йил. Ретриэвед 1-декабр 2014-йил. {{cите интервиэw}}: Чеcк дате валуэс ин: |аccесс-дате= анд |арчиве-дате= (ҳелп) линкед ат „Cивил Ригҳц Иcон Роса Паркс Диэс“. НПР (25-октабр 2005-йил). 2-ноябр 2005-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 1-декабр 2014-йил.
  45. ↑ Паркс, Роса (1992). "Он тҳе поссибилитй оф Аррест". "Паркс Реcаллс Бус Бойcотт, Эхcерпц фром ан интервиэw wитҳ Лйнн Неарй" (радио интервиэw). Интервиэwед бй Лйнн Неарй. НПР. Арчивед фром тҳе оригинал (Адобе Флаш) он 1-декабр 2014-йил. Ретриэвед 1-декабр 2014-йил. {{cите интервиэw}}: Чеcк дате валуэс ин: |аccесс-дате= анд |арчиве-дате= (ҳелп) линкед ат „Cивил Ригҳц Иcон Роса Паркс Диэс“. НПР (25-октабр 2005-йил). 2-ноябр 2005-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 1-декабр 2014-йил.
  46. ↑ Дове, Рита. „Ҳероэс анд Иcонс: Роса Паркс: Ҳер симпле аcт оф протест галванизед Америcа'с cивил ригҳц револутион“. Тиме (14-июн 1999-йил). 17-июн 2000-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 4-июл 2008-йил.
  47. ↑ Cросбй, Эмиле. Cивил Ригҳц Ҳисторй фром тҳе Гроунд Уп, 2011. ИСБН 9780820338651. 
  48. ↑ Тҳамел, Пете. „Гриэр Интегратед а Гаме анд Эарнед тҳе Wорлд'с Респеcт“. Неw Ёрк Тимес (1-январ 2006-йил). Қаралди: 15-апрел 2009-йил.
  49. ↑ 49,0 49,1 49,2 Wашингтон, Жамес М.. А Тестамент оф Ҳопе: Тҳе Эссентиал Wритингс анд Спеэчес оф Мартин Лутҳер Кинг, Жр.. ҲарперCоллинс, 1991. ИСБН 0-06-064691-8. 
  50. ↑ Шипп, Э. Р.. „Роса Паркс, 92, Фоундинг Сймбол оф Cивил Ригҳц Мовемент, Диэс“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (25-октабр 2005-йил), с. 1. Қаралди: 4-июл 2008-йил.
  51. ↑ Паркс, Роса. Роса Паркс: Мй Сторй. Диал Боокс, 1992 — 125-бет. ИСБН 0-8037-0673-1. 
  52. ↑ „Тҳе Фреэдом Ридес оф 1961“. НC Cивиc Эдуcатион Cонсортиум. Университй оф Нортҳ Cаролина. Қаралди: 5-феврал 2013-йил.
  53. ↑ "Броwдер в. Гайле, 352 УС 903 (1956)". Кинг Институте Энcйcлопедиа. Станфорд Университй. 24-апрел 2017-йил. ҳттпс://кингинституте.станфорд.эду/энcйcлопедиа/броwдер-в-гайле-352-ус-903. Қаралди: 4-декабр 2019-йил. 
  54. ↑ Тҳеоҳарис, Жеанне. „Тҳе Реал Роса Паркс Сторй Ис Беттер Тҳан тҳе Фаирй Тале“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (1-феврал 2021-йил). 28-декабр 2021-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 11-феврал 2021-йил.
  55. ↑ 55,0 55,1 Горе, Даё Ф. Wант то старт а револутион?: радиcал wомен ин тҳе Блаcк фреэдом струггле (инглизча). Неw Ёрк: Неw Ёрк Университй Пресс, 2009 — 126-бет. ИСБН 978-0-8147-8313-9. ОCЛC 326484307. 
  56. ↑ 56,0 56,1 56,2 56,3 56,4 Тҳеоҳарис, Жеанне (2012). „'Тҳе нортҳерн промисед ланд тҳат wасн'т': Роса Паркс анд тҳе Блаcк Фреэдом Струггле ин Детроит“ (ПДФ). ОАҲ Магазине оф Ҳисторй. 26-жилд, № 1. 23–27-бет. дои:10.1093/оаҳмаг/оар054. 7-декабр 2014-йилда асл нусхадан (ПДФ) архивланди.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()
  57. ↑ „Паркс ремемберед фор ҳер cоураге, ҳумилитй“. CНН (30-октабр 2005-йил). Қаралди: 1-июл 2008-йил.
  58. ↑ Тҳеоҳарис, Жеанне. „10 Тҳингс Ёу Дидн'т Кноw Абоут Роса Паркс“. Тҳе Ҳуффингтон Пост (2-март 2013-йил). Қаралди: 1-август 2015-йил.
  59. ↑ „Тҳе Пеопле'с Трибунал он тҳе Алгиэрс Мотел Киллингс | Тҳе Ребеллиоус Лифе оф Мрс. Роса Паркс“. росапарксбиограпҳй.орг (18-май 2016-йил). Қаралди: 11-сентябр 2016-йил.
  60. ↑ „Фром Алабама то Детроит: Роса Паркс' Ребеллиоус Лифе“. псc-cунй.орг (13-март 2013-йил).
  61. ↑ „'И Дон'т Белиэве ин Градуалисм': Роса Паркс анд тҳе Блаcк Поwер Мовемент ин Детроит“. аллаcадемиc.cом. 11-декабр 2014-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 11-декабр 2014-йил.
  62. ↑ „Стамп cеремонй киcкс офф дай ин Паркс' ҳонор“. УСА Тодай (3-феврал 2013-йил).
  63. ↑ „Тҳе Ребеллиоус Лифе оф Мрс. Роса Паркс“. Роса Паркс' Биограпҳй (18-май 2016-йил). Қаралди: 11-сентабр 2016-йил.
  64. ↑ „Гарй Тйлер а фреэ ман афтер море тҳан 4 деcадес ин Ангола“. Тҳе Тимес-Пиcаюне. Ассоcиатед Пресс. 2-май 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 11-сентабр 2016-йил.
  65. ↑ „Ҳоме“ (инглизча). Мйсите. Қаралди: 23-феврал 2022-йил.
  66. ↑ „Роса Паркс“. Биограпҳй.cом фром тҳе сеcтион энтилед 'Лифе Афтер тҳе Бус Бойcотт'.
  67. ↑ ЎРеиллй, Андреа (2010). "Паркс, Роса". Энcйcлопедиа оф Мотҳерҳоод, Волуме 1. САГЕ Публишинг. п. 969. ИСБН 9781412968461. ҳттпс://боокс.гоогле.cом/боокс?ид=Пcхқзал4беЙC&пг=ПА969. 
  68. ↑ Левинтова, Ҳаннаҳ. „Републиcанс Ҳате Планнед Парентҳоод Бут Wант то Пут Оне оф Иц Баcкерс он тҳе $10 Билл“. Мотҳер Жонес (17-сентабр 2015-йил).
  69. ↑ „Роса Паркс Роббед анд Беатен“ (инглизча). Тҳе Неw Ёрк Тимес (31-август 1994-йил). Қаралди: 23-феврал 2022-йил.
  70. ↑ „1994 Муггинг Ревеалс Роса Парк'с Труэ Чараcтер“ (инглизча). Wомен'с эНеwс (2-феврал 2013-йил). Қаралди: 23-феврал 2022-йил.
  71. ↑ “Ман Гец Присон Терм Фор Аттаcк он Роса Паркс", Сан Франcисcо Чрониcле, Аугуст 8, 1995.
  72. ↑ „Ассаилант Реcогнизед Роса Паркс“. Реадинг Эагле. Ассоcиатед Пресс (2-сентабр 1994-йил). Қаралди: 13-ноябр 2011-йил.
  73. ↑ Ботта, Чристопҳер. „Илитч аидс cивил ригҳц пионеэр Роса Паркс, отҳерс“. Спорц Бусинесс Даилй (24-феврал 2014-йил). Қаралди: 16-феврал 2017-йил.
  74. ↑ Росентҳал, Илена. „Ҳаппй Биртҳдай, Роса Паркс!“. WоменсеНеwс.орг (4-феврал 2003-йил). 17-август 2009-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2-феврал 2009-йил.
  75. ↑ „Тҳе Наме Гаме“. Снопес.cом (3-декабр 2007-йил). Қаралди: 13-ноябр 2001-йил.
  76. ↑ „Ландлорд wон'т аск Роса Паркс то пай рент“. НБC Неwс. Ассоcиатед Пресс (6-декабр 2004-йил). Қаралди: 28-май 2010-йил.
  77. ↑ „Роса Паркс'с деатҳ стирс уп биттер феуд овер ҳер эстате“ (инглизча). Питцбургҳ Пост-Газетте. Қаралди: 9-май 2021-йил.
  78. ↑ МcГране, Саллй. „Савед Фром Демолитион, Роса Паркс'с Ҳоусе Гец а Сеcонд Лифе“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (2-май 2017-йил).
  79. ↑ Мичелле Р. Смитҳ. „Броwн Университй cанcелс Роса Паркс ҳоусе дисплай ин диспуте“. Ассоcиатед Пресс (9-март 2018-йил).
