Rosalind Franklin
Росалинд Элсиэ Франклин (1920-йил 25-июл — 1958-йил 16-апрел)[1] — инглиз кимёгари ва рентген кристаллографи. Унинг илмий ишлари ДНК (дезоксирибонуклеин кислота), РНК (рибонуклеин кислота), вируслар, кўмир ва графитнинг молекуляр тузилишини тушунишда муҳим аҳамият касб этган[2].
| Росалинд Франклин | |
|---|---|
|
1955-йил Росалинд микроскоп билан | |
| Таваллуди |
Росалинд Элсиэ Франклин 25-июл 1920-йил Ноттинг Ҳилл, Лондон, Англия |
| Вафоти |
16-апрел 1958-йил (37 ёшда) Челсеа, Лондон, Англия |
| Таълими |
Неwнҳам Коллежи, Кембриж Кембриж университети (ПҳД) |
| Касби | Рентген нурларининг дифраксияси |
Франклиннинг кўмир ва вируслар бўйича олиб борган тадқиқотлари эътироф этилган бўлса-да, ДНК тузилишини аниқлашга қўшган ҳиссаси унинг ҳаёти давомида асосан тан олинмаган. Шу сабабли у турлича номлар билан „ҳақсиз эътибордан четда қолган қаҳрамон“[3], „ДНКнинг қоронғи хоними“[4], „унутиб қўйилган қаҳрамон“ [5], „феминистик тимсол“[6], ҳамда „молекуляр биологиянинг Сйлвиа Платҳ“ и[7] сифатида таърифланган.
Жамес Wацоннинг фикрича, агар Франклин вафот этмаганида, у Кимё бўйича Нобел мукофоти билан тақдирланган бўлар эди.
Франклин 1941-йилда Кембриждаги Неwнҳам коллежида табиий фанлар йўналиши бўйича таҳсилни тамомлаган ва кейинчалик Кембриж университетидаги 1920-йил физик-кимё кафедра мудири лавозимида фаолият юритган Роналд Георге Wрейфорд Норриш раҳбарлигида физик кимё бўйича ПҳД дастурига қабул қилинган. Норришнинг етарли даражада қизиқиш билдирмаганидан ҳафсаласи пир бўлганидан сўнг[8] у 1942-йилда Британия кўмирдан фойдаланиш тадқиқотлари ассоциацияси (БCУРА)да илмий тадқиқот лавозимини эгаллаган. Кўмир бўйича олиб борган тадқиқотлари Франклинга 1945-йилда Кембриждан ПҳД даражасини олиш имконини берган[9].
1947-йилда у Парижга кўчиб ўтиб, Лаборатоире Cентрал дес Сервиcес Чимиқуэс де л'Éтатда Жаcқуэс Меринг раҳбарлигида черчеур (постдокторант тадқиқотчи) сифатида фаолият юритган ва бу ерда етук рентген кристаллографи сифатида шаклланди. 1951-йилда Лондон Қироллик коллежига илмий ходим сифатида қўшилгач, Франклин ДНКнинг айрим муҳим хусусиятларини аниқлади, бу эса кейинчалик ДНКнинг қо'ш спирал тузилишини тўғри тасвирлашга ёрдам берган.[3] Директор Жоҳн Рандалл ва ҳамкасби Мауриcе Wилкинс билан келишмовчиликлар туфайли Франклин 1953-йилда Биркбеcк коллежига ўтган.
Жоҳн Десмонд Бернал раҳбарлигида ишлаган даврида Франклин Биркбеcкда вирусларнинг молекуляр тузилишини ўрганиш бўйича илғор тадқиқотларга раҳбарлик қилган.[10] У Брюсселда ўтказилиши режалаштирилган халқаро кўргазмада тамаки мозаика вируси тузилишини тақдим этиш арафасида, 1958-йилда 37 ёшида бачадон саратони касаллигидан вафот этди. Унинг жамоа аъзоси Аарон Клуг унинг тадқиқотларини давом эттириб, 1982-йилда Кимё бўйича Нобел мукофотини қўлга киритди.
Манбалар
- ↑ „Тҳе Росалинд Франклин Паперс, Биограпҳиcал Информатион“. профилес.нлм.ниҳ.гов. 2011-йил 11-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 13-ноябр.
- ↑ „Тҳе Росалинд Франклин Паперс, Тҳе Ҳолес ин Cоал: Ресеарч ат БCУРА анд ин Парис, 1942–1951“. профилес.нлм.ниҳ.гов. 2011-йил 11-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 13-ноябр.
- ↑ 3,0 3,1 Маддох, Бренда (2003). "Тҳе доубле ҳелих анд тҳе 'wронгед ҳероине'". Натуре 421 (6921): 407–408. дои:10.1038/натуре01399. ПМИД 12540909. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_натуре-ук_2003-01-23_421_6921/паге/406.
- ↑ Стасиак, Андрзеж (2003). "Тҳе фирст ладй оф ДНА". ЭМБО Репорц 4 (1): 14. дои:10.1038/сж.эмбор.эмбор723. ПМC 1315822. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=1315822.
- ↑ Глйнн, Женифер (2012). "Ремемберинг мй систер Росалинд Франклин". Тҳе Ланcет 379 (9821): 1094–1095. дои:10.1016/С0140-6736(12)60452-8. ПМИД 22451966. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_тҳе-ланcет_марч-24-30-2012_379_9821/паге/1094.
- ↑ Женсен, Робин Э.; Паркс, Мелисса М.; Манн, Бенжамин W.; Маисон, Коуртней; Кралл, Мадисон А. (2019). "Маппинг Натуре 'с сcиэнтист: Тҳе постҳумоус демарcатион оф Росалинд Франклин'с cрйсталлограпҳиc дата" (эн). Қуартерлй Жоурнал оф Спеэч 105 (3): 297–318. дои:10.1080/00335630.2019.1629000. ҳттпс://робинеженсен.cом/wп-cонтент/уплоадс/2019/10/Женсен-Паркс-Манн-Маисон-Кралл_2019_ҚЖС.пдф.
- ↑ Давиэс, Кевин (2020). "Росалинд Франклин Сcиэнтист: Он тҳе cентенарй оф ҳер биртҳ, а лоок баcк ат тҳе фундаментал роле оф Росалинд Франклин ин унравеллинг тҳе струcтуре оф тҳе доубле ҳелих ин 1953" (эн). Генетиc Энгинеэринг & Биотечнологй Неwс 40 (7): 8–9. дои:10.1089/ген.40.07.02. ҳттпс://www.лиэбертпуб.cом/дои/10.1089/ген.40.07.02.
- ↑ Глйнн, п. 60.
- ↑ Франклин, Росалинд (1946). Тҳе пҳйсиcал чемистрй оф солид органиc cоллоидс, wитҳ спеcиал референcе то тҳе струcтуре оф cоал анд релатед материалс (ПҳД тҳесис). Университй оф Cамбридге. ОCЛC 879396430. ЭТҳОС ук.бл.этҳос.599181. 19 Май 2022да асл нусхадан архивланди. Қаралди: 9 Новембер 2017.
- ↑ „Жамес Wацон, Франcис Cриcк, Мауриcе Wилкинс, анд Росалинд Франклин“. Сcиэнcе Ҳисторй Институте (2016-йил 1-июн). 2018-йил 21-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 20-март.
| Викиомборда „Росалинд Франклин“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |