Ziyosfera

Rosalind Franklin

Rosalind Elsie Franklin (1920-yil 25-iyul — 1958-yil 16-aprel)[1] — ingliz kimyogari va rentgen kristallografi. Uning ilmiy ishlari DNK (dezoksiribonuklein kislota), RNK (ribonuklein kislota), viruslar, ko‘mir va grafitning molekulyar tuzilishini tushunishda muhim ahamiyat kasb etgan[2].

Rosalind Franklin

1955-yil Rosalind mikroskop bilan
Tavalludi
Rosalind Elsie Franklin

25-iyul 1920-yil
Notting Hill, London, Angliya
Vafoti 16-aprel 1958-yil(1958-04-16)
(37 yoshda)
Chelsea, London, Angliya
Taʼlimi Newnham Kolleji, Kembrij
Kembrij universiteti (PhD)
Kasbi

Fizik kimyo

Rentgen nurlarining difraksiyasi

Franklinning koʻmir va viruslar boʻyicha olib borgan tadqiqotlari eʼtirof etilgan boʻlsa-da, DNK tuzilishini aniqlashga qoʻshgan hissasi uning hayoti davomida asosan tan olinmagan. Shu sababli u turlicha nomlar bilan „haqsiz eʼtibordan chetda qolgan qahramon“[3], „DNKning qorongʻi xonimi“[4], „unutib qoʻyilgan qahramon“ [5], „feministik timsol“[6], hamda „molekulyar biologiyaning Sylvia Plath“ i[7] sifatida taʼriflangan.

James Watsonning fikricha, agar Franklin vafot etmaganida, u Kimyo boʻyicha Nobel mukofoti bilan taqdirlangan boʻlar edi.

Franklin 1941-yilda Kembrijdagi Newnham kollejida tabiiy fanlar yoʻnalishi boʻyicha tahsilni tamomlagan va keyinchalik Kembrij universitetidagi 1920-yil fizik-kimyo kafedra mudiri lavozimida faoliyat yuritgan Ronald George Wreyford Norrish rahbarligida fizik kimyo boʻyicha PhD dasturiga qabul qilingan. Norrishning yetarli darajada qiziqish bildirmaganidan hafsalasi pir boʻlganidan soʻng[8] u 1942-yilda Britaniya ko‘mirdan foydalanish tadqiqotlari assotsiatsiyasi (BCURA)da ilmiy tadqiqot lavozimini egallagan. Koʻmir boʻyicha olib borgan tadqiqotlari Franklinga 1945-yilda Kembrijdan PhD darajasini olish imkonini bergan[9].

1947-yilda u Parijga koʻchib oʻtib, Laboratoire Central des Services Chimiques de l'Étatda Jacques Mering rahbarligida chercheur (postdoktorant tadqiqotchi) sifatida faoliyat yuritgan va bu yerda yetuk rentgen kristallografi sifatida shakllandi. 1951-yilda London Qirollik kollejiga ilmiy xodim sifatida qoʻshilgach, Franklin DNKning ayrim muhim xususiyatlarini aniqladi, bu esa keyinchalik DNKning qo'sh spiral tuzilishini toʻgʻri tasvirlashga yordam bergan.[3] Direktor John Randall va hamkasbi Maurice Wilkins bilan kelishmovchiliklar tufayli Franklin 1953-yilda Birkbeck kollejiga oʻtgan.


John Desmond Bernal rahbarligida ishlagan davrida Franklin Birkbeckda viruslarning molekulyar tuzilishini oʻrganish boʻyicha ilgʻor tadqiqotlarga rahbarlik qilgan.[10] U Bryusselda oʻtkazilishi rejalashtirilgan xalqaro koʻrgazmada tamaki mozaika virusi tuzilishini taqdim etish arafasida, 1958-yilda 37 yoshida bachadon saratoni kasalligidan vafot etdi. Uning jamoa aʼzosi Aaron Klug uning tadqiqotlarini davom ettirib, 1982-yilda Kimyo boʻyicha Nobel mukofotini qoʻlga kiritdi.

Manbalar

  1. ↑ „The Rosalind Franklin Papers, Biographical Information“. profiles.nlm.nih.gov. 2011-yil 11-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 13-noyabr.
  2. ↑ „The Rosalind Franklin Papers, The Holes in Coal: Research at BCURA and in Paris, 1942–1951“. profiles.nlm.nih.gov. 2011-yil 11-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 13-noyabr.
  3. ↑ 3,0 3,1 Maddox, Brenda (2003). "The double helix and the 'wronged heroine'". Nature 421 (6921): 407–408. doi:10.1038/nature01399. PMID 12540909. https://archive.org/details/sim_nature-uk_2003-01-23_421_6921/page/406. 
  4. ↑ Stasiak, Andrzej (2003). "The first lady of DNA". EMBO Reports 4 (1): 14. doi:10.1038/sj.embor.embor723. PMC 1315822. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=1315822. 
  5. ↑ Glynn, Jenifer (2012). "Remembering my sister Rosalind Franklin". The Lancet 379 (9821): 1094–1095. doi:10.1016/S0140-6736(12)60452-8. PMID 22451966. https://archive.org/details/sim_the-lancet_march-24-30-2012_379_9821/page/1094. 
  6. ↑ Jensen, Robin E.; Parks, Melissa M.; Mann, Benjamin W.; Maison, Kourtney; Krall, Madison A. (2019). "Mapping Nature 's scientist: The posthumous demarcation of Rosalind Franklin's crystallographic data" (en). Quarterly Journal of Speech 105 (3): 297–318. doi:10.1080/00335630.2019.1629000. https://robinejensen.com/wp-content/uploads/2019/10/Jensen-Parks-Mann-Maison-Krall_2019_QJS.pdf. 
  7. ↑ Davies, Kevin (2020). "Rosalind Franklin Scientist: On the centenary of her birth, a look back at the fundamental role of Rosalind Franklin in unravelling the structure of the double helix in 1953" (en). Genetic Engineering & Biotechnology News 40 (7): 8–9. doi:10.1089/gen.40.07.02. https://www.liebertpub.com/doi/10.1089/gen.40.07.02. 
  8. ↑ Glynn, p. 60.
  9. ↑ Franklin, Rosalind (1946). The physical chemistry of solid organic colloids, with special reference to the structure of coal and related materials (PhD thesis). University of Cambridge. OCLC 879396430. EThOS uk.bl.ethos.599181. 19 May 2022da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9 November 2017.
  10. ↑ „James Watson, Francis Crick, Maurice Wilkins, and Rosalind Franklin“. Science History Institute (2016-yil 1-iyun). 2018-yil 21-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 20-mart.
Vikiomborda „Rosalind Franklin“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Rosalind_Franklin" dan olindi