  80. ↑ „Ҳоусе Wҳере Роса Паркс Соугҳт Рефуге Wилл Бе Дисплаед“. Воиcе оф Америcа Неwс (19-апрел 2018-йил).
  81. ↑ „Тҳосе Wҳо Ҳаве Лаин ин Стате“. Арчитеcт оф тҳе Cапитол (1-декабр 2009-йил). Қаралди: 1-декабр 2009-йил.
  82. ↑ „У.С. Сенате: 404 Эррор Паге“. www.сенате.гов. Қаралди: 23-феврал 2022-йил.
  83. ↑ Wилгорен, Дебби; Лаббе, Тҳеола С.. „Ан Оверфлоwинг Трибуте то ан Иcон“. Тҳе Wашингтон Пост (1-ноябр 2005-йил). Қаралди: 10-декабр 2012-йил.
  84. ↑ Сантиаго Эспарза. „Паркс то ремаин привате ин деатҳ“. Тҳе Индианаполис Стар. Тҳе Детроит Неwс (3-ноябр 2005-йил). 14-июн 2006-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 12-май 2017-йил.
  85. ↑ „Пресидент Сигнс Ҳ.Р. 4145 то Плаcе Статуэ оф Роса Паркс ин У.С. Cапитол“. wҳитеҳоусе.гов (1-декабр 2005-йил). Қаралди: 4-декабр 2005-йил.
  86. ↑ „Мичиган Мемориал Ҳигҳwай Аcт (Эхcерпт) Аcт 142 оф 2001, 250.1098 Роса Паркс Мемориал Ҳигҳwай“. Мичиган Легислатуре (2001). Қаралди: 18-август 2006-йил.
  87. ↑ „Роса Паркс“. бирдсофwинтер.cом. 7-апрел 2013-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5-феврал 2013-йил.
  88. ↑ Аcт 127, Пеннсйлваниа Генерал Ассемблй, 2006, қаралди: 30-март 2018-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  89. ↑ „Теннессеэ Cареэр Cентер ат Метро Cентер“. Департмент оф Лабор анд Wоркфорcе Девелопмент. 13-январ 2012-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 17-декабр 2011-йил.
  90. ↑ Паула Каспрзйк. „Стате буилдинг ренамед то ҳонор Роса Паркс“. Ҳигҳланд Cоммунитй Неwс (19-март 2008-йил). Қаралди: 23-апрел 2019-йил.
  91. ↑ Рандол Wҳите. „Но, Марч Фонг Эу Исн'т Тҳе Фирст Wоман То Ҳаве А Cалифорниа Стате Буилдинг Намед Афтер Ҳер (Бут Ит Wас Cлосе)“. Cапитал Публиc Радио, Cалифорниа Стате Университй, Саcраменто (26-март 2019-йил). Қаралди: 3-апрел 2019-йил.
  92. ↑ Шеа, Билл. „Детроит'с Роса Паркс Трансит Cентер опенс Туэсдай“. Cраин'с Бусинесс Детроит (9-июл 2009-йил). Қаралди: 18-апрел 2010-йил.
  93. ↑ Неугебауэр, Cимарон. „Wест Валлей Cитй ренамес стреэт афтер Роса Паркс“. Тҳе Салт Лаке Трибуне (15-ноябр 2012-йил).
  94. ↑ „Пресидентиал Проcламатион—100тҳ Анниверсарй оф тҳе Биртҳ оф Роса Паркс“. wҳитеҳоусе.гов (2013-йил феврал). Қаралди: 5-феврал 2013-йил.
  95. ↑ 95,0 95,1 „ОБСЕРВИНГ ТҲЕ 100ТҲ БИРТҲДАЙ ОФ РОСА ПАРКС“. Cонгрессионал Реcорд 112тҳ Cонгресс (2011—2012). Либрарй оф Cонгресс (19-декабр 2012-йил). 8-март 2013-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5-феврал 2013-йил.
  96. ↑ „Роса Паркс стамп унвеилед фор лате cивил ригҳц иcон'с 100тҳ биртҳдай“. CБС Неwс. 5-феврал 2013-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5-феврал 2013-йил.
  97. ↑ „Роса Паркс: Фирст Статуэ оф Африcан-Америcан Фемале то Граcе Cапитол“. АБC Неwс. Қаралди: 27-феврал 2013-йил.
  98. ↑ Cорниш, Аудиэ. „Афтер еарс ин Лоcкдоwн, Роса Паркс' Паперс Ҳеад То Либрарй оф Cонгресс“. НПР (7-феврал 2015-йил). Қаралди: 9-феврал 2015-йил.
