Rosa blanda
Роса бланда — Росаcеаэ оиласига мансуб бўлган бута бўлиб, кўп йиллик ўсимлик ҳисобланади. Роса бланда, одатда силлиқ атиргул[1], ўтлоқ/ёввойи атиргул[2] ёки яйлов атиргул деб номланади, Шимолий Америкада тарқалган атиргул турларидан биридир . Атиргуллар орасида „тикансиз“ атиргулга энг яқин тури бўлиб, унинг тагида бир нечта тиканлари бор. Яйлов атиргули колония ҳосил қилувчи бута бўлиб, баландлиги 1 м (3.3 фт) гача ўсади, табиий равишда яйловлар ва ўтлоқларда тарқалган. Атиргул танаси жуда ўзгарувчан бўлиб, барг учларидаги тиканлар ва без туклари каби хусусиятлар ҳар доим ҳам доимий бўлиб қолмайди, шунинг учун уни кўпинча Роса Аркансана ёки Роса Каролина, бошқа иккита дашт атиргул турлари билан адаштириб юборишади.
| Роса бланда | |
|---|---|
| Илмий таснифи | |
| Олам: | Плантаэ |
| Синф: | Трачеопҳйтес |
| Синф қ.ф.: | Ангиоспермс |
| Синф қ.ф.: | Эудиcоц |
| Синф қ.ф.: | Росидс |
| Кичик синф: | Росалес |
| Оила: | Росаcеаэ |
| Туркум: | Роса |
| тур: | Р. бланда
|
| Биномиал номи | |
| Роса бланда Аитон
| |
Тавсифи
Роса бланда гуллари мураккаб тузилган бўлиб, стаменс ва карпелларга эга. Улар оқ рангдан пушти ранггача бўган турлари фарқ қилинади. Турнинг номи лотинча бландус сўзидан келиб чиққан бўлиб, гулларнинг гўзаллигига ишора қилувчи „мақбул, эркалаш, жозибали, жозибадор“ деган маънони англатади[3]. Ёзнинг бошида гуллаб-яшнаган гуллари бирма-бир ёки латерал куртакларидан коримблар пайдо бўлади . Биринчи бўлиб марказий гул очилади, унинг ичида новдаси йўқ бўлиб, узунлиги 2-4 см (0,79-1,57 дюйм) (бошқа дашт атиргулларига қараганда қисқароқ ва қалинроқ). Бешта катта гулбарглар қийшайган ёки тўғрисимон шаклга эга бўлиб, узунлиги 3 cм (1.2 ин) ва кенглиги 2.5 cм (0.98 ин) бўлади. Гулбарглари қизил чизиқлар билан оқдан пушти ранггача, антерлар сариқ, стигма сариқ ёки тўқ сариқ, филаментлари оқ рангда. Гулбарглари тушганидан кейин стаменс ва услуб тик ҳолатда бўлади.
Тарқалиши
Роса бланда табиий равишда ўтлоқларда, кенг далаларда, қуруқ дараларда, тоғ ёнбағирларида, йўл четларида, деворлар тагида, қумли ёки тошлоқ тупроқларда ўсади. Табиий ўсиш диапазони Квебекдан Онтариогача, жанубдан Канзасгача ва шарқдан Миссури ва Огаёгача ҳисобланади[4].
Табиати ва экологияси
Роса бланда кўп йиллик атиргул бўлиб, у жуда мустаҳкам ва қуруқ, озуқа моддалари кам бўлган яшаш жойларига, масалан, йўллар ва қумли тупроқларга бардош бера олади. Бу тур Канзас ва Шимолий Дакота минтақаларининг маҳаллий гули ҳисобланади; аммо, у Роса мултифлорага жуда ўхшаш бўлиши мумкин. Бу тур Японияда киритилган инвазив турлар қаторига киради. Бу икки тур атроф-муҳит ва ҳайвонлар учун фойдаланишни таъминлайдиган бир-бири билан симбиоз ҳолатда яшай оладиган ўсимликлар ҳисобланади[5].
Япон гули (Роса ругоса) билан бирга гибридланиши Шимолий Американинг шарқий қисмида қайд этилган. Бу инвазив потенсиал ва маҳаллий турларнинг генетик ассимиляцияси билан кучли дурагайларнинг ривожланиш потенсиалидан келиб чиқиб содир бўлган[6].
Манбалар
- ↑ УСДА, НРCС (н.д.). "Роса бланда". Тҳе ПЛАНТС Датабасе (планц.усда.гов). Греэнсборо, Нортҳ Cаролина: Натионал Плант Дата Теам. Ретриэвед 1 Фебруарй 2016.
- ↑ БСБИ Лист 2007 (хлс). Ботаниcал Соcиэтй оф Бритаин анд Иреланд. Арчивед фром тҳе оригинал (хлс) он 2015-06-26. Ретриэвед 2014-10-17.
- ↑ Фреcкманн. „Роса бланда Аит.“. Роберт W. Фреcкманн Ҳербариум. Университй оф Wисcонсин. Қаралди: 2012-йил 3-апрел.
- ↑ Степҳен, Ҳ. А.. Wоодй Планц оф тҳе Нортҳ Cентрал Плаинс. Кансас: Университй пресс оф Кансас, 1973 — 268–269-бет. ИСБН 978-0-7006-0107-3. ОCЛC 834763.
- ↑ Сарвер, Матҳеw; Леннй Wилсон; Аманда Треҳер; Роберт Наcзи (Новембер 2008). "Мистакен Идентитй? Инвасиве Планц анд тҳеир Нативе Лоок-Аикес ан Идентифиcатион Гуиде фор тҳе Мид-Атлантиc". У.С. Департмент оф Агриcултуре Натурал Ресоурcес анд Cонсерватион: 18–19. ҳттп://www.нйбг.орг/филес/сcиэнтисц/рнаcзи/Мистакен_Идентитй_Финал.пдф. Қаралди: 2012-04-03.Роса бланда]]
- ↑ Мерcуре, Маржориэ; Брунеау, Анне (2008). "Ҳйбридизатион бетwеэн тҳе эсcапед Роса ругоса (Росаcеаэ) анд нативе Р. бланда ин эастерн Нортҳ Америcа". Америcан Жоурнал оф Ботанй 95 (5): 597–607. дои:10.3732/ажб.2007385. ПМИД 21632386. ҳттп://www.амжбот.орг/cонтент/95/5/597.фулл.