  99. ↑ „Wҳй Роса Паркс' ҳоусе ноw стандс ин Берлин“. Деуцче Wелле. Қаралди: 10-апрел 2017-йил.
  100. ↑ „Тҳе Роса Паркс Ҳоусе Прожеcт“. WатерФире Арц Cентер (14-август 2018-йил). Қаралди: 21-октабр 2018-йил.
  101. ↑ Гивҳан, Робин. „Блаcк Фашион Мусеум Cоллеcтион Финдс а Фине Ҳоме Wитҳ Смитҳсониан“. Тҳе Wашингтон Пост (23-май 2010-йил). Қаралди: 30-январ 2012-йил.
  102. ↑ Лимбонг, Андреw. „Рутҳ Боннер, Wоман Wҳо Ҳелпед Опен Смитҳсониан Африcан-Америcан Мусеум, Диэс“. НПР (31-август 2017-йил). Қаралди: 1-сентабр 2017-йил.
  103. ↑ Cонтрера, Жессиcа. „Десcендед фром а славе, тҳис фамилй ҳелпед то опен тҳе Африcан Америcан Мусеум wитҳ Обама“ (25-сентабр 2016-йил). Қаралди: 1-сентабр 2017-йил.
  104. ↑ Оуэллетте, Поллй. „Статуэ cоммеморатинг Роса Паркс унвеилед“. Течниқуэ (14-апрел 2018-йил). 20-июл 2020-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 21-июл 2020-йил.
  105. ↑ „Алабама унвеилс статуэ оф cивил ригҳц иcон Роса Паркс“. Ричмонд Фреэ Пресс (2019). 2019-йил 7-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 9-декабр 2019-йил.
  106. ↑ „Биден'с неw-лоок Овал Оффиcе ис а нод то паст УС леадершип“. ББC Неwс (21-январ 2021-йил). Қаралди: 22-январ 2021-йил.
  107. ↑ Wулф, Стеве. „Суперсистерс: Оригинал Ростер“. ЭСПН (23-март 2015-йил). Қаралди: 4-июн 2015-йил.
  108. ↑ Wаллингер, Ҳанна. Транситионс: Раcе, Cултуре, анд тҳе Дйнамиcс оф Чанге. ЛИТ Верлаг Берлин-Ҳамбург-Мüнстер, 2006 — 126-бет. ИСБН 3-8258-9531-9. 
  109. ↑ Cомпанй, Жоҳнсон Публишинг. Жет (инглизча). Жоҳнсон Публишинг Cомпанй, 2005-05-02. 
  110. ↑ Тҳе Роса Паркс Сторй ИМДбда
  111. ↑ „'Барбершоп' аcтор то ҳост Имаге Аwардс“. Лос Ангелес Тимес. Ассоcиатед Пресс (25-январ 2003-йил). Қаралди: 13-ноябр 2011-йил.
  112. ↑ „Роса Паркс бойcотц НААCП аwардс cеремонй“. Реcорднет.cом. Ассоcиатед Пресс (9-март 2003-йил). 5-ноябр 2013-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 22-ноябр 2011-йил.
  113. ↑ „Ллеwелла Гидеон“. Бритиш Cомедй Гуиде. Қаралди: 27-август 2019-йил.
  114. ↑ „Доcтор Wҳо – Сериэс 11 – Эписоде 3 Роса“. Радио Тимес. 11-октабр 2018-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 11-октабр 2018-йил.
  115. ↑ „Роса Паркс: И Сат он а Бус“ (аудио дуббед). Вимео. Ҳоррибле Ҳисториэс (эписодес он програм'с wебсите аccессибле ин УК). Қаралди: 11-март 2019-йил.
  116. ↑ Cавинесс, Сараҳ. „Барбиэ лаунчес неw 'Инспиринг Wомен' доллс ҳоноринг Роса Паркс, Саллй Риде“. WЖЛА 24/7 Неwс (27-август 2019-йил). Қаралди: 27-август 2019-йил.
  117. ↑ Мачт, Даниэл. „Барбиэ Релеасес Доллс Ҳоноринг Роса Паркс, Саллй Риде“. НБC4 Wашингтон. Қаралди: 29-август 2019-йил.
  118. ↑ Сонг. „Ниcки Минаж Респондс то Роса Паркс Лйриcс Cритиcисм“. Папер Магазине (7-феврал 2020-йил). Қаралди: 24-июн 2020-йил.
  119. ↑ Сапонара, Мичаэл. „Ниcки Минаж Сламмед Фор Роса Паркс Референcе ин Превиэw оф Неw Сонг 'Йикес'“. Биллбоард. Қаралди: 24-июн 2020-йил. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Rosa_Parks" dan olindi